Ur sehri (Urfa)

Taiping yulan'ın kökeninin tarihi, derleyici Wang Yinglin (王應麟, 1223–1296) tarafından Yuhai (玉海 – "Yeşim Denizi veya Değerli Taşlar Denizi") adlı leishu'sunda aktarılır. 

Taiping yulan'ın içeriği gök (yang prensibi), yer (yin prensibi) ve insan dünyası arasında yer alan üç küreye bölünür.

Bu T ve O haritası, 1472 tarihli, Sevilla'lı Isidore'un Etymologiae adlı eserinin ilk basılı versiyonundan alınarak, bilinen üç kıtanın Sem (Şem), Iafeth (Yafet) ve Şam (Ham) torunlarıyla dolu olduğunu tanımlar.

T ve O haritası veya O–T veya T–O haritası (orbis terrarum, toprakların küresi veya çemberi; içinde T harfi O'nun içinde bulunur), ayrıca Isidoran haritası olarak da bilinir, Afro-Avrasya karasını Akdeniz'in T şeklindeki kombinasyonuyla üç parçaya ayrılmış bir daire (= O) olarak temsil eden erken bir dünya haritası türüdür. Tanais (Don) Nehri ve Nil Nehri.

Bünting yonca yaprağı haritası. 1581 tarihli bir ahşap baskı, Magdeburg. Kudüs merkezde, Avrupa, Asya ve Afrika ile çevrilidir.

T-O haritasının en eski günümüze ulaşan örneği, 7. yüzyıl sonları veya 8. yüzyıl başlarına ait Sevillalı Isidore'un (yaklaşık 560–636) De natura rerum adlı eserinde bulunur; bu harita, Etymologiae (yaklaşık 625) ile birlikte Orta Çağ'da böyle bir diyagramla birlikte kullanılan en yaygın iki metindir. Daha sonraki bir el yazması, Nuh'un oğullarının (Sem, Iafeth ve Cham) her biri için isimler eklemiştir (bkz. Kutsal Kitap terimolojisi). Daha ayrıntılı bir varyasyon ise, 8. yüzyıl İspanyol keşişi Beatus of Liébana tarafından Apocalypse Yorumu'nun önsözünde çizilen Beatus haritasıdır.

(((( Liébana'lı Beatus (İspanyolca: Beato; yaklaşık 730 – yaklaşık 785'ten sonra) bir keşiş, ilahiyatçı ve kıyamet üzerine Kıyamet Yorumu'nun yazarıydı; bu eser çoğunlukla önceki otoritelerin İncil'deki Vahiy Kitabı veya Yuhanna'nın kıyametiyle ilgili görüşlerinin bir derlemesiydi.))))

En eski T-O haritaları, Sevilla'lı Isidoros'un çalışmalarının iki bölümüyle yakından ilişkilidir:

1. )   Paganlara Karşı Tanrı'nın Şehri Üzerine (Latince: De civitate Dei contra paganos), sıkça Tanrı'nın Şehri olarak anılır, M.S. 5. yüzyılın başlarında Hippo'lu Augustine tarafından Latince yazılmış bir Hristiyan felsefesi kitabıdır. Augustinus'un odağı Geç Antik Çağ'ın birçok Hristiyan eserinde yer alan Cennet teması üzerindeydi. Hristiyanlığın İmparatorluğun resmi dini olarak tanımlanmasına rağmen, Augustinus mesajının siyasi değil manevi olduğunu ilan etti. Hristiyanlığın, dünyevi siyasetten ziyade, mistik, göksel şehir Yeni Kudüs ile ilgilenmesi gerektiğini savundu.

