Osmanlı Tıbbında Gül
Prof.Dr. Ayten Altıntaş
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı
Gül fosilleri üzerinde yapılan incelemeler neticesinde gül bitkisinin 70 milyon yıl önce de varolduğu anlaşılmıştır. Yazılı kaynaklarda gülden ilk defa 5000 yıl önce bahsedilmiştir. Anavatanı Orta Asya’dır.
Gül tarih boyunca çok önemli bir bitki olagelmiştir. Hz. İbrahim Nemrut tarafından ateşe atıldığında ateş gül bahçesine dönüşmüştür. Hz. Ali son nefesini vermeden önce bir demet gül istemiş, kokladıktan sonra vefat etmiştir.
Grek kadın şair Sappho’nun “çiçeklerin kraliçesi” diye nitelediği güle en erken Homeros’un 'İlyada Destanı'nda rastlıyoruz. Homeros, Şafak Tanrıçası Eos’u, “Gül parmaklı şafak” olarak niteler.
Grek mitolojisinde Afrodit’in, Roma mitolojisinde Venüs’ün sembolüdür. Girit duvar fresklerinde gül sembolleri kullanılmıştır. Roma’da, Neron döneminde gül çılgınlığı yaşanmıştır; Neron’un gül yaprakları üzerinde uyuduğu, soylulara verdiği ziyafetlerde yerleri, koltukları, sofrayı.. gül yapraklarıyla donattığı bilinmektedir.
Çin saray kütüphanesinde, yalnız gülle ilgili 60 kitap bulunduğu tespit edilmiştir.
Çin saray kütüphanesi (özellikle İmparatorluk koleksiyonları) gül kültürü ve tarihi açısından çok zengindir. Çin gülü Rosa chinensis), 2000 yılı aşkın bir süredir Çin kültüründe yer almakta olup, Ming ve Qing hanedanlıkları döneminde gül üzerine kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Bu spesifik 60 kitapÇin gülünün 40 milyon yıllık tarihini, Han hanedanlığından Qing hanedanlığının sonuna kadar olan evrimini anlatan eski yazıtlar ve botanik araştırmaları kapsamaktadır. = Dr. Wang, fosilleri, antik yazıları, zarif sanat eserlerini ve güzel gülleri doğal ortamlarında ve eski kültürlü bahçelerinde inceleyerek favori çiçeğimizin kökeni hakkında bizi bilgilendirir.
Gülün İslamiyet’teki yeri apayrıdır. İslam dininde gül Hz. Muhammed’in sembolüdür. Kokusunun, Hz. Muhammed’in teninin kokusundan geldiğine; Hz. Muhammed’le yoğun sevgi bağı olan kişilerin dahi gül koktuğuna; meleklerin gül kokusunu çok sevdiğine inanılır. Cami, türbe gibi dinî mekânların gül suyuyla yıkanması, mevlidlerde gül suyu ikram edilmesi, Türk-İslâm sanatlarında gül sembollerine fazlaca yer verilmesi, tasavvuf edebiyatında gülden sıkça bahsedilmesi bu inancın yansımalarıdır.
Anadolu’da gül dikimi ve gülsuyu üretimi yapıldığını ise ünlü gezgin İbn-i Batuta’nın seyahatnamesinden öğrenmekteyiz. 20. yüzyılda Bulgaristan’dan Anadolu’ya yapılan göçlerle gül tarımı ile ilgilenenler yeniden gül üretimini canlandırmıştır.
Gül, ilahî ve beşerî güzelliğin yansıdığı nadide bir çiçektir ve bu yönüyle çiçeklerin sultanı; sevgilinin, aşkın sembolü ve şairlerin ilham kaynağı olmuştur. Divan edebiyatında, gül-bülbül motifine aşuk-maşuk münasebeti çerçevesinde yaklaşılmıştır. Bülbül, gülü ebediyen sevecek aşıktır.
Osmanlı döneminde güle ayrı bir önem verilmiştir. Osmanlı saraylarına bir seferde üç-dört ton gül suyu alındığı, Kâbe’de kullanılan gül suyu ve gül yağının Osmanlı’dan gittiği, misafirlere yapılan ikramlarda gül suyunun önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir.
