Türk geleneği
- Kelimenin aslı, Arapça haşeb'in (ağaç, kereste) çoğulu olan ahşâb'dır ve “herhangi bir imalâtta kullanılmak amacıyla ve yakılmamak üzere ağaçtan kesilmiş yapı malzemesi, kereste” anlamına gelir.
- Selçuklu Dönemi: Anadolu Selçuklu döneminde ahşap sanatı büyük bir ustalık kazanmıştır. Bu döneme ait cami minberleri, kapılar ve pencere kepenkleri, kündekari (çivi ve tutkal kullanmadan geometrik parçaların birbirine geçirilmesi) ve oyma tekniklerinin en güzel örneklerindendir. Rumi ve palmet motifleri sıklıkla kullanılmıştır.
Orta Asya Türkleri’nin çok eski tarihlerden beri ahşapla ilgilendiklerini ortaya koymuştur. Radloff’un 1865 yılında Altaylar’daki kurganlarda bulduğu ahşap eşya bu konudaki ilk örnekleri oluşturmaktadır. Leningrad Müzesi’nde muhafaza edilen Hunlar’a ait bu eserler arasında, özellikle içi oyulmuş ağaç gövdesinden yapılmış bir lahit ile bazı at koşumları önem taşımaktadır.
İlk İslâm mimarisinin Suriye yöresinden günümüze gelebilen ahşap örneklerinde, akantus ve asma yapraklarından oluşan zengin süslemelerle karşılaşılmaktadır. Müşettâ Sarayı’nın cephesindeki taş kabartmalar, Emevîler’in ve sonra da Abbâsîler’in ahşap eserlerinde pek az değiştirilerek aynen kullanılmıştır. X-XIII. yüzyıl Suriye ve Mısır taş kabartmaları da Fâtımî ahşap eserlerini etkilemiştir. el-Ezher Camii’nin XI. yüzyıla tarihlenen kapısı ile el-Hakîm Camii’ndeki ahşap eserler bunun en canlı örnekleridir.
Anadolu Türk ahşap oymacılığında sandıklar, mihraplar, minberler, vaaz kürsüleri, Kuran rahleleri, sütunlar, kapı ve pencere kanatları yer tutar. Selçuklular ve beylikler dönemindeki eserlerden öne çıkanlar arasında masif ağacın üzerine muhtelif tekniklerin kullanıldığı Taşkınpaşa Camii'ne ait mihrap ve minber, Ahi Şerafettin'in Etnoğrafya Müzesi'nde sergilenen ahşap sandukası, çeşitli caömilerin kapı ve pencere kanatları (Kayseri Ulu Camii, Ankara Sultan Alaeddin Camii, Birgi Ulu Camii), çeşitli camilerin minberleri (Divriği Ulu Camii, Bursa Ulu Camii, Konya Alaeddin Camii) bulunur. 15. yüzyıl Osmanlı ahşap işçiliğinin örnekleri olarak Bursa Yeşil Camii, Amasya Bayezid Paşa Camii ve Edirne'deki II. Bayezid Külliyesi görülebilir.
Anadolu Selçuklu ve Beylikler Döneminde Ahşap Sanatı
Anadolu Selçuklu ve Beylikler Döneminde ahşap sanatı gelişen işçiliği ve nadide örnekleriyle Osmanlı ahşap işçiliğine zemin oluşturmuştur. Ceviz, armut, abanoz, sedir, gül, elma gibi Anadolu coğrafyasında sıkça yetişen ağaçlardan elde edilen malzemelerle cami minberi, kapı, kapı kanatları, rahleler, kirişler, konsollar ve yapılarda taşıyıcı elemanlar üretilmiştir.
İnceleyeceğimiz dönemdeki ahşap eserlerin teknik bakımından sınıflandırması Gönül Öney tarafından beş ana başlık altında detaylandırılmıştır.
Kündekari
Hakiki Kündekari
Geometrik desenlerde kesilmiş ahşap parçaların örneğin tutkal ya da çivi gibi birleştirici unsur olmadan birbirlerine geçmesiyle oluşturulan kompozisyonlara kündekari denir. Bu teknik çeşitli yayınlarda ayrıca ‘çatma’ olarak da geçmektedir. Nemden ve ısıdan doğacak şekil bozukluklarının önlendiği kündekarinin en erken İslam sanatı örnekleri Mısır’da, Halep ve Anadolu’da çağdaş olarak ortaya çıkmıştır.