De Natura Rerum 48.2-3 (Hyginus'un De astronomia 1.9(8) ve Hippo'nun Tanrı Şehri'nden kelimesi kelimesine alınmıştır^:

Yani dünya üç tarafa (trifarie) ayrılabilir; bunlardan biri Avrupa, diğeri Asya ve üçüncüsü Afrika olarak adlandırılır. Avrupa, okyanusun sonundan gelen bir deniz ve Herkül Sütunları ile Afrika'dan ayrılmıştır. Ve Asya, Libya'dan Mısır ile Nil Nehri tarafından ayrılmış... Ayrıca, Asya – en kutsanmış Augustinus'un dediği gibi – güneydoğudan kuzeye doğru uzanır ... Böylece dünya, bir yanda Avrupa ve Afrika'yı, diğer yanda ise sadece Asya'yı oluşturacak şekilde ikiye ayrıldığını görüyoruz.

Etymologiae 14.2.1:

Dünya, bir dairenin yuvarlaklığından dolayı yuvarlak olarak adlandırılır, çünkü bir tekerlek gibidir [...] Bu nedenle, etrafında akan okyanus dairesel bir sınırda tutulur ve üç bölüme ayrılır; bir kısmı Asya, ikinci Avrupa ve üçüncü Afrika olarak adlandırılır.

Sınırlar, merkez ve

T, üç kıtayı - Asya, Avrupa ve Afrika'yı ayıran Akdeniz, Nil ve Don'u (önceden Tanais olarak adlandırılıyordu) ve O harfi çevreleyen okyanustur.  Isidore'un tanımına uygun olarak, Asya genellikle Afrika ve Avrupa toplamıyla eşit boyutta tasvir edilir.

En erken T-O haritaları belirli bir coğrafi merkez belirtmiyordu ve bazı erken mappae mundi özellikle Delos veya Kiklad gibi klasik alanlara odaklanmışken, çoğunun ortada sadece Akdeniz veya Ege Denizi yer aldığı yer almaktadır. Kudüs, ancak Birinci Haçlı Seferi'nden sonra ortaçağ haritalarında dünyanın merkezi olarak gösterilmeye başladı; bu eğilim 12. yüzyıl ortalarından 14. yüzyıl başlarına kadar öne çıktı ancak evrensel olarak gözlemlenmedi. ^[17]

Cennet'in (Cennet Bahçesi) Asya'nın doğusundaki konumu, Yaratılış 2:8'in Septuaginta çevirisine dayanır; bu terjime, Erem bahçesinin doğuya dikildiğini anlatır. Bu, Hristiyan metinsel coğrafyalarının uzun süredir devam eden bir özelliğidir ve en eski T-O haritalarında bulunmasa da, özellikle Beatus haritalarında birçok erken mappae mundi'nin belirgin bir özelliğidir. ^[18] Bu tasvirler genellikle Cennet'in dört nehrinin tasviriyle birleştirilir: Ticle, Fırat, Pişon ve Gihon (Gihon), son ikisi bazen ortaçağ haritacıları tarafından sırasıyla Ganj ve Nil (veya Geon) olarak anlaşılmıştır. Bunlar ya cennetten içinden ya dışarı akan ve/veya haritada dört büyük nehir olarak tasvir edilmişti. 

Mappa Mundi, La Fleur des Histoires, 1459–1463.

17. yüzyıl Avrupa'sında ırk için "renk terminolojisi"nin antik çağdan erken antropolojiye aktarılması, ırksal anlamda "Semit" teriminin ortaya çıktığı hahamlık literatürüyle gerçekleşti. ^{[kaynak gerekli]}Özellikle, Pirkei de-Rabbi Eliezer (yaklaşık 7. ile 12. yüzyıllar arasında tarihlenen ortaçağ hahamlık metni), insanlığın Nuh'un üç oğlu olan Şem, Ham ve Yafet temelinde üç gruba ayrılmasını içerir:

"[Nuh] özellikle Şem ve oğullarını kutsadı, onları karanlık ama yakışıklı [שחורים ונאים], ve onlara yaşanabilir toprağı verdi. Ham ve oğullarını kutsadı, onları kuzgun gibi karanlık yaptı [שחורים כעורב]^, ve onlara miras olarak deniz kıyısını verdi. Yafeti ve oğullarını kutsadı, onları tamamen beyaz yaptı [כלם לבני], ve onlara miras olarak çölü ve tarlalarını verdi."