Gül ve ondan hazırlanan reçeteler çok eski tarihlerden beri tedavide yeralmıştır. Tıp ilmini ve tedavi sanatını İslâm medeniyetinden alan Osmanlı hekimleri de yazdıkları tıp kitaplarının çoğunda gül ve gülden yapılan ilaçlardan bahsetmişlerdir. Osmanlı tıbbında gül genellikle “gül suyu”, “gül macunu”, “gül yağı” ve “gül şerbeti” şeklinde kullanılmıştır:
Gül suyu
Osmanlı döneminde “güllab”[1] ismiyle anılan gül suyu, gül çiçeklerinin damıtılması ve buharlaşan maddelerin soğutulmasıyla elde edilir. Gülün ruhunun suya aktarılmış halidir. Tabiatı soğuk ve nemlidir. Osmanlı tıbbında yaygın şekilde kullanılmıştır.
- yüzyılda yaşamış olan hekim ve botanikçi Dînaverî “Kitâbü’n-Nebât” isimli eserinde; 11. yüzyıl hekimlerinden İbn-i Sînâ “El-Kanun Fi’t-Tıbb” isimli eserinde, serinletici ve ferahlatıcı etkisi dolayısıyla gül suyunun ateşlenmelerde kullanılmasını tavsiye etmişlerdir.
İbn-i Sînâ, “el-Müfredât” müellifi İbnü’l-Baytâr, “Gayet-ül Beyan Fi Tedbir-i Beden-il İnsan” müellifi Salih bin Nasrullah ve “Mârifetnâme” müellifi İbrahim Hakkı, hoş kokusu dolayısıyla gül suyunun ruha hitap ettiğini, insanı rahatlattığını, bayılmalarda ve kalp çarpıntılarında faydalı olduğunu belirtmişlerdir. Bu bilgiler dolayısıyla, halk arasında özellikle bayılmalarda sıklıkla kullanılmış; bayılan kişinin başını-yüzünü-ellerini gül suyuyla ovmak veya yüzüne gül suyu serpmek bir Osmanlı geleneği haline gelmiştir. Mevlânâ, Mesnevi’deki “bayılan bir deri tabaklayıcısının hikâyesi”nde, “..adamın başı döndü, olduğu yere düşüp yığıldı; birisi elini kalbine götürüyor, öbürü yüzüne gül suyu serpiyordu” diyerek bu uygulamaya işaret etmiştir.
İbnü’l-Baytâr, gül suyu koklamanın mide bulantısı ve kusmayı dindireceğini; gül suyu içmenin mideyi kuvvetlendireceğini ve kan tükürmeye iyi geleceğini belirtmiştir.
Gül suyu baş hastalıklarında ve ağrılarında da sıkça kullanılmıştır. İbnü’l-Baytâr, gül suyunun kaynatılmasını ve buharının başa tutulmasını tavsiye etmiştir. 15. yüzyıl hekimlerinden Abdülvehhâb Mârdânî “Kitâbu’l-Müntehab Fî’t-Tıb” isimli eserinde, “..eğer sayrunun başı ağrıdığı halde gönlü döner ise gül suyunu başına sürmek ve gülü, menekşeyi koklatmak gerek..” demiştir. Aynı yüzyılda yazılan “Kitâbü’l Mühimmât” isimli eserde, sıcak nitelikli baş ağrılarında başı gül suyu ve gül yağıyla ovamanın, kuru nitelikli baş ağrılarında ise gül suyu ile hazırlanan şuruplardan içirmenin faydalı olacağı belirtilmiştir. Salih bin Nasrullah, hararetten kaynaklanan baş ağrısını geçirmek için başa gül suyu sürülmesini tavsiye etmiştir. 18. yüzyılda İbrahim Hakkı tarafından yazılan “Mârifetnâme” isimli eserde de gül suyunun ateşli baş ağrısına iyi geldiği belirtilmiştir.
İbn-i Sînâ, İbnü’l-Baytâr, “Edviye-i Müfrede” müellifi Geredeli İshak b. Murad ve Salih bin Nasrullah, gül suyunun beynin çalışması üzerinde faydalı olduğunu, algılama kabiliyetini ve belleği kuvvetlendirdiğini belirtmişlerdir.
