Eski Mısır’da ateşte pismis tugla yapımı & Kümbet evleri

Riyad’ın Merkezine, Küp Şeklinde Dev Bir Gökdelen: Mukaab

Hicr,28,29. 'Rabbin meleklere: "Ben, balçıktan, işlenebilen kara topraktan bir insan yaratacağım.

Hz. Âdem'in yaratılışında toprak, çamur, yapışkan çamur (tin-i lazib), şekillendirilmiş ve kurumuş çamur (salsal, hame-i mesnun) gibi farklı aşamalar Kur'an'da anlatılır. ( Allah (cc), topraktan başlayarak bunu çamur, sonra kokmuş ve şekil verilmiş çamura (tîn-i lâzib) dönüştürmüş, ardından kurumuş ve pişmiş çömlek gibi sağlam bir hale getirmiştir.)

Ey Hâmân! Haydi benim için tuğla fırınını yak, bana bir kule yap. Belki oradan Mûsâ'nın tanrısını görürüm.-Kasas,38 

Tutmosis'in veziri olan Rekhmire'nin mezarında,. Samilerin ve Nübyelilerin kiremit yaptığı görülen bir resim vardır.

yaratılış 11 

1 başlangıçta dünyadaki bütün insanlar aynı dili konuşur, aynı sözleri kullanırlardı.
2 doğuya göçerlerken şinar bölgesinde bir ova bulup oraya yerleştiler.
3 birbirlerine, "gelin, tuğla yapıp iyice pişirelim" dediler. taş yerine tuğla, harç yerine zift kullandılar.
4 sonra, "kendimize bir kent kuralım" dediler, "göklere erişecek bir kule dikip ün salalım. böylece yeryüzüne dağılmayız."
5 rab insanların yaptığı kentle kuleyi görmek için aşağıya indi.
6 "tek bir halk olup aynı dili konuşarak bunu yapmaya başladıklarına göre, düşündüklerini gerçekleştirecek, hiçbir engel tanımayacaklar" dedi,
7 "`gelin, aşağı inip dillerini karıştıralım ki, birbirlerini anlamasınlar`."
8 böylece rab onları yeryüzüne dağıtarak kentin yapımını durdurdu.

♻️

5. RAB, babam Davut’a, “Tahtına oturtacağım oğlun benim adıma bir tapınak yapacak” diye söz verdi. Ben de Tanrım RAB’bin adına bir tapınak yapmaya karar verdim.

6. “Şimdi bana Lübnan’dan sedir ağaçları kesmeleri için adamlarına buyruk ver. Benim adamlarım da seninkilerle birlikte çalışsın. Adamların için istediğin ücreti vereceğim. Aramızda Saydalılar kadar ağaç kesmede usta adamlar olmadığını biliyorsun.”

8. Sonra Hiram Süleyman’a şu haberi gönderdi: “Gönderdiğin haberi aldım. Sedir ve çam ağaçlarıyla ilgili bütün dileklerini yerine getireceğim.

9. Adamlarım tomrukları Lübnan’dan denize indirecekler, ben de onları sallar halinde bağlatıp belirteceğin yere kadar yüzdüreceğim. Orada adamlarım onları çözer, sen de alıp götürürsün. 

II. Ramses’den (MÖ 1303 - MÖ 1313) kalan bir deri tomar muhtemelen Kanaan ve Suriye’den getirtilmiş savaş tutsaklarının oldukça bariz bir görünümünü sergilemekte; bu da Tora’daki anlatımla oldukça bağdaşmakta. Bu tomar, 40 görevli esiri betimlemekte ve her biri 2000 tuğlalı bir kontenjan ile mükellef. (Bak. Çıkış 5:6) Başka Mısır papirüsleri ise III ve IV Anastasi Çıkış 5:7’deki gibi çamurdan yapılmış tuğlalarda saman kullanıldığını betimlemekte. “Eskisi gibi tuğla yapmak için saman toplayamayacaksınız. Bırakınız, onlar kendileri için saman toplasınlar.”

''onlarin üzerlerine piskin tugladan yapilmis taslar atiyordu.''-Fil,4

Uruk dönemi;

Uruk Kral-rahibi kutsal sürüyü besliyor.

Kral-rahip ve yardımcısı kutsal sürüyü besliyor. Uruk dönemi, MÖ 3200 civarı

Uruk dönemine ait Silindir mühür ve baskısı, MÖ 3100 civarı - Louvre Müzesi. 

Josephus Flavius (MS 37-100) Yahudi isyanını (66-70) ve Yahudi halkının tarihini yazmıştır. Başlıca eserleri Yahudi Savaşı (yaklaşık 75) ve Yahudilerin Eski Eserleri'dir (yaklaşık 95).

Firavun (فرعون - Fir'awn): Antik Mısır'daki hükümdarlara verilen addır ve İbranice (Par'ōh) ve Arapça kökenlidir.

İslâm dil bilginlerine göre firavun kelimesi, kibir,gurur,büyüklük taslama ve azginlik  anlamına gelen "fer'ane" ya da "tefar'ane" kelimesinden gelir. Çoğulu 'ferâine'dir. 

MÖ 3400 yılı dolayından itibaren tapınak kompleksinde bulunan rahipler, gıda maddeleri dağıtımının yapılması ve ticareti yapılmak üzere fazlalığın dikkatli bir şekilde izlenmesi işlerini yürütüyorlardı.

Rahip Sınıfının Hiyerarşik Yapısı

Mısır’da rahiplik, katı bir hiyerarşiye sahipti:

• Başrahip (Hem-netjer-tepy): Firavunun dini vekili sayılırdı ve Amon, Ra veya Ptah gibi büyük tanrıların tapınaklarını yönetirdi (Shafer, 1997).

• Wab Rahipleri: Tapınak temizliği, adak sunma ve kutsal nesnelerin bakımından sorumluydu (Wilkinson, 2000).

• Sem Rahipleri: Mumyalama ritüellerini gerçekleştirir ve ölüler kültüyle ilgilenirdi (Ikram, 2003).

Yeni Krallık döneminde (MÖ 1550-1070), Amon Rahipleri o kadar güçlendi ki, firavunlar üzerinde siyasi baskı kurabildiler (Redford, 1984). Örneğin, III. Amenhotep döneminde Amon tapınaklarının serveti, kraliyet hazinesini gölgede bıraktı.

Rahiplerin Dini ve Siyasi İşlevleri

Rahiplerin temel görevi, tanrıların heykellerine günlük ayinler (Gündüz ve Gece Ayinleri) sunmaktı. Bu ritüellerde:
✔ Kutsal yemekler (sunu masaları) hazırlanır,
✔ İlahiler okunur,
✔ Tanrı heykelleri giydirilip tütsülenirdi (Assmann, 2001).

Ayrıca, rahipler kehanet ve büyü işlevleriyle de toplumu yönlendirirdi. Örneğin, “Orak Metinleri” aracılığıyla halkın sorunlarına yanıt verilirdi (Ritner, 1993).

Tapınakların Ekonomik Gücü

Mısır tapınakları, devasa tarım arazilerine, hayvan sürülerine ve zanaatkâr atölyelerine sahipti. Karnak Tapınağı’nın kayıtları, binlerce işçi, çiftçi ve kölenin tapınak için çalıştığını gösterir (Kemp, 2006). Bu ekonomik güç, rahiplere siyasi nüfuz sağlıyordu.

III. Thutmose, yakındaki Jebel Barkal dağının altında, tarihinin sonuna kadar ülkenin en önemli dini mekanı olarak kalacak olan büyük Amon Tapınağı'nı inşa etmiş, II. Ramses (M.Ö. 1279-1213) gibi daha sonraki Mısır firavunları da Amon Tapınağı'na ve şehre eklemeler yaptı. Amon rahipleri, çok geçmeden Kuşit hükümdarları üzerinde, Eski Krallık Dönemi'nden bu yana Mısır kralları üzerinde sahip oldukları türden bir politik güce ulaştılar.

Jebel Barkal, Meroitik Krallık süresince bir kraliyet mezarlığı olarak işlev gördü. Bölgedeki ilk mezarlar M.Ö. 3. yüzyıldan kalmıştır.

• Bar. M.Ö. 1. yüzyıl ortasından 1 kral
• Bar. 2 Kral Teriqas (M.Ö. 29-25)
• Bar. 4 Kraliçe Amenirenas? (M.Ö. 1. yüzyıl)
• Bar. 6 Kraliçe Nawidemak (M.Ö. 1. yüzyıl)
• Bar. 7 Kral Sabrakamani? (M.Ö. 3. yüzyıl)
• Bar. 9 2. yüzyılın başlarında Kral veya Kraliçe
• Bar. 11 Kral Aktisanes veya Aryamani (M.Ö. 3. yüzyıl)
• Bar. 14 Kral Aktisanes veya Aryamani (M.Ö. 3. yüzyıl)
• Bar. 15 Kral Kash (M.Ö. 3. yüzyıl) 

                            Senusret I'in Beyaz Şapeli               

"Beyaz Şapel" (The White Chapel), Antik Mısır'da Karnak Tapınağı kompleksinde, özellikle de Açık Hava Müzesi'nde bulunan önemli bir yapıdır. M.Ö. 1971-1926 yılları arasında hüküm süren Firavun I. Senusret (12. Hanedan) döneminde inşa edilmiştir.

• Orijinal İşlevi: Şapel, Firavun I. Senusret'in otuz yıllık hükümdarlığını kutladığı "Heb-Sed" veya Jübile Festivali için bir tören köşkü olarak inşa edilmiştir. Aynı zamanda Amun'un kutsal teknesini (barque) barındırmak için kullanılan, üstü kapalı, açık kenarlı bir kutsal alan (barque shrine) işlevi görmüştür.