Sevilla'lı Isidor; Etymologiae adlı ansiklopedisi.

Kararname, Yunanca, İbranice ve özgür sanatların eğitimini öngördü ve hukuk ile tıbba ilgi duymayı teşvik etti. 

"Hristiyan bilginine faydalı olan tüm dünyevi bilgiler silinmişti ve tek bir kullanışlı ciltte yer alıyor; bilginin daha fazla aramasına gerek yok" dedi. 

Etymologiae'nin VIII. Kitabı dinleri, Hristiyan Kilisesi, Yahudilik, sapkın mezhepler, pagan filozoflar, sibiller ve magiler dahil olmak üzere konuları kapsar. Bu bölümde Isidore, Hristiyan öncesi dini ve büyülü inançları belgeler; antik büyülü uygulamalar hakkındaki bilgileri korurken, bunları batıl inanç olarak kınamaya da devam eder. 

Harabeler Taq Kasra 1864'te resim edilmiştir

Ktesifon metropolünün haritası.

Ktesifon (/ˈtɛsɪfɒn/ TESS-if-on; Orta Farsça: 𐭲𐭩𐭮𐭯𐭥𐭭, Tyspwn veya Tysfwn; Farsça: تیسفون; Antik Yunanca: Κτησιφῶν, Attik Yunanca: [ktɛːsiphɔ̂ːn]; Süryani: ܩܛܝܣܦܘܢ ), günümüz Irak'ta, Dîcle'nin doğu kıyısında, Bağdat'ın yaklaşık 35 kilometre (22 mil) güneydoğusunda yer alan antik bir şehirdi. Ktesifon, Partya ve Sasani dönemlerinde sekiz yüz yılı aşkın süre boyunca İran imparatorluklarının kraliyet başkenti olarak hizmet etti. Ktesiphon, 226'dan 637'ye kadar (Araplar tarafından fethedildiğinde) veya 651'de Müslümanların Fars'ı fethetinin sonuna kadar Sasani İmparatorluğu'nun idari başkentiydi. Ktesifon ve çevresi bazen "Şehirler" (Mahuza, Arapça: المدائن, latinçe: al-Mada'in) olarak adlandırılırdı. 6. yüzyılın sonları ve 7. yüzyılın başlarında, bazı kaynaklara göre dünyanın en büyük şehri olarak listelenmiştir. Roma–Part Savaşları sırasında Ktesiphon üç kez Romalıların eline geçti ve daha sonra Sasani yönetimi sırasında bir kez düştü. Ayrıca 363 yılında Ktesifon Muharebesi'nin de gerçekleştiği yerdi.

Bizans'ın Levant'taki karşı

Bu zamana kadar, Ktesifon hariç, Halid tüm Irak'ı ele geçirmişti. Ancak batı cephesinde koşullar değişti. Bizans ordusu kısa sürede Suriye ve Filistin'de doğrudan çatışmaya girdi ve Halid, ordusunun yarısını bu yeni gelişmeyle başa çıkmak üzere gönderdi. Kısa süre sonra, Halife Ebu Bekir Ağustos 634'te öldü ve yerine Halife Umar ibn al-Khattāb geçti. Irak'taki Müslüman güçler bölgeyi kontrol etmek için çok azdı. Halid'in yıkıcı işgalinden sonra Persler toparlanmak için zaman aldı; siyasi istikrarsızlık Ktesiphon'da zirvedeydi. Persler toparlandıktan sonra daha fazla asker topladılar ve karşı saldırı düzenlediler. Irak'taki Müslüman kuvvetlerin başkomutanı olan Al-Muthanna ibn Haritha, askerlerini tüm karakollardan geri çekti ve Al-Hirah'ı tahliye etti. 

Daha sonra Arap Çölü yakınlarındaki bölgeye çekildi. Bu arada Umar, Ebu Ubeyd komutasında Medine'den takviye gönderdi. Takviyeler Ekim 634'te Irak'a ulaştı ve Ebu Ubeyd ordunun komutasını devraldı, günümüz Kufa yakınlarındaki Namaraq Muharebesi'nde Sasanileri yendi. Daha sonra Kaskar Muharebesi'nde Hira'yı geri aldı. 