Girintili ve çıkıntılı parçaların birleştirilmesi sonucunda oluşturulan geometrik şekiller, süslenmek istenen yüzeyin de kendisini oluşturmaktadır. Darbelerden ve iskeletin yükü altında parçalanma riskinden korunmak için arka yüzeyde tek parça levhalarla sağlamlaştırılabilir.
Taklit Kündekari
Çakma ve Rölyefli Kündekari
Gerçek kündekariye en yakın olan bu teknik, görünüş olarak neredeyse ayırt edilememektedir. Çakma ve Rölyefli teknik çoğunlukla camilerde minber aynalıklarında kullanılmıştır. Oluşturulmak istenen desen ahşap levhalara çizilir ve aralarında kalan kısımlar oyulur. Geometrik deseni oluşturacak olan çıtalar ise kündekari görüntüsünü sağlayacak şekilde çakılır. 15. yüzyıl ortalarına kadar Anadolu’da görülen teknikte özellikle nem ve ısının etkisiyle çatlama ve ayrılmalar görülebilmektedir.
Tamamen Çakma ve Yapıştırma Kündekari
Çakma ve rölyefli kündekari grubundan ayrımı zor olan bu teknik daha az ustalık gerektirmektedir. Geometrik desenler tamamlanarak ana yüzeye çakılmaktadır. Zaman içerisinde dökülen ahşap ile iki teknik ayırt edilebilmektedir.
Oyma tekniği
Düz Satıhlı Derin Oyma
Motiflerin aynı satıhtan derin oyularak oluşturulduğu, özellikle plastik etkinin çok olmadığı bir tekniktir.
Yuvarlak Satıhlı Derin Oyma
Derin oyma tekniğinde oyulan figürler yükseltilerek yuvarlak bir satıh meydana getirir. Bu teknik genellikle yazılarda, kitabelerde ve arabesk dekorda kullanılmaktadır. Bu şekilde kullanıldığı objeye çok zengin bir görünüş kazandırarak plastik etki artırılmaktadır. İslam sanatında ilk örnekleri Mısır’da 10. yüzyıl Fatımi ahşap eserlerinde karşımıza çıkmaktadır.
Çift Katlı Rölyef
Düz ve yuvarlak satıhlı derin oyma tekniklerinin bir arada kullanıldığı ustalık isteyen, estetik ve zengin bir görünüm sağlayan bu teknik genelde kitabelerde kullanılmıştır. Zemini oluşturan bitkisel kompozisyonda düz satıhlı derin oyma, yukarıda kalan kitabede ise yuvarlak satıhlı derin oyma ile şekil verilmektedir.
Eğri Kesim
Eğri kesim tekniği 9. yüzyılda Samarra’da yaşayan Türkler aracılığıyla İslam coğrafyasına yayılmıştır. Bu teknik özellikle alçı, metal, kemik, cam ve ahşap yüzeylerde uygulanmıştır. Ayrıca tekniğin Anadolu’daki en güzide örneği Ankara Etnografya müzesinde muhafaza edilen Malatya Ulu Camii minberidir.
Kafes Tekniği (Ajur)
Ajur tekniğinde tek levha olan ahşap üzerine çizilen desenin arasında kalan boşluklar oyularak çıkartılmaktadır. Bu şekilde bitkisel ve geometrik bezemenin özgün örnekleri ortaya konulur. Bu teknik, özellikle minber korkulukları ve rahlelerde yaygın olarak uygulanmıştır.
Ahşap Üzerine Kakma Tekniği
Kakma tekniği malzeme yüzeyine açılan yuvalara aynı boyutlardaki farklı malzemelerin tek parça halinde yerleştirilmesidir. Sedef, fildişi, farklı renkteki ahşap, değerli taşlar ya da çeşitli hayvan kemikleri kakılabilmektedir. Bu tekniğin Anadolu Selçuklu devrinde örneği yoktur. Bununla birlikte en erken 14. yüzyılda Anadolu’da karşımıza çıkmaktadır.
Ahşap üzerine Boyama Tekniği
Boyama tekniğinde genellikle; mavi, kırmızı, sarı ve altın gibi renklerin kullanıldığı görülmektedir. Desen olarak ise geometrik ya da bitkisel kompozisyonlar tercih edilmektedir.