Senusret I, Antik Mısır'ın On İkinci Hanedanlığı'nın ikinci firavunuydu. MÖ 1971'den MÖ 1926'ya kadar hüküm sürdü. Ayrıca Sesostris I ve Senwosret I olarak da biliniyordu. Senusret I, Amenemhat I'in oğluydu. Babası, Senusret I Libya'da savaşırken suikaste uğradıktan sonra tahta çıktı. Senusret I, babası tarafından toprakları genişletme hedefiyle liderlik etmesi için eğitilmişti. Senusret I, istikrarlı ve birleşik bir Mısır'ı yöneten güçlü bir liderdi. Sanatın hamisiydi ve saltanatı sırasında sanat, edebiyat ve mimari gelişti. Ayrıca Suriye ve Kenan'daki bazı kasabaların yöneticileriyle diplomatik ilişkiler kurdu. Senusret I'in piramidi el-Lisht'te inşa edildi. Piramit, her kenarı 105 metre ve yüksekliği 61,25 metreydi. Piramit, bir Mısır piramidinde daha önce görülmemiş bir inşaat yöntemi kullanıyordu. Merkezden yayılan dört taş duvar, yerleştirildikleri yükseklik arttıkça boyutları küçülen, kabaca yontulmuş bloklardan yapılmıştı.

Firavun Senusret I, sanatın hamisiydi çünkü sanat, edebiyat ve mimarinin geliştiği istikrarlı ve birleşik bir Mısır'ı yönetiyordu. Altın, bakır ve mücevher dolu madenleri kontrol eden güçlü bir liderdi. Zanaatkarlar bu malzemeleri takı yapmak için kullandılar. Senusret I ayrıca Antik Mısır'da aşağıdakiler de dahil olmak üzere birçok büyük tapınak inşa etti: Koptos'taki Min tapınağı Elephantine'deki Satet Tapınağı Armant'taki Montu tapınağı El-Tod'daki Montu tapınağı Senusret I ayrıca Abydos'taki Khenti-Amentiu Osiris Tapınağı'nı da yeniden düzenledi. Ayrıca dünyanın en eski ayakta kalan obelisklerinden biri olduğuna inanılan kırmızı granitten yapılmış bir obelisk dikti.

Djoser Basamak Piramidi: Mısır’ın İlk Piramidi

İlk piramid Zoser piramiti basamaklı olandır. Filmdeki klasik tarz ilk piramid ise Keops piramiti milattan önce 2550li yıllarda inşaa edildi. MÖ10000 filmi ismi bilet satılsın diye konmuş. 

Djoser'in Sakkara'daki Basamaklı Piramit kompleksinde duvar kabartmaları bulunmaktadır. Bu kabartmalar, özellikle yeraltı odalarında ve Güney Mezarı'nda yer alır ve firavunun öbür dünyadaki yaşamına yönelik önemli ritüelleri tasvir eder. 

• Yeraltı Odaları: Piramidin altındaki karmaşık tünel ve odalar ağında, kralın kası (ruhu) için ayrılmış bir dizi oda, mavi fayanslarla süslenmiş duvarlara sahiptir. Bu odalardan birinde, fayanslar arasına yerleştirilmiş, kralın üç muhteşem kabartması bulunmaktadır. Bu kabartmalar, kralı çeşitli törensel faaliyetler içinde, özellikle de "Heb-Sed" (kralın hükümdarlığını yenileme festivali) ritüelini gerçekleştirirken tasvir eder.

Sakkara bölgesine yönelik ilk sistematik kazılar, 1850’li yıllarda Fransız arkeolog Auguste Mariette tarafından yürütülmüştür. Mariette’in öncelikli amacı Serapeum’un, yani kutsal Apis boğalarının yeraltı galerilerinin ortaya çıkarılmasıydı; ancak bu çalışmalar sırasında Djoser’in piramit kompleksinin kapsamı da ilk kez bilimsel ölçekte belgelenmiştir. 

Erken Hanedan Dönemi’nde Apis’in Koşusu olarak bilinen ritüel dünyayı döllemek için yapıldı. Boğa, Hathor için kutsal olan kolye / yaka menat giyen gravürlerde gösterilir. Bu tören sırasında boğanın koştuğu yer belirsizdi ancak büyük olasılıkla o zamanlar tüm toprakları sembolik olarak dölleyecek olan Mısır’ın başkenti Memphis’teki tapınak bölgesinde idi.

Boğa dikkatli bir aramanın ardından görünüşüne göre seçildi: alnında beyaz bir üçgen işaretiyle siyahlık, sırtında şahin veya akbaba kanatları şeklinde siyah üzerine beyazlık, yan tarafında beyaz bir hilal vardı. Kuyruğunun ucundaki kılları ayrık, (“çift kıllar” olarak bilinir) ve dilinin altında bir bokböceği şeklinde bir yumru. Tüm bu özelliklere sahip bir boğa bulunursa anında Apis olarak kabul edildi. Birkaç veya bir tanesi bile yeterli olurdu. Boynun seçilmesi için alnın üzerinde bir üçgen şeklinde beyaz bir işaret ve dilin altındaki bokböceği şeklindeki yumru genellikle yeterliydi.

Bayram günlerinde, festivallerde ve bir kralın taç giyme töreni gibi diğer özel etkinliklerde boğa farklı kapılardan oluşan özel bir odada serbest bırakılırdı. Semboller ve gıda maddeleri odanın kapılarının diğer tarafına yerleştirildi ve insanlar boğa odaya götürülürken geleceğe ilişkin sorular soracaklardı. Boğa hangi kapıdan geçerse seçsin insanların sorularına cevap verecektir.

Kâhin rahipler tarafından verilip yorumlandıktan sonra boğa insanlar ibadet etmeden önce diz çökerken mahfaza içinde istedikleri gibi dolaşmaya bırakıldı. Eski Mısırlılar için her türlü yaşam, ilahi olanın bir uzantısıydı ve tüm yaşam kutsaldı. Mısır diyeti et içermesine rağmen, büyük ölçüde vejeteryandı ve hayvanlar yenildiğinde kurban için teşekkür edildi.

Boğanın katıldığı en önemli olaylardan biri bir kralın saltanatının her otuz yılda bir onu gençleştirmek için düzenlediği Heb-Sed Festivali idi. Heb-Sed Festivali, kralın tanrılara ve halka hizmet etmek için hala uygun olduğunu göstermek için gerçekleştirmesi gereken bir dizi fiziksel eylem içeriyordu. En eski zamanlardan beri boğa, kral ve monarşik güçle ilişkilendirilmişti ve bu yüzden Apis boğası ilahi bir onay gösterisi olarak kralın yanında yürüyecekti. Festivalin sonunda insanlar kralın onuruna ortak bir ziyafete davet edildiğinde Apis boğası sürekli bir güç ve erkeklik hatırlatıcısı olarak kralın huzurunda kalacaktı.

25 yıllık bir süreden sonra,boğa herhangi bir hastalık veya kaza geçirmediyse törenle öldürüldü. Hayvanın belirli kısımları rahipler tarafından yenirdi ve daha sonra iskeleti mumyalanmak için Memphis’teki tapınağın özel bir bölümüne götürüldü. Bir kral ya da soylu verilen kişiyle cesedin mumyalandığı bir yas yasası kararlaştırıldı. Aynı zamanda yerine başka bir boğa koymak için rahipler gönderilirdi. Mumyalama tamamlandıktan sonra mumyalanmış boğa, Memphis’ten kutsal yol boyunca Sakkara’daki mezarlığa götürülür ve Serapeum’da gömülürdü. Burası Ramses II’nin (MÖ 1279-1213) dördüncü oğlu Khaemweset tarafından bu amaçla kazılan bir yeraltı odası serisiydi.

&

          Asaların ucu Hititler'deki gibi kıvrıktır ve kafalardaki tüyler çift olarak tasvir edilmiştir.

Hititlerde tanrılar, tanrıçalar ve krallar sıkça kıvrık asa (sorguçlu asa) tutarken tasvir edilir ve bu asa, güç, otorite ve ilahi yetkiyi simgelerdi; örneğin, Kentin Tanrıçası Hebat ve Aslan üzerinde duran Tanrı Şarruma gibi figürlerde bu kıvrık asa görülür. Ayrıca, geyik tanrısı dLAMMA'nın da ucu kıvrık bir asası vardı, bu da asanın Hitit sanatında yaygın bir ritüel ve dinsel sembol olduğunu gösterir. 

• Hititçe Karşılığı: Çivi yazılı metinlerde bu asa genellikle kalmuş (GIŠkalmuš) terimiyle karşılanır ve ritüellerde sıklıkla adı geçer.
• Tanrısal Atribü: Fırtına Tanrısı gibi önemli tanrılar da kabartmalarda bu asayı taşırken görülür. Özellikle "Kırların Koruyucu Tanrısı" (dLAMMA) tasvirlerinde kıvrık asa, bir kuşla birlikte en yaygın simgelerden biridir.

Hittlerin dini ise karışıktı. Anadolu'nun yerli bölgesine özgü unsurları ağırlıklı olarak Hurriyen dış etkilerle birleştirir. Bu etkiler en çok Yazilikaya'nın kesme taş tapınaklarında görülmektedir. 1887'de Mısır'daki Tell El-Amarna'da yapılan kazılarda, Firavun Amenhotep III ve oğlu Akhenaton'un diplomatik yazışmaları ortaya çıkarıldı. 1906'da Hattusa'da başlayan bir kazıda, arkeolog Hugo Winckler, Akadca çivi yazısı ve aynı bilinmeyen dil olan Mısır yazısıyla yazılı 10.000 taş tablet içeren bir kraliyet arşivi buldu.

Evlilik Steli olarak bilinen dikilitaş, Ramses II ile Hitit kralının kızı arasındaki evliliği kutlar, ancak görselde kız, Mısır tanrıları Hathor ve Set'in önünde tasvir edilir.

Puduhepa’nın babası Bentip, antik Saros (Seyhan) Irmağı’nın kaynağı olan Kizzuwatna ülkesindeki Lawanzantiya’lı (Elbistan) bir rahipti. 