Suriye Çölü'nün Görünümü.

Arap soy ağacı geleneğinde, Arap kabileleri genellikle kuzey veya güney Arap atalarına sahip olanlara bölünürdü. Quda'a, İslam öncesi ve erken İslam dönemlerinde kuzey Arap Ma'add kabileleri arasında sayılırdı. Ma'add, 4. yüzyılda Suriye Çölü'nde bir kabile konfederasyonu olarak belgelenmiştir.  

1.) Fikret Alper-Tenni Terenne = Kanlı Elmas Filmi ; 1:39:39 Mennilerin Tenni'lerle Savasi.!Tarih'in en derin savas'ini müzige dönüstürmek efsaneyi yasatmaktir. Yürekten tebrik ediyorum. 2.) Yeni Türkü - Telli Turna = Asya tarih'i anlatan muazzam sarki ..

İsmael, James Tissot tarafından yapılmış suluboya çizimi, Yaratılış 21:20'de olduğu gibi: "Ve Tanrı o çocukla birlikteydi; ve büyüdü, çölde yaşadı ve okçu oldu."

"Yishma'el" ismi, erken Babil ve Mineya dahil olmak üzere çeşitli antik Semitik ^{kültürlerde} vardı. Amorit dilinde yaśmaʿ-ʾel olarak kabul edilir.  Bu, kelime tam anlamıyla "Tanrı (El) dinledi" şeklinde çevrilen teoforik bir isimdir ve "bu ismi taşıyan bir çocuğun ilahi bir vaatin gerçekleşmesi olarak görüldüğünü" ima eder.

Hagar'ın Görevden Alınması, Pieter Pietersz Lastman tarafından.

Haybar Vahası, İslam öncesi dönemde kuzeybatı Arabistan'daki diğer büyük duvarlı vahalara benzer devasa bir duvarla tamamen çevriliydi ve Tunç Çağı'na kadar uzanır; MÖ 2250 ile 1950 yılları arasında, çölden çevredeki göçebe nüfus gruplarına karşı koruma amacıyla kullanılmış. Seferin kısa bir anlatımı İbn Kutube tarafından verilmiştir; bu kayıt altıncı yüzyıla ait Harran yazıtında da geçilebilir. 

Khaybar'ın Antik Harabeleri.

Khaybar Muharebesi Mayıs/Haziran 628'de gerçekleşti. Medine'li Yahudi Banū Naḍīr, rahip Aaron'un soyundan geldiğini iddia ederek Haybar'da topraklara sahipti ve orada kaleler, kaleler ve silahlar vardı. Muhammed onları 625'te Medine'den kovduktan sonra, liderleri Muhammed'e karşı savaşa hazırlanmak ve diğer gayrimüslim Arap kabilelerinden yardım almak için Haybar'daki mülklerine taşındılar. Muhammed, önce Banū Naḍīr liderlerinin evlerine kılık değiştirmiş misafirler gönderdi ve liderler ev sahiplerini öldürdü.Haybar kalelerinde tüneller ve geçitler vardı; savaş zamanında kuşatma altındakıların kalelerin dışındaki su kaynaklarına ulaşmasını sağlıyordu. 

Mezopotamya'daki Sasani karşı

Siffin Muharebesi

Muhtemelen Ali'yi Siffin Muharebesi'nde tasvir eden, 1516 tarihli Fars minyatürü, Safevi İran'ında yapılmıştır. 

Siffin Muharebesi (Arapça: معركة صفّين, latinizme: Maʿraka Ṣiffīn) 657 yılında (37 H.Hic) dördüncü Raşidun halifesi Ali ibn Abi Talib'in Irak Arap kuvvetleri ile ^Suriyeli Arap arasında gerçekleşmiştir Uzun süreli Levant valisi Mu'awiya ibn Abi Sufyan'ın güçleri. Savaş, Fırat Nehri kıyısındaki konumu olan Siffin'den adını almıştır.