İbnü’l-Baytâr, gül suyunun kaynatılıp buharı başa tutulduğunda yeni başlayan göz hastalıklarının iyileştiğini ve ilerlemesinin durduğunu belirtmiştir. “Kemâliye” isimli eserde, gül suyunun sumak ile pişirilmesiyle elde edilen sıvının kanlanan ve kızaran gözlerde kullanılması tavsiye edilmiştir. Muhammed bin Mahmûd-ı Şirvânî, göz hastalıklarını anlattığı “Mürşid” isimli kitabında, gül suyunun göze istenmeyen maddeleri indirmediğini bildirmiştir. Eflâkî dedenin naklettiği bir menkıbeye göre, Mevlana, Şems ile koyu bir sohbete dalmışken odanın duvarları açılır, içeriye altı heybetli adam girer, Mevlana’nın önüne bir demet gül bırakıp hiç konuşmadan giderler. Mevlana, bu hadiseye şahit olan hanımı Kira hatuna, “o gül demetini başkasına gösterme, çünkü Hindistan’ın kutupları ve kutsal İrem bağının bahçıvanları onu can dimağını ve gözünü kuvvetlendirsin diye göndermişler” diye tembih eder. Eflâkî dedenin naklettiğine göre Kira hatun bu gülleri son nefesine kadar saklamış; kimin gözü ağrısa bu gül yapraklarını sürünce on anda iyileşirmiş.
Gül suyu kulak-burun-boğaz hastalıklarında da kullanılmıştır. Abdülvehhâb Mârdânî, “..kulak ağrısı kandan ve şişten olsa..badam yağını gül suyuyla ve sirkeyle bişürüb kulağa tamzurmak.. burunun şişip kabarmasında da..nar şarabın gül suyuyla virmek gerek ve sandalı gül suyuyla ezmek gerek ve kar üstüne savudup bağıra yakmak gerek ve gül suyunu kar üzerinde savudup başa dökmek gerek..” demiştir. Geredeli İshak b. Murad ve Salih bin Nasrullah, ağız yaralarını ve acılarını gidermek için gül suyuyla gargara yapılmasını tavsiye etmişlerdir.
- yüzyıl hekimlerinden Eşref bin Muhammed “Hazâ’inü’s-Saâ’dât” isimli eserinin çocuk sağlığı bölümünde, memeden kesilen bebeklere, gül suyu ile balın pişirilmesi ve içine ekmek batırılmasıyla hazırlanan mamanın verilmesini tavsiye etmiştir.
Gül suyu kalbe ve ruha iyi geldiği için akıl hastalıklarının tedavisinde de kullanılmıştır. Bimarhanelerde “güllabici” ismi verilen hasta bakıcılar tarafından akıl hastalarına günde iki defa gül suyu serpilmesi bunun en önemli işaretidir. Şeyh Hakîm Muinüddin “Sûfî Tıbbı” isimli eserinde, “gül bitki alemindeki tüm çiçeklerin en üstünüdür; gül fiziksel, duygusal ve ruhsal yapıların tümü üzerinde aynı anda iş görür ve her üçünü de aynı anda saflaştırıp yüceltir.” demiştir.
Gül macunu
Gülle hazırlanan macunların başında “gül-be-şeker” (gül murabbası) ve “gülengübin” gelirdi. Eski tıp kitaplarında gülbeşeker’in hazırlanışı şöyle tarif edilmiştir: taze gül çiçekleri geniş gözenekli bir kalburdan geçirilip tohumları ayrılır, bir ölçü gül çiçeğine üç ölçü şeker ilave edilir, iyice ovulur, sırçalı bir kaba konur, üzerine kıl elek kapatılıp güneşe bırakılır, her gün ovmak suretiyle otuz gün güneşte bekletilir. “Kemâliye”de, mideye ve karaciğere kuvvet verdiği, midedeki balgamları azalttığı ve sindirimi kolaylaştırdığı belirtilmiştir. Celalüddin Hızır (Hacı Paşa) “Müntahab-ı Şifa” isimli eserinin “yüklü avratlar ve lohusalar tedbirin bildürür” başlıklı bölümünde, “..gece yatacak vakit gülbeşeker yedüreler..” demiştir. Gülengübin’in tarifi ise şöyledir: 1 ölçü bal eritilir, içine 10 ölçü gül çiçeği ilave edilip karıştırılır, güneşe bırakılır, üç günde bir karıştırmak suretiyle elli gün güneşte bekletilir. Tabiatı gülbeşeker’den daha sıcaktır. Erzurumlu İbrahim Hakkı, mideye ve karaciğere kuvvet verdiğini ve sindirimi kolaylaştırdığını belirtmiştir. Eşref bin Muhammed, kusan hastalara iyi geleceğini ve yaşlılara haftada bir iki gün aç karnına damla sakızı ile birlikte verilmesinin çok faydalı olduğunu belirtmiştir. “Kitâbü’l Mühimmât” isimli eserde, cilt hastalıklarında gülengübin’den şurup yapılarak içilmesi tavsiye edilmiştir.