Kizzuvatna orijinli bir rahibe olan, Puduhepa 

Kizzuvatna döneminin başlarında Amarna mektuplarını esas alarak hazırlanmış olan MÖ 14. yüzyılın ilk yarısında Orta Doğu'daki siyasî durumun haritası.

Amarna mektupları, (bazen "Amarna iletişimi" veya Amarna tabletleri) Yeni Krallık döneminde Antik Mısır yönetimi ve Kenan ile Amurru'daki temsilcileri arasında gerçekleşen, çoğu diplomatik yazışmaların arşividir.

Amurrular, İbraniler ve Fenikeliler gibi, Samî dillerin doğu lehçesini konuşuyorlardı. Bu nedenle bazı bilginler Amurrular'ı “Doğu Kenanlılar” olarak da adlandırmışlardır.

• Puduhepa, Hitit İmparatorluğu'nun Kraliçesi ve Kral III. Hattuşili'nin eşidir. MÖ 13. yüzyılda yaşamış güçlü bir kadın figürüdür ve Hitit-Mısır Barış Antlaşması sonrası yapılan diplomatik yazışmalarda aktif rol oynamıştır.
• Maathorneferure Firavun II. Ramses'in baş eşlerinden biri olan bir Hitit prensesinin Mısır'daki adıdır. Bu prenses, Puduhepa ve III. Hattuşili'nin kızıdır. Mısır ile Hititler arasındaki barışı pekiştirmek amacıyla Mısır'a gelin olarak gönderilmiştir.

Maathorneferure, Kraliçe Puduhepa'nın kızıdır.

II. Ramses 19. hanedanın 3. firavunudur. I. Seti ve Kraliçe Tuya'nin ikinci oğludur.

Ramses'in en çok tanınan ve hatırlanan eşi Kraliçe Nefertari olmuştur. Nefertari dışında Büyük Kral Eşi unvanına sahip olan diğer eşler sırasıyla İsetnofret (Güzel İset); anneleri Nefertari ve İsetnofret'in yerine geçen Ramses'in kızları Bintanath, Meritamon; Nebettawy, Henutmire, Maathorneferure ve Mat-Hor (eski Mısır dilinde Mat-Hor-neferu-Ra) adında bir Hitit prensesidir.

Kadeş Savaşı

Kadeş Savaşı Hitit kralı II. Muvatallis ve Mısır firavunu II. Ramses önderliğinde, Hitit ordusu ve Mısır ordusu arasında gerçekleşmiştir. MÖ 1274'te yapılan savaş, eski zamanlarda en çok atlı savaş arabası kullanılan savaş olarak bilinmektedir. Savaşın çıkma nedeni o zamanki Suriye sınırlarında bulunan Amurru ve Amka gibi içinde ticaret yollarını bulunduran toprakları ele geçirmektir.

İki ulus arasındaki barış, Hititlerin M.Ö. 1200’lü yıllarda dağılmasına dek devam etmiştir.

– Puduhepa’nın mührü –

"The Rise of Kemet" (Kemet'in Yükselişi), Julius Janeliūnas tarafından yazılan ve "The Bronze Horus" (Bronz Horus) serisinin ilk kitabı olan bir romandır. Kitap, adından da anlaşılacağı gibi, Antik Mısır (Kemet) temalı bir kurgusal eserdir.

Memlûk döneminden kalma türbe ve camiler, Kahire manzarasının asıl görüntüsünü oluşturur.

🎥 Game of Thrones.⬆️

Suudi Arabistan Hükümeti, Riyad'ın Murabba şehir merkezi planının bir parçası olarak 400 metre yüksekliğinde, küp şeklinde bir gökdelen inşa etmeyi planladığını açıkladı.

🔻7. ve 8. Hanedanlıklar için güvenilir kayıtların eksikliği, üretilen sanat ve mimarinin kalitesi gibi dönemin 'karanlık çağ' olarak ününe katkıda bulunuyor.‼️

Riyad merkezinin kuzeybatısında inşa edilecek olan 19 kilometrekarelik proje, Suudi başkenti için yeni bir şehir merkezi olarak planlanıyor.

“Riyad’ın yeni yüzü” olarak adlandırılan yapı, “dünyanın en büyük yapılarından biri” olacak Mukaab yapısının etrafında inşa edilecek.

 🔻 Cenaze rahipleri, özellikle güneş tanrısı Ra'ya bağlı olanlar.‼️ 

🔻Sümer kültürü erkek egemen ve tabakalıydı. İşbölümü derinleşmişti; 1. sınıfı din adamları ve askerler 2. sınıfı halk 3. sınıfı ise kölelerin oluşturduğu bir toplumsal hiyerarşi vardı. Sürekli savaşlar sonucunda halktan her insan kolayca köle edinebiliyordu. MÖ 3000-2500 yıllarında yüksek ruhbanlardan oluşan egemen sınıflar, dinsel yapıya sahip kent devletlerinin yöneticileri olarak ortaya çıktılar. Bu kral-rahipler dinsel ve siyasal işleri yürütürlerdi. Bir kentin baş rahibi, aynı zamanda o kentin başkanıydı.‼️

Yapı bir kenarı 400 metre olan bir küp şeklinde olup, teknik olarak bir süper yüksek gökdelen olarak, şehrin en yüksek yapısı olacak.

Küp şeklindeki yapı, modern Najdi mimarisinden esinlenerek, üst üste binen üçgenlerle bir cephe kurguluyor.

Merkezinde 2 milyon metrekarelik, spiral bir kule şeklindeki yapıda dükkanlar, kültürel ve turistik yerler bulunacak.

Murabba bölgesinde bulunan Mukaab yapısı, yeni kurulan New Murabba Development Company (NMDC) Başkanı Suudi Veliaht Prensi Mohammad bin Salman tarafından açıklandı.

Yapı 100.000’den fazla konut birimi, 9.000 otel odası, 980.000 metrekareden fazla mağaza ve 1,4 milyon metrekare ofis alanı içerecek.

Ayrıca içerisinde 80 eğlence ve kültür mekanı, teknoloji ve tasarım üniversitesi, çok amaçlı tiyatro sahnesi ve “ikonik” bir müze bulunduracak.

Suudi Arabistan hükümetine göre, proje 2030 yılına kadar tamamlanmış olacak.

♻️

“Geleceğin şehri” dendiğinde insanların aklına uzayda veya yerin altında inşa edilecek şehirler gelmektedir. Oysa insanın yaşama mekânı dün olduğu gibi yarın da yeryüzü olacaktır. Bu durumda şehrin geleceğini planlarken dünyanın şartlarını, coğrafyasını, topoğrafyasını göz önüne almak zorundayız. İnsanın varlığının devamı dünyanın yaşanabilir bir yer olarak kalmasına bağlı olduğuna göre, şehrin geleceğini planlarken ilk ve öncelikli olarak tabiatın bozulmamasına dikkat etmek zorunda olduğumuz bir gerçektir.

♻️

Mısır'ın Birinci Ara Dönemi.

⚠️Eski Krallığın 4. Hanedanlığı boyunca, Giza'daki piramitlerin ve cenaze komplekslerinin inşasına büyük miktarda kaynak ve insan gücü harcandı ve bu alan büyüdükçe, alanı ve buna benzer diğerlerini yöneten ve onlara bakan rahiplerin gücü de arttı. Cenaze rahipleri, özellikle güneş tanrısı Ra'ya bağlı olanlar, birçok soyludan daha fazla servet biriktirmeye başladı. Rahipler yerel yetkilileri etkileyecek kadar güçlüydü ve rahipler daha fazla güç kazandıkça nomarklar da güçlendi. Bireysel nomlar daha zenginleştikçe, daha fazla insan daha önce sadece zenginlerin erişebildiği mal ve hizmetleri satın almaya gücü yetiyordu.‼️

BU, MEMPHİS MONARŞİSİNİN DAYATTIĞI GÜÇ VE GELENEKLERİN, ÜLKE GENELİNDE GELENEKSEL OLARAK DAHA DÜŞÜK STATÜDE OLANLARA DAĞITILDIĞI BİR DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜM DÖNEMİYDİ.

Rahipliğin bu yükselişi, uzun ömürlü Pepi II'nin yerine geçecek bir halefin olmaması ve şiddetli kuraklık gibi diğer faktörlerle birleşince, Eski Krallığın siyasi yapısının çökmesine ve Mısır'ın Birinci Ara Dönem'e girmesine neden oldu; ancak yine de bu, bir 'karanlık çağ' veya kaos çağı.   

Birinci Ara Dönem'de merkezi otoritenin kaybı toplumsal düzende bir bozulmaya yol açmış. 

Fakir adamlar zengin adamlar oldular. Sandalet alamayanlar zenginliğe sahip oldu. Hırsız zenginliğe sahip oldu, asil bir hırsız...

Necdi camilerinin mimari tarzını oluşturan dört bileşen şunlardır: al-sarha (avlu), al-misbah (namaz salonu), al-sath (çatı) ve al-khalwa (bodrum). Khalwa, esas olarak kış aylarında ibadet edenleri ağırlamak için kullanılır.

Necid mimarisi

Necd mimarisi ( Arapça : العمارة النجدية ), günümüz Suudi Arabistan'ının Necd bölgesine özgü bir yerel mimaridir. Bu stil, kabaca 13. ve 18. yüzyıllar arasında gelişti ve düşük konturlu toprak yapılı kerpiç binalarla çöle uyarlanmış kentsel desenleriyle bilinir, üçgen veya dikdörtgen açıklıklar ( furjat ) ve siperler ( shurfat ) ile ana cepheden dışarı doğru çıkıntı yapan gözetleme delikleri gibiunsurlarla karakterize edilir ( tarma ). Merkezi bir avlunun ve açık alanların varlığı da mimari stilin belirgin bir parçasıdır. 

      Diriye'deki Kasr el-Salva kalıntıları

Necdî tarzının etkisi Kuveyt ve Katar'ın iç kesimleri gibi komşu bölgelerde de hissedilebilir .