Yararlanılan Kaynaklar
- BOZER Rüstem, ‘Ahşap Sanatı’, Anadolu Selçukluları Ve Beylikler Dönemi Uygarlığı 2, Editör: Kenan Bilici Ve Ali Uzay Peker, T.C Kültür Ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2006, 533-541.
- BOZER Rüstem, ‘Orta Çağ Anadolu Türk Sanatında Kündekari Tekniği’, Türkler, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, C.7, s.911-917.
- DETSELİ Naciye, ‘Selçuklu Dönemi Ahşap Minberlerine Bir Örnek: Konya Alâeddin Camii Minberinin Desen Analizi’, İstem e-dergi, 2019, S.33, s.213-239.
- ÖNEY Gönül, Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara, 1992.
- ÖNEY Gönül, ’Anadolu’da Selçuklu ve Beylikler Devri Ahşap Teknikleri’, Sanat Tarihi Yıllığı, İstanbul, 1970, S.3, s.135-149.
- ÖGEL Semra, ‘Anadolu Ağaç Oymacılığında Mail Kesim’, Sanat Tarihi Yıllığı, İstanbul, 1964-65, S.1, s.110-117.
“Anadolu Selçuklu ve Beylikler Döneminde Ahşap Sanatı” isimli çalışma Sanat Tarihçisi Ezgi Bora Bardak tarafından hazırlanmıştır.
###################
Ahşabın Gücü
Ancak daha güvenli ve sürdürülebilir bir alternatif sunan ahşaptan da termoelektrik malzemeler üretebileceğinizi keşfettik.
Ahşap, yüzyıllardır insan uygarlıklarının ayrılmaz bir parçası olmuş, yapı malzemesi ve yakıt kaynağı olarak hizmet vermiştir. Endüstriyel süreçlerde sıklıkla kaybedilen atık ısıyı değerli elektriğe dönüştürmek için ahşaptan türetilmiş malzemelerin potansiyelini ortaya çıkarıyoruz.
Bu yaklaşım sadece enerji verimliliğini arttırmakla kalmıyor, aynı zamanda günlük malzemeleri sürdürülebilir enerji çözümlerinin temel bileşenleri olarak nasıl gördüğümüzü de yeniden tanımlıyor.
Limerick Üniversitesi'ndeki ekibimiz, Valencia Üniversitesi ile işbirliği içinde, İrlanda ahşap ürünlerini, özellikle de kağıt endüstrisinin bir yan ürünü olan lignini kullanarak atık ısıyı elektriğe dönüştürmek için sürdürülebilir bir yöntem geliştirdi.
Çalışmamız, lignin bazlı membranların bir tuz çözeltisine batırıldığında düşük sıcaklıktaki atık ısıyı (200°C'nin altında) verimli bir şekilde elektriğe dönüştürebildiğini göstermektedir. Lignin membranı boyunca sıcaklık farkı, tuz çözeltisindeki iyonların (yüklü atomlar) hareket etmesine neden olur.
Pozitif iyonlar daha soğuk tarafa doğru sürüklenirken, negatif iyonlar daha sıcak tarafa doğru hareket eder. Yüklerin bu şekilde ayrılması, membran boyunca elektrik enerjisi olarak kullanılabilecek bir elektrik potansiyeli farkı yaratır.
Endüstriyel atık ısının yaklaşık yüzde 66'sı bu sıcaklık aralığına düştüğünden, bu yenilik çevre dostu enerji çözümleri için önemli bir fırsat sunuyor.
Bu yeni teknoloji birçok alanda büyük bir fark yaratma potansiyeline sahiptir. Büyük miktarlarda artık ısı üreten imalat gibi sektörler, bu atık ısıyı elektriğe dönüştürerek büyük faydalar sağlayabilir. Bu da enerji tasarrufu yapmalarına ve çevre üzerindeki etkilerini azaltmalarına yardımcı olacaktır.
Bu teknoloji, uzak bölgelerde güç sağlamaktan günlük uygulamalarda sensörlere ve cihazlara güç sağlamaya kadar çeşitli ortamlarda kullanım alanı bulabilir. Çevre dostu olması da onu binalarda ve altyapıda sürdürülebilir enerji üretimi için umut verici bir çözüm haline getiriyor.
XXXXXXXXXXXXXXX
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Selam 🙋🏼♀️Hallo
*Hemsire (1-2-3-/∞) &Otodidaktik Araştırmaci Yazar.
Cahil bilmenin,Alim anlamanin pesindedir.-S.O