Mideye iyi gelmesi ve sindirimi kolaylaştırması dolayısıyla, yemeği fazla kaçıranlara ikram etmek üzere, ziyafet sofralarının kenarında elinde gül macunu tutan görevliler beklermiş.
Gül şurubu, gül şerbeti
Gül çiçekleri suyla kaynatılır, içine şeker veya bal ilave edilirdi. Hekimler, “..ıssı marazlar şerbetin şeker ile bişüreler sovuk marazlar şerbetin balıla bişüreler..” diyerek şeker ve balın etkisinin farklı olduğuna işaret etmişlerdir. “Kemâliye”de sıcak suyla hazırlanması tavsiye edilmiş; Hacı paşanın tarifinde su yerine süt kullanılmıştır. Kışın hazırlanan şerbetlerin koyu kıvamlı olmaması, yazın hazırlananların ekşimemesi için koyu olması gerektiği belirtilmiştir. İbnü’l-Baytâr, “..midede olan balgamı cila eder, yemeği hazm ettirir, mide ağrısına ve ishale ve bağırsak çıbanlarına fayda eder, eğer bu şuruptan epey bir süre içseler içteki azaları güçlendirir, gülü bal ile pişirip gargara etseler boğaz ağrısına iyi gelir..” diyerek gül şurubu ve şerbetinin faydalarını sıralamıştır. “Kemâliye”de gül şurubunun harareti giderdiği, mide yanmalarına iyi geldiği, yüreğe ferahlık verdiği belirtilmiştir. 15. yüzyıl hekimlerinden Tabib İbn-i Şerîf, “Yâdigâr” isimli eserinde, mideye, karaciğere ve yüreğe kuvvet verdiğini, safrayı arttırarak vücuttan zararlı maddeleri attığını bildirmiştir.
Ziyafetlerin ardından, gül macunuyla birlikte, gül şurubu ve gül şerbeti de ikram edilirmiş.
Gül yağı
Osmanlı hekimlerinin “mübarek yağ”, “iksir gibi faydalı yağ” diye tanımladığı gül yağı bugün kullanılan gül esansından çok farklıydı. Güllerin damıtılmasıyla elde edilen gül esansı aromatik bir yağdır. Eski tıpta kullanılan gül yağı ise gül çiçeklerinin zeytin yağı, susam yağı veya badem yağına konup güneşte bekletilmesiyle elde edilirdi. İbn-i Sînâ, “gül yağı beynin iltihaplanmasının başlangıcında ve sonrasında etkilidir, beynin gücünü çoğaltır ve anlayış gücünü artırır, belleği güçlendirir, onun rahatlatma etkisi vardır, bundan dolayı Galenos’a göre gül yağı soğuk vücutları ısıtır ve sıcak vücutları soğutur, normale döndürür, bize göre sıcak bedenleri soğutma kabiliyeti daha fazladır” diyerek gül yağının faydalarını bildirmiştir. Hacı paşa, “Kemâliye”de, makat kaşıntılarında ve basur’da faydalı olduğu belirtilmiştir. Akıl hastalarının tedavisine başlanırken önce hastanın saçları traş edilip başı gül yağıyla ovulur, tedavinin sonunda aynı işlem tekrar edilirmiş.
Dünya üzerinde 1300 kadar gül türü bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi ve tedavide kullanılanı “Isparta gülü” diye bilinen ve katmerli, kokulu, pembe bir gül olan Rosa damascena’dır.
Yapılan araştırmalar neticesinde gülün bileşiminde 89 etken madde bulunduğu tespit edilmiştir. Tedavide, taç yaprakları (petal) ve çiçek tablaları (düğmecik) kullanılır. Rosa canina (kuşburnu), çiçek tablalarından faydalanılan bir gül çeşididir. Kök, yaprak gibi diğer kısımlarının tıbbi değerinin olup olmadığına dair henüz bilgi bulunmamaktadır. Yakın zamanda, sıçanlar üzerinde yapılan bir araştırmada, gül petallerinin antioksidan etkisi olduğu tespit edilmiştir.