İnşaat yöntemi;

Necd'de en yaygın inşaat türlerinden biri kil ve kerpiç ile taş, tamarisk ve palmiye ağaçları gibi diğer malzemelerin kullanımıydı. İnşaat için uygun taşların ve farklı ağaç türlerinin kıtlığı göz önüne alındığında, binalar çamur veya güneşte kurutulmuş tuğlalarla inşa edildi ve çamur sıva uygulamasıyla tamamlandı. İç mekanları aşırı sıcaktan izole etmek ve daha fazla yapısal bütünlük elde etmek için duvarlar çok kalındı.

Su, saman ve diğer liflerin karışımından oluşan çamur tuğlalar, mimari yapaylık ile doğallık arasındaki ilişkiyi vurgular. Saman ve doğal unsurlar dekoratif bir işleve sahip değildir, ancak duvarlara sızarak çiçeklenme yaratır ve cephenin bozulmasına katkıda bulunurlar.

"Ay Tanrısına tapınma. Khashkhamer'in silindir mührü, Ishkun-Sin patesi (Kuzey Babil'de) ve Ur kralı Ur-Engur'un tebaası (M.Ö. 2400 civarı) (Britanya Müzesi) '' 

____ ____Ur-Nammu tarafından plânlandığı söylenen şehir, görünüşe göre mahallelere ayrılmış ve bir mahallede tüccarlar, diğerinde zanaatkârlar yaşıyordu. Hem geniş hem de dar sokaklara ve toplantılar için açık alanlara sahipti. Su kaynağı yönetimi ve taşkın kontrolü için birçok yapı kanıt niteliğindedir. Evler kerpiç ve çamur sıvadan yapılmıştır. Büyük binalarda duvarlar, bitüm ve sazlarla güçlendirilmiştir. _______

* Büyük Piramit yakınlarındaki İsis Tapınağı’nın kalıntılarında bulunan bir kireç taşı stelası Sfenks ile ilgilidir. Bu stela Keops/Khufu’nun, İsis Tapınağı’nın içinde bulduğu tanrı amblemlerinin ve imgelerinin restore ettirişini anmak amacıyla kendi kendini övdüğü bir anıttır.   

__ Büyük Gize Sfenksi, Eski Mısır'ın 4. Hanedanlığı döneminde (yaklaşık MÖ 2500) firavun Khafre (Kefren) adına yapılmıştır ve dev bir tek taştan oyulmuş, yarı insan yarı aslan figürlüdür. Sfenks, Gize Nekropolü'nde yer alır ve antik çağlarda boyanmış bir heykel olup, günümüzde bile gizemini koruyan bir eserdir. __ 

Mısır sembolizminde gardiyan olarak kullanılan sfenksler üç grupta incelenebilir:

1. Androsfenks: İnsan yüzlü, aslan gövdeli
2. Kriossfenks: Ram (Koç) yüzlü, aslan gövdeli
3. Hierokosfenks: Şahin kafalı, aslan gövdeli

__ Antik Yunan'da sfenks; kadın kafalı, aslan gövdeli ve kuş kanatlı bir canavar olarak tarif ediliyordu. Bu kadın sorduğu bilmeceleri cevaplayamayan herkesi öldürebilecek tehlikeli bir yaratıktı ve özellikle Oedipus efsanesinde öne çıkan bir karakterdi. __

Fransız sanatçı Gustave Moreau'nun "Oedipus and the Sphinx" adlı eseridir ve Yunan mitolojisinde önemli bir yer tutan Sfenks ve onun Yunan versiyonuyla doğrudan ilgilidir. Yunan Sfenksi, Mısır'daki orijinal figürden farklı olarak, insan başlı, aslan gövdeli ve genellikle kanatlı bir yaratık olarak betimlenir. Bu resimde, Sfenks ile Oidipus arasında geçen ünlü bilmecenin bir anı tasvir edilmiştir; Sfenks, Thebai’ye gelen gezginlere bilmeceler sorarak onları sınar ve yanlış cevaplayanları öldürür. Oidipus’un bu bilmecenin cevabını bilmesi, Thebai'yi kurtarmasına neden olur. Bu eser, hem Yunan mitolojisindeki Sfenks’in tehditkar doğasını hem de Oidipus’un zekasıyla bu tehdidi nasıl alt ettiğini gösterir.

Sfenks

Bir kadının yüzü ve göğüsleriyle birlikte, bir aslanın bedenine ve bir kuşun kanadına sahip olan canavardır. Sfenks aynı zamanda Echidna’nın Orthus ya da Typhon’dan doğma kızıdır. Tanrıça Hera’nın onu Thebai’ye bir lanet olarak gönderdiğine inanılır. Şehre bağlanan geçitlerden birinde yolcuları durdurup, ünlü bulmacalarını sorarak bilemeyenleri boğarak öldürdüğü ya da oracıkta yediği söylenir. 

National Geographic’in Eylül 1913 sayısı için fotoğraflanan kimliği belirsiz bir binici, Sfenks ve Gize piramitlerinin önünde dinleniyor. (C: Kenneth Garrett)    

Furjat veya luhuj;

Diriyah'daki Saad ibn Suud Sarayı'nda dikdörtgen ve üçgen açıklıklar

Furjat ( Arapça : فُرجات ) veya luhuj ( Arapça : لُّهُوج ) , yeterli hava hareketini, iç mekanlara aydınlatmayı ve içeriden dışarıya manzarayı teşvik etmek için bir duvara delinmiş küçük dikdörtgen, üçgen, kare ve ok şeklindeki açıklıklardır. Bu küçük açıklıklar tamamen dekoratif bir işleve sahip değildir, ancak dikey, yatay veya yığınlar halinde düzenlenir ve cephede farklı yerleşim ve yoğunluklarla bir desen oluşturur. ^{[ alıntı gerekiyor ]} Açıklıkların farklı düzenlemeleri, teknik ve çevresel özellikleri korurken nüfusun farklı sosyo-kültürel ihtiyaçlarını karşılar. Furjat ayrıca sıcak toksik egzoz gazlarını veya dumanı izole etmek için bir havalandırma yapısı olarak işlev görür. 

Şırfat

Riyad'daki Qaṣr al -Badi'a'nınkorkuluklarındaki siperler ( şurfat)

Shurfat ( Arapça : الشرفة ) , bir duvarın veya korkuluğun tepesindeki sıvayla kaplı siperlerdir. Elle kalıplanmış ve katmanlı duvarlar yukarı doğru sivriltilmiş ve siper şeklinde tamamlanmıştır. Bazen dolu ve boş arasında değişen üçgen veya ok şeklindeki bu dekoratif öğeler, çatı için korkuluk görevi görerek orantılı bir ritim yaratır ve karşılığında cepheleri yağmur suyundan korur. Bu öğelerin altında duvara oyulmuş yatay bir şerit bulmak gelenekseldir ve altında her zaman baş aşağı duran üçgenler bulunur, yağmur suyundan korunmak için. 

Tarla

 

          Geleneksel bir evdeki tarma

Tarma ( Arapça : الطرمة ) bir gözlem işlevine sahiptir ve genellikle binaların cephesinin ikinci katında ve kapısının üstünde düzenlenir, binanın dışında insanları içeride görünmeden gözlemlemek için bir gözetleme deliği görevi görür. Farklı şekil ve boyutlarda gelir ve ayrıca kentsel alanların kullanıcılarının çeşitli eleman biçimleri aracılığıyla binayı ve girişini tanımlamasına yardımcı olduğu için sembolik bir değere sahiptir. İç mekanların boyutu ve binanın baktığı sokağın genişliği de tarmanın boyutunu ve şeklini etkiler. 

El-Bab

Diriye'de geleneksel bir kapı

Arapçada el -bab ( Arapça : الباب ) genellikle bir kapı anlamına gelir. Binaya erişim elemanı olarak işlev görürler ve tasarım olarak çok özeldirler ve genellikle kare boyutundadırlar, tek taraflıdırlar ve ahşap veya palmiye ağaçlarından yapılırlar. Bazı giriş kapıları renklendirilmiş, oyulmuş ve geometrik motiflerle boyanmıştır, sembolik nitelikte tekrarlayan tasarımlarla süslenmiştir ve stil ve kompozisyon olarak çok hoştur. Kapı ve görsel özellikleri, renk kullanımı ve süslemeleri, ziyaretçiyi binaya yönlendirerek sözsüz iletişimi destekler.

Yapı türleri;

Necd mimarisi üç ana türe ayrılır: dini, sivil ve askeri.

Dini mimari

Camiler

Riyad'daki Dakhna Ulu Camii'nin avlusu ve minaresi , 1952

Camiler İslam'daki başlıca ibadet yeridir . Müslümanlar günde beş vakit namaza çağrılır ve cemaat olarak kıbleye (namaz yönü) doğru bakarak namaza katılırlar . Hermahallede , sakinlerinin manevi ihtiyaçlarını karşılamak için normalde bir veya daha fazla cami bulunurdu. Tarihsel olarak, normal camiler ile daha büyük olan ve cuma günleri hutbenin ( vaazın) verildiği yer olma özelliği nedeniyle daha önemli bir statüye sahip olan "cuma camileri" veya "büyük camiler" arasında bir ayrım vardı. Cuma öğle namazları daha önemli kabul edilirdi ve vaaz eşliğinde yapılırdı ve ayrıca haberlerin ve kraliyet kararnamelerinin duyurulduğu ve mevcut yöneticinin adının anıldığı durumlar olarak politik ve sosyal öneme sahipti. ^{[ alıntı gerekli ]}

Necd'de inşa edilen geleneksel camiler çoğunlukla ham maddeler kullanılarak inşa edilir  ve dört ana faktörden etkilenir; iklim, yerel kaynaklı yapı malzemeleri, halihazırda var olan beceri setleri ve inşaatçının alt kültürel geçmişi. İnşaatta kullanılan malzemeler genellikle çamur, kereste, tamarisk ağacı kütük kirişleri, taş, kil ve sazdan oluşur. ^{[ alıntı gerekli ]}

Necd'deki camiler, yerel halkın bağlı olduğu İslam'ın Selefi mezhebinin püriten doğasına benzemek için tarihsel olarak süslemelerden yoksun bırakılmıştır. Furjat olarak bilinen üçgen veya dikdörtgen açıklıklar, Necd mimari tarzında inşa edilen camilerin özelliklerinden biri olarak kabul edilir. Diğer ayırt edici özellikler arasında oyma duvar panelleri, bir kemer elemanı, sütunlu geçit ve karmaşık çiçek alçı motiflerine sahip iyi tasarlanmış bir mihrap da bulunur. İslam dünyasının diğer bölgelerinin aksine, Necd camilerinde kubbelerin genellikle olmadığı görülür.  Caminin dış karakterleri ayrıca bir merdivenle birbirine bağlanan silindirik veya dikdörtgen minarelerle tanımlanır. 