§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§
BISMILLAH=KENDI SAHSI ARASTIRMAMDIR IZINSIZ/ISIMSIZ KULLANMAYINIZ!
Bir molekülde elektronların bir enerji düzeyinden diğerine geçmesidir. Moleküler bağların gerilme veya bükülme hareketleridir.titreşim seviyeleri de değişebilir, bu da lüminesans (ışıldama) olaylarına neden olur.Kimyasal bağlardaki titreşim hareketleri basit bir yay modeliyle açıklanabilir.
- Yağmacıdan Müşteriye: Roma, Doğu seferleri (özellikle Büyük İskender sonrası dönem ve ardından gelen fetihler) sayesinde bu kokularla tanıştı.
! Roma kaynakları hoş kokulu yağ ve merhemlerin Doğu’nun ve özellikle de Perslerin buluşu olduğunu aktarırlar.Bu yağ ve merhemler, başlangıçta kültsel törenlerde veya kült heykelinin yağ ve balsamlarla ovulmasında ve cenaze merasimlerinde daha sonraları şölen gibi toplu yenen yemeklerde, sabah uyandıktan sonra banyo sırasında ve sonrasında kullanılmaktaydı.
Persler (Ahameniş İmparatorluğu) ve genel olarak Mezopotamya-Mısır hattı, parfüm ve aromatik yağların üretiminde gerçekten de Roma'nın çok ilerisindeydi.
- Üretim Teknikleri: Mısırlı rahipler ve Mezopotamyalı üreticilerçiçekleri, reçineleri ve kokulu otları yağlara infüze etme (soaking), soğuk presleme ve daha sonra damıtma yöntemlerini geliştirmişlerdir. Roma'da parfümeride kullanılan yöntemler, büyük ölçüde bu eski "doğu" yöntemlerinin taklidiydi.
- Aromatik Hammaddeye Erişim: Persler ve Mısırlılar, günlük (myrrh), sığla (frankincense), tarçın, gül ve diğer kokulu baharatların (Doğu ve Güney Arabistan'dan gelen) ana ticaret yollarına doğrudan sahipti veya bu bölgeleri kontrol ediyordu. Roma ise bu ürünlerin çoğunu yüksek fiyatlarla ithal etmek zorundaydı.
- Damıtma ve Karışımlar: Persler, çiçek özlerini yağlarla karıştırarak kalıcı kokular elde etme konusunda ustalaşmışlardı. Özellikle gül suyu ve misk kullanımı Doğu’dan Batı’ya taşınan en popüler aromalardı.
| Hammadde | Kökeni |
|---|---|
| Mür ve Günlük | Arabistan ve Doğu Afrika |
| Safran | Pers toprakları ve Anadolu |
| Tarçın ve Baharatlar | Hindistan (İpek ve Baharat Yolu üzerinden Doğu'ya) |
| Gül ve Çiçek Özleri | İran ve Mezopotamya |
&
- Mürr (Myrrh): Kyphi'nin en önemli bileşenlerinden biridir.
- Akgünlük (Frankincense): Sakinleştirici etkisi olan sıcak, reçineli koku.
- Sakız (Mastic/Gum Arabic): Karışımı bir arada tutan ve sabitleyen reçineler.
- Benzoin: Tatlı ve balzamik koku.
- Çam Reçinesi veya Odunu:
- Kuru Üzüm (Raisins): Karışıma asıl tatlılığını veren ve fermente olan bazdır.
- Kırmızı Şarap:.
- Bal:.
- Hurma:.
- Tarçın (Cinnamon):.
- Sandal Ağacı (Sandalwood):.
- Ardıç Meyveleri (Juniper Berries):.
- Havlıcan Kökü (Galangal Root):.
- Hint Kamışı (Calamus/Sweet Flag):.
- Limon Otu (Lemongrass):.
- Safran:.
- Nane:.
- Hint Sümbülü (Spikenard) ve Kına (Henna):.
- Antik Kullanım: Plutarch'a göre, Kyphi akşamları yakılarak kaygıları giderir, sakinleştirir ve rüyaları güzelleştirir.