Necdi camilerinin mimari tarzını oluşturan dört bileşen şunlardır: al-sarha (avlu), al-misbah (namaz salonu), al-sath (çatı) ve al-khalwa (bodrum). Khalwa, esas olarak kış aylarında ibadet edenleri ağırlamak için kullanılır. 

İnşaat mimarisi

Evler

Unaizah'daki Bassam Konağı

Necd'deki geleneksel evler kerpiçten inşa edilirken, çatılar ve kapılar tamarisk ağacından yapılır. Genellikle alçak konturludurlar ve iç avlunun etrafında bir veya iki kattan oluşurlar. 

Unaizah'ta geleneksel bir meclis

Evlerin dış cepheleri süsleme ve mimari detayların eksikliğiyle karakterize edilir. Ancak bu detaylar iç mekanlarda artar ve süslemeler çoğunlukla ev sahibinin sosyal statüsünü yansıtır. Misafirleri karşılamada cömertlik ve heyecanı gösteren el-kahwa'nın ( meclis ) dekorasyonuna özel bir önem verilir. 

Wadham College

Semitik terimi; Arapları, Habeşleri, Arami ve Süryanileri hem de İbranileri içine alan dil grubunu konuşanları tanımlamak için kullanılır.

Eski Mısır’da İsrailoğulları

Eski Mısır’ın Kanaan kavimleriyle ve Mısır’a göç eden birçok Semitik halklar ile ilişkileri vardı. Her Pesah (Hamursuz) Bayramında Yahudiler, Mısır’dan, esaretten kaçışları ve Kızıldeniz’i mucizevi bir şekilde aşarak İsrail ulusunu oluşturduğu anlatıyı (Agada) okurlar.

Yusuf BESALEL

Antik çağlarda Mısır dünyanın ekmek sepeti olarak biliniyordu. Nil Nehrinin yıllık taşkınları, zengin hasatlar sağlıyordu. Açlık komşu ülkelerde baş gösterince, açlıktan kıvranan halklar, sık sık Mısır’ın bereketli topraklarına göç ederdi. Arkeolojik kayıtlar açık bir şekilde en azından bu halklardan bir kısmının Semitik kökenli olduğunu ve özellikle Kanaan’dan geldiğini kanıtlamakta.

4000 yılı aşkın bir süre önce, Semitik halklar, Filistin’deki çölleri aşıp Mısır’a girdi. Büyük Rahip II Khnumhotep’in mezarı, MÖ 20. yüzyılda Semitik tüccarların ölülere takdimlerde bulunduğunu sergileyen bir sahneyi taşımakta. Bu Semitik insanların bazıları Mısır’a tüccar ve göçmen olarak gelmişti. Diğerleri, savaş esirleriydi. Ayrıca kendi halkları tarafından esir olarak satılanlar mevcuttu.

Bir papirüste, önde gelen zengin bir Mısırlı kişinin 77 esiri olduğu ve bunların 48 tanesinin de Semitik kökenli olduğundan bahsedilmekte. Nitekim yaklaşık 3700 yıl evvel Orta Kraliyet Dönemi’nde, Kanaanlılar mutlak bir güç kazanmışlardı. Aşağı Mısır Krallığında Kanaanlı firavunlar yönetimi ele geçirmişti. Yukarı Krallığı ise Mısırlılar yönetmekteydi. Bu Kanaanlı firavunlar arasında Yakup adında gizemli bir kişi de vardı. Bu isim, Mısır’da Kanaan’da, Sudan’da ve Hayfa’da Şikmona’da keşfedilen 27 belgede yer almakta. Mısır’da yerleşen ve Tora’da adı geçen ata peygamber Yaakov’un bu döneme ait olduğu düşünülebilir.

HİKSOSLAR DÖNEMİ

Zaman içerisinde Kanaanlı yöneticiler, MÖ 1650’den evvel Mısır’a yerleşen gizemli bir toplum olan Hiksoslar tarafından Mısır’dan kovuldu. Hiksoslar, Güney Krallığı’nı Avaris kentinden yönetmeye başladı. Hiksoslar konusunda tartışmalar mevcuttur. Fakat ağırlık olarak, Hiksosların Lübnan veya Suriye bölgesinden geldiği kabul edilmekte. Bazı bilim adamları ise II. Khnumhotep’in mezarında yer alan Semitik tüccarların, aslında Hiksoslar olduğunu iddia etmekte. Hiksosların yönetiminde Delta’daki Kanaan halklarının nüfusu arttı ve birbirlerine kenetlendiler. Antik Avaris’teki (Tell El-Dab) buluntular da bunu kanıtlamakta. Kanaanlıların mevcudiyeti toprak kapların niteliği ile desteklenmekte. Bu kapların gerek şekli, gerekse kimyasal yapısı bunların Filistin’den türediğini ortaya koyar. Keza o dönemde Avaris’de ölülerin gömülme ritüeli de Kanaanlılara özgüdür.

Zamanla Hiksoslar da ortadan kayboldular. 30 yıllık bir kan davasından sonra Teb Kralları,  I. Ahmose (MÖ 1539 – MÖ 1544) ile başlayarak Avaris kentini ele geçirdiler, Alt ve Üst Krallıkları tek bir devlet halinde örgütlediler. ‘Yeni Krallık’ Hiksoslar, Güney Kanaan’a Sina yolu ile sürüldüler.

Romalılar döneminde yaşamış olan ünlü Yahudi tarihçi Josephus Flavius, Hiksosları İsrailoğulları ile özdeşleştirmekte, bir Mısırlı yazıcıya ve rahip Manethos’a istinaden, bunların Mısır’dan kovulmaları ile yazdıklarının çerçevesinde Hiksosların Yeruşalayim’de yerleşmeden evvel çölde dolandıklarını belirtmekte. Bazı bilim adamları da Exodus’ün (Çıkış) Hiksosların kovulması ile ilgili kadim hatıralar konusunda olduğuna inanmakta. Diğerleri de olaydan yüzyıllar sonra yazılmış olan Manethos’un öyküsüne kuşku ile yaklaşmakta. Ayrıca Hiksoslar Mısır’dan kovulan hükümdarlardı, köle değildiler ki… Netice de bunlar Pesah Agadası (Hamursuz Bayramı Öyküsü)  için pek olası bir kaynak arz etmemekte. Buna karşın, başka bir bilim adamları ekolü, Exodus’ün Yeni Krallık döneminde ve yüzyıllar sonra cereyan ettiğini ileri sürmekte. Nihayet bazıları da, o milenyumda birbirine karışmış birçok ihraç ve benzeri olayın Pesah Bayramı Öyküsüne esas teşkil etmiş olabileceğine dikkat çekerler.

SAVAŞ TUTSAKLARI

Ahmose, sadece Hiksosları kovmakla kalmamıştı. Eski Mısır’ı bütünleştirmiş ve imparatorluğunu Kanaan ve Suriye’ye de yaymaya başlamıştı. I. Ahmose ve III. Tutmoses’in Mısırlı yazıcıları, doğuya yapılan harekâtlardan gururla bahsetmişlerdi.Bu harekâtlarda Mısır’a esir köleler getirilmişti. Bu konudaki tarifler, Pesah Agadası sahneleri ile tamamen uyum halindedir. Exodus’te belirtilen sahne, Mısır’ın doğu deltası ile ilgili olabilir. Nil Nehri burada her yıl taşar. 

Bu bölgede taş kaynakları yoktur ve sürekli olarak da çamur tuğlalardan inşa edilen yapılar tekrar çamur halinde eriyordu; taştan yapılmış mabetler dahi bu bölgede fazla dayanmıyordu. Dolayısıyla burada çalışmış kölelerden geriye fazla bir fiziksel kalıntı kalmamış olması da doğaldır. Ancak II. Ramses’den (MÖ 1303 - MÖ 1313) kalan bir deri tomar muhtemelen Kanaan ve Suriye’den getirtilmiş savaş tutsaklarının oldukça bariz bir görünümünü sergilemekte; bu da Tora’daki anlatımla oldukça bağdaşmakta. 

Bu tomar, 40 görevli esiri betimlemekte ve her biri 2000 tuğlalı bir kontenjan ile mükellef. (Bak. Çıkış 5:6) Başka Mısır papirüsleri ise III ve IV Anastasi Çıkış 5:7’deki gibi çamurdan yapılmış tuğlalarda saman kullanıldığını betimlemekte. “Eskisi gibi tuğla yapmak için saman toplayamayacaksınız. Bırakınız, onlar kendileri için saman toplasınlar.”

Yaklaşık olarak MÖ 1450’lerde yaşamış olan Vezir Rekhmire’nın mezarı ise, yabancı esirlerin Teb kentindeki Karnak’taki Amun Tapınağının atölye ve deposunun inşaatı için tuğla yaptığını resimlemesi ile meşhur olur. Bu esirler, “Majestelerinin Amun Tapınağında çalışmalar için tutsak olarak getirilenler” olarak kaydedilmişti. Semitler ve Sudanlılar, saman ve çamur getirmekte, bunları harmanlamakta, tuğlaları kalıplardan çıkarmakta, onları kurumaya bırakmakta ve her biri bir sopa taşıyan Mısır gözetmenlerin dikkatli gözleri altında bunların miktarını ölçmekteydiler. 