- Kleopatra'nın Koku Zevki: Kyphi'nin, Mısır Kraliçesi Kleopatra'nın çok sevdiği gül kokusuyla harmanlandığı ve mürr, akgünlük, oud (odunsu koku) ile zenginleştirildiği bilinmektedir.
- Modern Parfüm (Tiyrus Kyphi): Antik içeriklerden ilhamla modern parfümlerde mürr, akgünlük, oud, gül ve balzamik notalar kullanılır.
- Temel Malzemeler: Genellikle üzüm şarabı, bal, kuşüzümü (kuru üzüm), reçine (günlük ve mür), ardıç meyvesi, tarçın, hint sümbülü ve kına çiçeği gibi maddeler içerirdi.
- Fermantasyon Süreci: Kuru malzemeler önce şarapta bekletilir, ardından balla yoğurularak bir hamur haline getirilirdi. Bu hamur daha sonra küçük toplar haline getirilip kurumaya bırakılırdı.
- Dini Ritüeller: Güneş tanrısı Ra’yı onurlandırmak için her akşam gün batımında tapınaklarda yakılırdı.
- Tıbbi Kullanım: Sadece yakılmaz, bazen su veya şarapla karıştırılarak içilirdi. Akciğer hastalıklarına iyi geldiğine ve kaygıyı azalttığına inanılırdı.
- Uyku Düzenleyici: Plutarkhos, Kyphi’nin "insanı rüyalar alemine nazikçe sokan ve günün sıkıntılarını unutturan" bir etkisi olduğunu yazmıştır.
- Belirli Bir Sıra: Malzemeler (ardıç meyvesi, mür, tarçın, sığla reçinesi, bal ve şarap gibi) rastgele karıştırılmazdı. Her bir içerik, metinde belirtilen kesin bir sırayla eklenirdi. Örneğin, önce kuru malzemeler tek tek öğütülür, ardından şarapla ıslatılır ve belirli gün sayılarında dinlendirilirdi.
- Büyü Sözleri (Hekau): Karışımlar hazırlanırken, karışımın etkisini artıracağına inanılan büyülü sözler (Hekau) rahipler tarafından yüksek sesle okunurdu.
- Kutsal Metinler ve Dualar: Her malzemenin karışıma dahil edilişi sırasında, o malzemeye özel kutsal metinler okunur veya şarkılar söylenirdi. Bu duaların, bitkilerin ve reçinelerin "ruhani enerjisini" uyandırdığına ve tütsünün tanrılara layık hale gelmesini sağladığına inanılırdı.
- Zamanlama: Hazırlık süreci genellikle 12 güne yayılırdı. Bal ve reçinelerin kaynatılarak hacimlerinin düşürülmesi gibi işlemler, tıpkı simya gibi hassas bir zamanlama gerektirirdi.
- Çiçekleri, yağları ve mürver otunu demliyor,
- Damıtma (distilasyon) benzeri yöntemler kullanıyor,
- Elde ettiği aromatikleri saflaştırıyordu.
Roma bu teknikleri ancak Doğu seferlerinden sonra tam anlamıyla kavrayabildi.
- Kraliyet Bahçeleri (Paradise): Perslerin "Pairidaeza" dediği devasa bahçeler, dünyanın dört bir yanından gelen egzotik çiçeklerle doluydu. Bu bahçeler aslında birer "parfüm laboratuvarı" ham maddesi deposuydu.
- Pers Kralları: Ahameniş krallarının (örneğin Büyük Keyhüsrev veya I. Darius) yanına kokusuz yaklaşmak neredeyse imkansızdı. Sakallarına ve saçlarına özel karışımlı "Labrys" yağları sürerlerdi.
- Mühendislik: Persler, uçucu yağları sabitlemek için reçineleri kullanma konusunda ustalaşmışlardı, bu da kokunun kalıcılığını (günümüzdeki "base note" mantığı) sağlıyordu.
- Kyphi: İçinde 16'dan fazla bileşen (bal, şarap, kuru üzüm, mür, ardıç) bulunan bu karışım, sadece bir koku değil, bir ilaç ve ayin aracıydı.
- Mavi Nil Nilüferi: Mısırlılar bu çiçeğin özünü çıkarmada o kadar ileri gitmişlerdi ki, Roma aristokrasisi yüzyıllar sonra bu esanslar için servet ödeyecekti.
İlginç Bir Not: Büyük İskender, Pers Kralı III. Darius'u mağlup ettiğinde, Darius'un kişisel bakım odasındaki parfümlerin ve aromatik yağların kalitesine hayran kalmış; "Gerçekten kral olmak buymuş," dediği rivayet edilir.
Roma aslında bu birikimin üzerine oturan, ancak işin estetik ve kimyasal derinliğinden ziyade hacmine odaklanan bir medeniyetti.
&
- Kafa Bölgesi: Genellikle ardıç veya servi yağı, sedir yağı, hint yağı, hayvansal yağlar ve balmumundan oluşan aromatik bir karışım sürülürdü.
- Cilt Güzelliği: Cildi yumuşak tutmak ve "güzelleştirmek" için ısıtılmış balmumu ve ruminant (geviş getiren hayvan) yağı tercih edilirdi.
- Vücudu Yıkama: Temizlik ve kötü kokuları gidermek için sedir veya conifer (kozalaklı ağaç) yağı//katranı kullanılırdı.
- Bandajlama: Sargıların mikrop kapmasını engellemek ve hoş koku vermek için bitkisel yağlar (örneğin fıstık reçinesi) ve elemi reçinesi karışımı uygulanırdı.
- Arındırma Çadırı (Ibw): Ritüel, bedenin Nil yakınındaki geçici bir yapıda yıkanması ve arındırılmasıyla başlardı.
- Kimyasal Dehidrasyon: Beden, 40 gün boyunca natron (doğal sodyum karbonat) içinde bekletilerek nemden arındırılırdı. Bu süre boyunca belirli dualar okunurdu.
- Aromatik Kaplama ve Bandajlama: Kalan 30 gün boyunca beden, reçineler (sedir, ardıç, fıstık), balmumu ve bitkisel yağlar gibi karmaşık karışımlarla (antibakteriyel özellikli) kaplanırdı.
- Yüz Maskesi Ritüeli: Papyrus Louvre-Carlsberg'e göre, ölünün yüzü kırmızı bir keten bezle örtülür ve bu bez her dört günde bir aromatik maddelerle tekrar kaplanarak koruyucu bir tabaka oluşturulurdu.
X
- Elemi Reçinesi: Filipinler ve civarındaki ağaçlardan elde edilen bu reçine, antik çağlarda hem tütsü hem de yaraları iyileştirmek için kullanılırdı. Türk Eczacılık Tarihi kayıtlarında da benzeri antiseptik maddelerin bandajların ömrünü uzatmak için kullanıldığı belirtilir.
- Fıstık Reçinesi (Terementi): Özellikle Pistacia türlerinden elde edilen bu madde, bakterilerin üremesini durduran güçlü bir antibakteriyel kalkandır.
- Mikrop Koruması: Bandajların bu yağlarla ıslatılması, dokuyu hava ile temastan keser ve "su geçirmez" bir bariyer oluşturarak çürümeyi geciktirirdi.
Bu bitkisel karışımların günümüz modern hidrokolloid sargı bezlerinin atası olduğu söylenebilir.
§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§
İbn-i Sina'nın El-Kanun fi't-Tıbb eserinde ve Zehravi'nin cerrahi tekniklerinde, yara bakımında kullanılan bu bitkisel karışımlar "merhem" ve "laka" olarak adlandırılırdı.
- Merhem: Genellikle balmumu (mumu) ve çeşitli yağların (zeytinyağı, gül yağı vb.) karıştırılmasıyla hazırlanan, oda sıcaklığında yarı katı halde bulunan preparatlardır. İbn-i Sina, bu formülleri yarayı yumuşatmak, korumak ve iyileşmeyi hızlandırmak için kullanmıştır.
- Laka / Leka: Bu terim genellikle yaraya sürülen, kuruduğunda üzerinde koruyucu bir tabaka veya "sıvı bir sargı" gibi ince bir film oluşturan ilaçları ifade eder. Özellikle akıntılı yaralarda yüzeyi kapatmak ve dış etkilerden korumak için tercih edilirdi.
- Bariyer Oluşturma: Balmumu (Cera Alba), cildin üzerinde koruyucu bir tabaka oluşturarak yarayı dış etkenlerden ve enfeksiyondan korur.