Bu resimler Çıkış 1:11–14; 5:1-21’deki tariflere uymaktadır. “Onların yaşamını; onlar sahada kil hamuru ve tuğlalarla köleliğin her şekli içinde çalışırken, daha da zor bir hale getirdiler.” (Çıkış 1:14a) Ayrıca İbrani kölelerin nasıl kamçının altında ıstırap çektikleri Bologna’da 1094 yılında bulunan bir Mısır papirüsünde de yer almakta; iki işçinin kendilerini dövdüğünden ötürü ustabaşılarının yanından nasıl firar ettiği anlatılmakta.

İsrailoğullarının Mısır’daki mevcudiyeti hakkında ipuçları

Sonuç olarak Semitik kökenli köleler oradaydı. Doğu Deltasındaki çamurlu ortam nedeniyle, hemen hemen hiçbir papirüsten eser kalmamıştır. Ancak zamanımıza intikal edebilenler ise kaybolan İsrailoğlulları hakkında başka deliller sağlayabilir.

Nitekim yaklaşık 3.200 yıl öncesinden intikal eden VI. Anastasi Papirisü, Mısırlı yetkililerin, Edom’dan gelen ve İsrailoğulları’nın Tanrı’sına ibadet eden Semitik kökenli göçerlerin, Tjeku’daki (Wadi Tumilat) sınır kalesini geçmelerine ve davarları ile birlikte Pithom’un göllerine doğru yol almalarına izin verdiklerini, tarif etmekte. 

Bundan kısa bir süre sonra İsrailoğulları, Mezenptah Taşı ile tarih sahnesine intikal ederler. Bu yazıtta, yazıların MÖ 1210’da yazıldığı açıkça belirtilmiştir. Bu durumda İsrailoğulları’nın Tanrı’sına ibadet edenler Mısır’dan Çıkış’ın oluştuğu varsayılan tarihten sonra da orada yaşamaya devam ediyor görünmekte. Bu kültürün mensupları daha da evvel orada yaşamış olabilirlerdi; bunun için kesin kanıtlar bulunmamakta ama bununla beraber bazı göstergeler de mevcut.

Manetho yazıtına göre, monoteizmin kurucusu Osaris idi. Bu kişi daha sonra Moses adını almıştı ve Akineton’un hükümdarlığında onu izleyenleri Mısır’dan çıkarmıştı. Akineton dinsiz bir firavundu ve çok tanrılığı (politeizm) yasaklamış olup, bunu tek tanrıcılıkla (monoteizm) ikame etmişti ve sadece güneşe (Aten) ibadet ediliyordu. 

1987’de Fransız arkeologlarından oluşan bir grup; Aper - El veya Aperia adındaki, at arabalı savaşçıların birliğini yöneten ve  II. Ahmenotep’in  ve oğlu Akineton’un veziri olan bir adamın mezarını keşfettiler. Vezirin ‘el’ ile biten ismi, pekâlâ İbranilerin Tanrı’sının isimlerinden biri olan Elohim’i de çağrıştırabilirdi. Bu yorum da, İbranilerin 3.600 yıl evvel başlayan (MÖ 1543 - MÖ 1292) tarihinde 18. sülale döneminde Mısır’da bulundukları kuramını güçlendirmekte.

Ünlü İngiliz Ejiptolojisti (Eski Mısır bilimcisi) Sir Matthew Flinders Petrice, bunun tersi bir görüşü savunmakta. Akineton, İbranilerin monoteist görüşleri için bir katalizör görevi görmüş olup; Exodus, 19. sülale döneminde (MÖ 1292 – MÖ 1189) cereyan etmişti. (3.300 yıl önce).

Çıkış 12:37’e göre “600 bin yaya erkek, çocuklar hariç, Mısır’dan çıktılar.” Bunun uyarlanmış hali, Exodus’te 2 milyon kişinin yer aldığını ifade eder (bu da, Sayılar 1:46’dan uyarlanmıştır). Şayet Mısır’ı 2 milyon kişi terk ettiyse (ki Mısır’ın toplam nüfusu 3 ile 4.5 milyon olarak tahmin edilmiştir), bunun farkına varılmış olması gerekirdi ve Mısır’ın kayıtlarında yansımalıydı.

 Örneğin Heredot’un MÖ 480’de Yunanistan’ı 1 milyon Perslinin istila ettiğini belirtmesine dikkat etmek gerekir. Kuşkusuz birçok kadim hayatta olduğu gibi sayılar abartılmıştı. Ama hiç kimse de Yunanistan’ın istila edilmediğini iddia etmemektedir.

Öte yandan, Mısır bilimci Kenneth Kitchen ise şuna dikkat çekmekte; metindeki bin anlamına gelen ‘elef’ gene metin kapsamına göre değişik şeyler ifade edebilir; hatta bir grup / klan veya bir lider / şef anlamlarına dahi gelebilir. Kutsal Kitap’ın başka yerlerinde ise ‘elef’ in 1000 anlamına gelme olasılığı mevcuttur, 

Örneğin 1. Krallar 20:30’da Aphek’te bir duvarın yıkıldığından ve 27 bin adamın öldüğünden bahsedilmektedir. Şayet ‘elef’i lider olarak tercüme edersek, bu metin daha mantıksal olarak 27 subayın yıkılan duvar nedeniyle öldüğünü anlatmakta. Aynı mantığı izleyen bazı âlimler ise, aslında yaklaşık olarak 20 bin kişinin Exodus’te yer aldığını ileri sürmekte.

Vahşi tabiatta cereyan eden bir yolculuk hakkında delil yoksunluğu hiçbir şey kanıtlamamaktadır. Firar halindeki Semitik kökenli bir kitle, doğrudan delil olabilecek bir şeyleri geride bırakamazdı. Bu kişiler, kentler inşa edemezler, anıtlar inşa edemezler veya gölün kumunda ayak izleri bırakamazlardı. 

Bununla beraber Agada öyküsüne destek olabilecek bir malzeme de MÖ 13. yüzyıldan intikal eden ve bir papirüse yazılmış olan bir şiirde yatar. “Bağışıklığın güçlenmesi için tavsiyeler veya herkesin Tanrısı”. Bunun aslının çok daha eski olduğuna inanılır.

KAN NEHRİ

Yukarıdaki papirüs, Mısır’ı vebalar, kıtlıklar, şiddetli isyanlar ile betimler ve esirlerin yanlarına Mısır’ın zenginliklerini de alarak kaçtığı üzerine yoğunlaşır. Kısacası söz konusu papirüs, Exodus’ün öyküsünü, Mısırlıların açısından nehrin kana dönüşmesinden, davarın itlâf oluşuna, karanlığa dek anlatır gibi görünmektedir.

Ayrıca Mısırlılar, gerçekler rahatsız edici göründüğünde veya siyasal çıkarları ile örtüşmediğinde, tarihsel kayıtları tahrif edecek kişiler değildi. Ancak başarısızlıkları mabedin duvarları üzerinde yayınlamak da firavunların uygulaması değildi. III. Tutmosis, kendisinden evvel hükümdar olan Hathepsut’un anısını silmeye çalıştı. Bu kadın hükümdar ile ilgili yazılar silindi, hakkındaki anıtlar duvarlar ile çevrildi ve unutuldu; onun ismi daha sonraki kayıtlarda yer almamakta.

Üstelik Delta’daki yönetim ile ilgili kayıtlar tamamen ortadan kalkmış gibi görünmekte. Genel olarak Kutsal Kitap yazıcıları, gerçek öyküyü yorumlamış ama icat etmemiştir. Eskiler, gerçek öyküler üzerine kurulu bir propagandanın peri masallarından daha etkili olduğu biliyorlardı.

 Bir Vakanüvis, Kral A’nın bir kenti zapt ettiğini ve Kral B’nin yenildiğini kaydedebilirdi. Ancak bir kraliyet kayıtçısı tarafından, Kral B’nin bir tanrıyı gücendirdiği ve o tanrı tarafından cezalandırıldığı yazılırdı. Çünkü o tanrı Kral A’ya kentini ele geçirmesi için izin vermişti. Psikolojik açıdan ise, yazıcılar neden esaret ile başlamış olan bu denli mütevazı ve aşağılayıcı bir öyküyü yazmış olmalıydılar ki?

Yahudiler hariç hiç kimse toplumlarının tarihinin başlangıç öyküsünü bu kadar küçültücü ifadelerle tanıtmamıştır. İnsanların çoğunluğu, liderlerini kahramanlık eylemleri ile donatmayı, hatta doğrudan doğruya tanrılarıyla ilişkilendirmeyi yeğlerler.

Sonuç olarak, Exodus öyküsü tamamıyla bir iman meselesidir. Bu makale ile Pesah Agadası’nın tarihselliği veya Mısır’dan çıkan esirlere İsrail topraklarının vaat edildiği kanıtı esinlenemez. Bu makale ile sadece Exodus konusuna ilham verecek tarihsel kişilerin ve olayların mevcudiyeti kanıtlanabilir. Ancak gerçek, hayalden daha gariptir ve İsrail’in Tanrı’sına ibadet eden ve Mısır’da yerleşen göçerlerden biri olan İbrani köle Aper-el’in onlarla beraber çamurlarda yok olmadığını hatırda tutarak, Agada’ya saygı göstermek gerekir.

Kaynak: Bu makale, Philippe Bohstrom tarafından kaleme alınan ve 14 Nisan 2016’da Haaretz gazetesinde yayınlanan yazıdan çevrilmiştir.

♻️

Türk tarihinde ilk kez bir Göktürk kağanının yüzünün olduğu bir toka bulundu.

Kazakistan’da Türk tarihini değiştirebilecek bir keşfe daha imza atıldı.

Doğu Kazakistan'da Batı Göktürk dönemine ait bir külliye ve yeni eserler tespit edildi. 2021 yılındaki kazılarda Eleke Sazı Kağan külliyesindeki kurgan alanında, Göktürk soyuna mensup olan ve Suyab'taki Türk kağanı adına On-Ok ilini yönetmekle görevlendirilen Tiginin şahsi eşyaları bulundu.

Bu eşyalar arasında tarihte ilk kez bir Göktürk kağanının tasvirine ulaşıldı.
Külliye’nin yapı ve form olarak benzerliği onun 2. Göktürk Devleti döneminde inşa edilmiş olabileceğini gösteriyor.

Göktürk Külliyesi ve kağana ait bilgileri Türk Arkeolojisi bilim alanında Türk Dünyasının yaşayan en büyük uzmanlarından biri olan Prof. Dr. Zainolla Samashev ilk kez TRT Haber’e anlattı.

"İlk defa böyle bir kompleks tespit edildi"

Prof. Dr. Zainolla Samashev, Göktürk dönemine ait olduğu anlaşılan bu kompleksin, Türk halklarının tarihinde özel bir rol oynadığını, çünkü ilk defa böyle bir kompleksin tespit edildiğini açıkladı:

"Elbette bu merkez Batı Göktürk kağanlarından bir tanesinin anısına inşa edilmiş bir kompleksti. Sonrasında bu yer, kağanın arkasında bıraktığı halkı için büyük bir tazim merkezine dönüşürdü ve buraya büyük bir anıt mezar inşa edilirdi. Böyle bir merkezi ilk defa Kazakistan’ın Altay bölgesindeki Tarbagatay Dağları'nın etekleride olduğunu görüyoruz . Elbette bu kompleks mimari üslubu, defin merasimleri, ele geçirilen bulgular ve dini inanç kültü bakımından Türk dünyası için yüksek derecede önemli."

Mezar alanında tespit edilen bulguların, Kağanın defin merasimine katılan temsilcilerin özel eşyaları olduğunu söyleyen Prof. Dr. Samashev, "Göktürk defin merasimlerine bakıldığında, ölen kişinin arkasından şahsi eşyaları ve silahların koyulması bir görevdi. Ele geçirilen objeler içine altın levhadan oluşan bir kemer tokası bulundu." açıklamasını yaptı.

Bu toka üzerinde, tahtında oturmuş vaziyete, başında tacı, elinde ant kadehi tutan Göktürk kağanına ait bir tasvir bulunuyor. Prof. Dr. Samashev, ele geçirilen bu süslemenin Türk halklarına ait tespit edilen edebi bir miras olduğunun altını çizerek, bu bakımdan tasvirin oldukça önemli olduğunu kabul edeceğimizi vurguladı.

Anıt mezar ve bulguların Orhun Vadisi’ndeki diğer komplekslerle benzerlikleri bulunuyor. Bunlar Kültigin ve Bilge Kağan’ın mezar alanındakilerle benzediği gibi özellikle Moğolistan’daki Şivet Ulan ile daha yakın benzerlikleri bulunuyor.

"Anıt mezar ve bulguların Orhun Vadisi’ndeki diğer komplekslerle benzerlikleri bulunuyor"

Samashev, Göktürk Külliyesi'nin ve bir kağana ait tokanın Batı Göktürk Devletinde meydana gelen büyük siyasi hadiselerin hepsinin aydınlatılması açısından oldukça önemli olduğunun altını çizdi:

"Elbette bulgular hakkındaki çalışmalarımızda külliye içerisinde icra edilen defin merasimlerinin hepsinin rekonstrüksüyonunu yapıyoruz. Anıt mezar ve bulguların Orhun Vadisi’ndeki diğer komplekslerle benzerlikleri bulunuyor. Bunlar Kültigin ve Bilge Kağan’ın mezar alanındakilerle benzediği gibi özellikle Moğolistan’daki Şivet Ulan ile daha yakın benzerlikleri bulunuyor."

Yozgat Bozok Üniversitesi Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Doç. Dr. Mehmet Kutlu, Göktürk Külliyesi'nin mimari yapısı hakkında şu bilgileri verdi:

"Kazı öncesinde dahi avlu duvarları ve mimari özellikleri kısmen belirgin olması nedeniyle mezar külliyesinin iki ana bölümden oluştuğu anlaşılıyor. Ayrıca mezar külliyesinin sınırlarını belirleyen avlu duvarlarına bitişik veya yakın konumda onlarca küçük ve orta boyutlu kurganlar bulunuyor. Bu kurganların mezar külliyesinden daha sonraki dönemlerde inşa edildiğini ve mezar külliyesinin sahibi olan kağan veya yabguya duyulan saygı ve sevginin bir ifade olmanın yanı sıra akrabalık bağı ve yakınlığı bulunan kişilere ait olduğu öngörülüyor."

Mezar külliyesinin iki ana bölümü iki ayrı avlu duvarı ile çevrilmiş ancak iki bölümün birleştiği kısımda ortak bir duvarı paylaştıkları görülüyor. Killi toprak ve çakıl karışımı malzemeden inşa edilen avlu duvarların belirlediği sınırlara göre mezar külliyesi yaklaşık 90 x 50,90 metre ölçülerinde.

Dr. Serhan Çınar, "Eleke Sazı’ndaki anıt kompleksinin ortaya çıkışı, Asya'nın merkezinde, eski Türklerin tarihsel arenaya girişiyle manevi ve ideolojik, dini ve felsefi yönelimleriyle ve Kazak bozkırlarındaki çok boyutlu temaslarıyla bağlantılı bazı etno-sosyokültürel süreçleri yansıtır." değerlendirmesini yaptı.

Bir Göktürk hanedan üyesini betimleyen heykel tespit edildi

Kazı öncesinde yürütülen yüzey araştırmaları sırasında Eleke Sazı Mezar Külliyesi harabesinde Prof. Dr. Zainolla Samashev’in Sunak bölümünde konumlandırılmış olabileceğini değerlendirdiği bir Göktürk hanedan üyesini betimleyen heykel tespit edildi.

Eleke Sazı Mezar Külliyesinin Göktürk dönemine tarihlendirilmesinde en önemli dayanaklarından biri olan söz konusu granit heykelin baş kısmı kırılmış. Bağdaş kurarak oturan bir Göktürk kağan veya Yabgusunu betimleyen granit heykel, Astana’daki Milli Müze’de koruma altına alındı.

Tarihte ilk defa bir Göktürk kağanının tasvirine ulaşıldı 

Buluntular arasında en dikkat çeken, kemer tokası olduğu anlaşılan 2 adet süslemeli altın levha. Bu levhalar üzerinde tahtında oturan bir kağan ve ona hizmet eden nedimeleri bulunuyor.

Tarihte ilk defa bir Göktürk kağanının tasvirine ulaşıldı. Bilineceği üzere altın kemer takmak eski Türk devletlerinde bir hakimiyet nişanesiydi.

Dr. Serhan Çınar, belirlenebilen imgelerde, Göktürk kağanının uzun saçlı ve yaklaşık 30-35 yaşlarında olduğunu söylüyor:

"Süslemedeki kompozisyonda kağanın geleneksel Türk tipi bağdaş oturuşuyla tasvir edildiği ve başında üç köşeli haleyi andıran bir tacının olduğu görülmektedir. Toka süslemesinde yer alan imgelerde, ayrıca kağanın üzerinde oturduğu tahtı ve kendisine hizmet eden nedimeleri açıkça görülüyor. Tahtın etrafını saran çiçeklerin ise Budist sanatında sıklıkla kullanılan Lotus çiçeği olduğu düşünülüyor."

"Türk Kağanlarının komşu devletlerin elçilerini kabul merasimlerini gösteriyor"

Prof. Dr. Zainolla Samashev, Göktürk Kağanı'nın yüzünü tasvir edildiği tokanın Türk dünyasına ilişkin önemini şu sözlerle anlattı:

"Bu kemer tokanın önemi, Tahtta oturan başında tacı olan bir Göktürk İmparatoruna ait bir kompozisyon olması. Göktürklerdeki tahta çıkış merasimleri hakkında yazılı kaynaklarda oldukça fazla bilgiler olmasına rağmen arkeolojik bulgular günümüze kadar tespit edilememişti. Bu anlamda Eleke Sazında tespit edilen kemer tokasındaki tasvir bize taht merasimlerinin nasıl icra edildiği hakkında somut bulgular sunuyor. 

Ele geçirilen kompozisyonda kağanın oturduğu tahtın ön kısmında doğu ve batı kısıma bakan at motifleri yer alıyor. Bu haliyle oluşturulan kompozisyon bozkır imparatorlukları arasında kendine özgü bir sunum veriyor."

Kompozisyonun bir diğer önemi, Türk Kağanlarının komşu devletlerin elçilerini kabul merasimlerinin nasıl icra edildiğini gösteren bir sahne olması. Kemer tokasında kağanın önünde diz çökmüş iki kişi kollarında altın tabak ile kağana sunum yapıyor. Bu türden merasim kapları Türk etnografyasında sıklıkla karşılaşılan ikram sunumlarıdır. Sunum tasviri, Göktürk kağanının komşu ülkelerle yaptığı siyasi antlaşmalar veya gönderilen değerli hediyeleri temsil ediyor. Bu haliyle Kağana sunulan merasim imgesi bir anlamda hükümdarın siyasi kudretini simgeleyen bir özellik taşıyor."

Prof. Dr. Zainolla Samashev

Kemer tokasındaki tasvir hangi Göktürk kağanına ait tarihlendirme yapmak mümkün mü?

Prof. Dr. Zaimollo Samashev, kemer tokasının 8.yüzyılın sonuna ait olduğunu belirtiyor:

"Tarihi kaynaklarda 8.yüzyılın son döneminde Göktürk İmparatorluğunu kağanların kimler olduğuna dair bilgiler bulunuyor. İlk tahminimiz, tasvir’deki imgelerin bu döneme ait kağanlardan birisi olma ihtimali. İkinci tahminimiz ise, altın kemer tokasının bulunduğu kompleksin Ötüken veya Batı Göktürk Kağanlığının merkezi olan Suyab’taki Kağanına bağlı bir Tudun’a ait olup, hakimiyet nişanesi amacıyla hükümdarın oğluna hediye etmiş olma ihtimali."