- Taşıyıcı Yağlar: Zeytinyağı gibi baz yağlar, bitkilerin özündeki etken maddelerin cildin alt katmanlarına nüfuz etmesini sağlar.
- Doku Onarımı: Gül yağı gibi uçucu yağlar, sadece hoş koku vermekle kalmaz, aynı zamanda antiseptik ve hücre yenileyici özellikleriyle iyileşme sürecini tetikler.
- Merhem: Genellikle balmumu, hayvansal iç yağlar veya bitkisel yağların bir baz olarak kullanıldığı, oda sıcaklığında yarı katı halde bulunan karışımlardır. İbn-i Sina, yaraları yumuşatmak ve doku onarımını hızlandırmak için bu formülleri sıklıkla kullanmıştır.
- Laka (veya Lak): Bu terim genellikle "yapıştırıcı" veya "örtücü" özelliği olan reçineli maddeleri ifade eder. Özellikle cerrahi müdahale sonrası yaranın hava ile temasını kesmek veya kanamayı durdurmak için kullanılan, koruyucu bir tabaka oluşturan karışımlardır.
- Kedi Bağırsağı (Catgut): İç dikişlerde kullanılan ve vücut tarafından emilebilen dikiş ipliğini ilk kullanan kişidir.
§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§§
- Kutsal Sembol: Labrys, Girit Adası'ndaki Bronz Çağı Minos uygarlığında dini ve törensel önemi olan çift başlı bir baltaydı.
- Matrifokal (Kadın Merkezli) Bağlam: Genellikle Ana Tanrıça ile ilişkilendirilen bu sembol, kadınların toplumsal hayattaki gücünü ve kutsal ritüelleri temsil ediyordu.
- Labirent ve Boğa: Labrys'in, boğa kurban etme ritüellerinde kullanıldığı ve isminin "labirent" kelimesinin kökeni olan "çift başlı balta evi" (labrys) ile bağlantılı olduğu düşünülmektedir.
&
- Antik Kökenler (MÖ 2700-1450): Labrys, Minos medeniyetinde (Girit) tanrıçalarla ilişkilendirilen dini bir semboldür. Karia bölgesinde (güneybatı Anadolu) ikonik bir çift ağızlı balta sembolü olarak bilinir.
- Anadolu'da Kullanım: Tarih boyunca Anadolu'da tapınaklarda ve dini betimlemelerde, ölümsüzlük ve güç simgesi (hayat ağacı ile bağlantılı) olarak kullanılmıştır.
- Nedir: Rowan (Sacred Wildwood markası) tarafından üretilen, kış ayları ve yıl boyu kullanım için tasarlanmış, botanik içerikli, derinlemesine besleyici ve arındırıcı bir yüz temizleme yağıdır.
- İçerik: Kamelya tohumu, kavrulmuş gül ağacı, lavanta çiçeği ve yaban mersini gibi soğuk preslenmiş, organik ve yabani toplanmış özlerin özel bir karışımını içerir.
- Özellikleri: Gözenekleri nazikçe detoksifiye ederken makyajı temizlemeye ve cildi ışıltılı hale getirmeye yardımcı olur
$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$
Bir molekülde elektronların bir enerji düzeyinden diğerine geçmesidir. Moleküler bağların gerilme veya bükülme hareketleridir.titreşim seviyeleri de değişebilir, bu da lüminesans (ışıldama) olaylarına neden olur.Kimyasal bağlardaki titreşim hareketleri basit bir yay modeliyle açıklanabilir.
- Atlamalı İletim (Saltatory Conduction): İmpuls, miyelinli bölgeden geçemediği için bir düğümden diğerine "sıçrayarak" iletilir. Bu durum hızı, miyelinsiz nöronlara göre 50 kata kadar artırabilir.
Ay'ın üç temel hareketi vardır:kendi etrafinda dönme,dünya cevresinde dolanma ve dünya ile birlikte günes cevresinde dolanma. (Yasin,39)
- Orta Namaz Nedir?: Tefsirlerin çoğuna ve hadislere göre orta namaz, ikindi namazı olarak kabul edilir.-Bakara,238
- Sünnet Olan: İki öğün (kuşluk ve yatsı öncesi) beslenme düzeni geleneksel ve sünnete uygun olarak kabul edilir.
XXXXXXXXXXXXXXXXXX