Yine bu kemer tokasının Aşina soyuna mensubiyeti gösteren bir obje olduğu düşünülürse, tasvirdeki kağan imgesinin Göktürk İmparatorluğu’nun kurucuları olan Bumin ya da İstemi Kağan’a ait olma ihtimali ortaya çıkıyor.

Prof. Dr. Zainolla Samashev

"Göktürk beyleri komplekse girişte bu labirente dizlerinin üstünde sürünerek geçiyorlardı"

Eleke Sazı kompleksinin benzeri anıt mezar komplekslerden ayıran özgün yapı bileşeni, platformun en doğusunda, dış kapının karşısında yer alan labirent.

Bulgular arasında kompleksin mimari üslubunun başlı başına bir yenilik olduğunu söyleyen Prof. Dr. Samashev, "Özellikle komleksin girişinde yer alan ön kabul odasına geçişi sağlayan labirentin varlığı, Eleke Sazı külliyesini Şİvet Ulan’daki komplekseten ayıran en büyük özelliği. Burada Dini merasimlerin gerçekleşmesi sırasında Göktürk nüfuzlu beyleri komplekse girişte bu labirente dizlerinin üstünde sürünerek geçiyorlardı. Sonrasında ön kabul odasında sürekli yanan halde bulunan ateş çemberinden geçerek kötü ruhlardan arınarak arınmış bir şekilde kağanın naaşının bulunduğu huzura gidiyorlardı." sözleriyle labirentin önemine dikkat çekti.

Kazılar sırasında sunak alanının beşgen şekilde olduğu görülüyor. Burada Kağan’ı tasvir eden büyük bir taş heykel bulundu. Sonrasında basamaklı merdivenler aracılığı ile mezar odasının iç kısmına geçiş sağlanıyordu. Kompleksin iç kısmında kremasyonun yapıldığı ateş ocağı, gülce motifli altın levha süslemeler, bronz ve metal üzengiler, merasim tabağı ve tunç bir şamdanlık, ok uçları ve kılıç bize Göktürk çağı kültürel yaşantıların konumu hakkında önemli ipuçları veriyor.

Labirent duvarlarının yüksekliği, genişliğine ve yatay yığma levhaların sayısına bakılırsa, bir insanın bel hizasına ulaşıyordu. Labirentin genişliği sadece bir kişinin geçişi için tasarlanmıştı ve görünüşe göre üzerinde bir gölgelik ya da tavan yoktu.

Batı Göktürk Dönemi'nin Türk tarihindeki önemi

Moğolistan'da da Göktürk dönemi kazılarını gerçekleştiren Prof. Dr. Zainolla Samashev, Batı Göktürk Dönemi'nin Türk tarihindeki önemini şu sözlerle anlattı:

"Birleşik Göktürk Kağanlığı ikiye bölündükten sonra Batı Türkistan sahasında büyük Türk Kağanlığı adıyla anılan devlet kuruldu. Bu siyasi birleşke içerisinde sadece bozkır kabilelerinin yanı sıra Soğd ve Harezm bölgesindeki yerleşik topluluklarda yer aldı. Bu anlamda Batı Göktürk Devleti kültürel ve sosyo ekonomik açısından oldukça zengin bir siyasi birleşke oldu. Batı Göktürk döneminde sikke darbının varlığı, hatunların siyasi rolleri ve bozkır sahasındaki önemli bir birleşmeyi gösteriyor." 

♻️

• Antik Dönemler: Bölgedeki ilk yerleşimlerde, MÖ 10.000'li yıllara dayanan kalıntılar bulunsa da, bugünküne benzer ev mimarisinin temelleri çok daha sonraları atılmıştır. Özellikle Harran'daki "arı kovanı" olarak da bilinen konik kubbeli evlerin mimari tarzı, binlerce yıl öncesine, Asur, Babil ve Hitit dönemlerine kadar uzanan bir geleneği yansıtır.

• Malzeme: Evler, topraktan yapılan kerpiç bloklardan veya ören yerlerinden toplanan tuğlalardan bindirme tekniğiyle (harçsız) inşa edilmiştir.

İşte bu malzemelerin kullanımıyla ilgili bazı detaylar:

• Çamur (Toprak): Toprak (kil, kum ve silt karışımı) en eski yapı malzemelerinden biridir. Kerpiç, sıkıştırılmış toprak ve çamur sıva gibi geleneksel yöntemlerle evler inşa edilmiştir.
• İnek Boku (Gübresi): İnek gübresi, geleneksel yapılarda (özellikle kırsal alanlarda) toprağa veya çamura bir bağlayıcı ve güçlendirici madde olarak eklenmiştir. İçeriğindeki lifler ve organik maddeler, karışımın çatlamasını azaltmaya yardımcı olur ve malzemenin daha dayanıklı olmasını sağlar. Ayrıca ısı yalıtımına da katkıda bulunur.

Saman balyalarının üzerine saman, toprak ve kum ve başka bağlayıcı maddeler (taze at ve inek dışkısı gibi) kullanılarak ince sıvalar yapılır. Tek sorunu suyla temasında samanın çürüyüp kokmasıdır. Kuru tuttuğunuz sürece yalıtımı yüksek ve sağlıklı bir evde yaşarsınız.

Evlerin yapısı, doğal havalandırma, termal kütle, gece ve gündüz sıcaklık modellerine dayanarak sıcak ve soğuk dönemlerde konforlu sıcaklıklar elde etmeye yardımcı oluyor. 

Birbirine eklenen kubbelerin L ya da U şeklini almasıyla bir avluya da sahip olan kümbet evler, "aynı aşirete mensup kişilerin birlikte yaşama" isteğini bitişik yapılarıyla ziyadesiyle karşılıyor. 

Kubbe üzerilerine açılan delik, aydınlatma ve havalandırma olarak kullanılıyor. Bu boşluk üzerine bir bacalı olarak üç taş plaka yerleştirildiğinde, kışın yağmurdan koruma sağlıyor. 

(Eski kerpiç köy evleri samanla sıvanır üzerine de kireçle badana yapılırdı.yazın serin kışın sıcak olurdu.)

Size önerim elenmiş toprak, kum, su, saman ve kireç ile daha mükemmel ve ucuz ev yapabilirsiniz.

Kümbet evler, antik taş rölyeflerde de vardı

Kümbet evlerin geçmişi ise hayli eskiye dayanıyor. 

Milattan önce 2000'li yıllarda bölgeye geldiği bilinen Asurluların taş rölyeflerinde kümbet evlere rastlanıyor. Bu rölyeflerin bir kısmı Londra'daki British Museum'da sergileniyor. 
 

İtalya'nın Alberobello'su Harran'ın kardeş şehri

Kümbet evlerin dünyada da benzerleri var. 

Musul yakınlarındaki Arpaçiyah kazılarında, Tiflis yakınlarındaki Schulaveri'de ve Kıbrıs'ta bulunan kubbe evleri M.Ö. 6000'e tarihlenirken, günümüzde Harran evlerine en çok benzeyen yapılar, Suriye'de ve İtalya'nın Puglia bölgesinde. 

İtalya'nın Puglia Bölgesi'nde Itria Vadisi'nde yer alan Alberobello şehrinde yer alan ve adına "Trulli ya da Trullo" denilen evler, 1995'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi. Alberobello, 2013 yılında Harran ile kardeş şehir oldu.

İtaya'nın Alberobello kentindeki trulli evleri/ Fotoğraf: UNESCO

Bunun yanı sıra İskoç Adaları'nda 'arı kovanı evleri (beehive houses) olarak adlandırılan bu tür yapılar, XVIII. Yüzyılda yaşayan bir gelenek haline geldiği biliniyor.

"Üç Küçük Domuzcuk" (The Three Little Pigs), çalışkanlık ve ileri görüşlülüğün önemini vurgulayan klasik bir halk masalıdır. Masalın ana hatları şunlardır:

• Domuzcuklar ve Evleri: Anneleriyle yaşayan üç küçük domuzcuk, kendi evlerini inşa etmek için yola koyulurlar. Birinci domuzcuk samandan, ikinci domuzcuk tahta'dan (veya çubuklardan), üçüncü domuzcuk ise sağlam tuğladan bir ev yapar. Diğer ikisi, tembellik edip hızlıca evlerini bitirirken, üçüncü domuzcuk sağlam bir yapı için çok çalışır.
• Kötü Kurt: Bir gün, aç bir kurt ortaya çıkar. İlk domuzcuğun saman evine gelir, kapıyı açmasını ister. Domuzcuk reddedince, kurt "üflerim püflerim evini yıkarım" der ve evi kolayca yıkar. Domuzcuk kaçıp ikinci domuzcuğun tahta evine sığınır.
• Evlerin Yıkılışı: Kurt, tahta eve de gelir. Aynı şekilde üfler püfler ve o evi de yıkar. İki korkmuş domuzcuk, üçüncü kardeşlerinin tuğla evine kaçarlar.
• Sağlam Ev: Kurt, tuğla evin kapısına geldiğinde ne kadar üflese de püflese de evi yıkamaz. Ev sapasağlam ayakta kalır.

- Peki evi daha sağlam yapmak istersek "dış iskeleti" kerpiçden yapıp sonra ateşe verip kerpiçı "pişirsek" Sonra ısıyalitımı olarak saman balyası kullansak ve siva yapsak olmazmı?

+ Ey Hâmân! Haydi benim için tuğla fırınını yak, bana bir kule yap. Belki oradan Mûsâ'nın tanrısını görürüm.-Kasas,38 

https://www.youtube.com/watch?v=cDOIBmSVUDM  

Almanya'nın kerpiç sıvalı saman evleri

&

https://www.dailymotion.com/video/x1z2oal

Çamur | Dirt! The Movie

XXXXXXX