Persler bir başka karşı saldırı başlattı ve Köprü Muharebesi'nde Müslümanları yenerek Ebu Ubeyd'i öldürdü, Müslümanlar ağır kayıplar verdi. Muthanna daha sonra ordunun komutasını devraldı ve yaklaşık 3000 kişilik kalan kuvvetlerini Fırat Nehri'nin karşısına çekti. Pers komutanı Bahman (Dhu al-Hajib olarak da bilinir), Müslımanları İran topraklarından kovmaya kararlıydı ancak Rustum tarafından Ktesiphon'a geri çağrıldıktan sonra yenilen Müslümanları takip etmekten engellendi; böylece isyanı bastırmaya yardım etti. Muthanna Arabistan sınırına yakın bir yerde geri çekildi ve takviye çağrısı yaptı. Yeterli takviye aldıktan sonra tekrar çatışmaya katıldı ve Fırat'ın batı kıyısında kamp kurdu; burada bir Pers kuvveti onu yakalayıp yenildi.

Halid Irak'tan Suriye'ye gittikten sonra, Fırat ile Dîcle arasındaki verimli bölge olan Suwad istikrarsız kaldı. Bazen Persler tarafından, bazen Müslümanlar tarafından işgal edildi. Bu "karşılıklı" mücadele, İmparator Yazdegerd III'ün gücünü pekiştirip 635'te büyük bir karşı saldırıya hazırlık amacıyla Heraklios ile ittifak kurmasına kadar devam etti. Herakleios daha sonra Levant'ta büyük bir taarruz için hazırlandı. Bu arada Yezdegerd, Irak'ı sonsuza dek geri almak için devasa orduların toplanmasını emretti. Bu, her iki imparatorun ortak düşmanları Halife Umar'ın gücünü yok etmek için iyi koordine edilmiş bir saldırı olması gerekiyordu.

Herakleios Mayıs 636'da taarruzunu başlattığında, Yezdegerd zamanında koordinasyon yapamadı, bu yüzden plan planlandığı gibi uygulanmadı. Bu arada, Umar'ın bu ittifaktan haberdar olduğu ve buna karşı kendi planını geliştirdiği iddia ediliyor. Önce Bizanslıları bitirmek, sonra ise Perslerle ayrı ayrı ilgilenmek istiyordu. Buna göre, Bizans ordusuyla karşı karşıya olan Yarmouk'taki ordusuna takviye olarak 6.000 asker gönderdi. Aynı zamanda Umar, Yazdegerd III ile görüştü ve Sa'd ibn Abi Waqkas'a barış görüşmelerine girmesini emrederek onu İslam'a geçmesi için davet etti. Heraklios, yukarıda bahsedilen senaryodan korkarak generali Vahan'a Müslümanlarla savaşmamasını ve emirlerini beklemesini emretti. Ancak Vahan, Medine'den her gün gelen Müslümanlar için yeni takviyeleri görünce, Müslüman kuvvetler çok güçlenmeden önce onlara saldırmak zorunda hissetti. Heraklius'un imparatorluk ordusu, Ağustos 636'da Yarmouk Muharebesi'nde, Kadisiyyah Muharebesi'nden üç ay önce yok edildi ve böylece Roma İmparatoru'nun batıdaki taarruzu sona erdi. Yılmadan Yazdegerd saldırı planını uygulamaya devam etti ve başkenti Ktesifon yakınlarında ordularını yoğunlaştırdı. Büyük bir kuvvet, deneyimli general Rostam'ın kontrolüne alındı ve Ktesiphon yakınlarındaki Valashabad'da kantonlandı. Büyük bir karşı saldırı hazırlıkları haberini alan Umar, Muthana'ya Irak'ı terk edip Arap Çölü'nün kenarına çekilmesini emretti. Irak seferi daha sonra ele alınacaktı.

&

Köprü Muharebesi veya El-Cisr Muharebesi (Arapça: معركة الجسر), Fırat Nehri kıyısında, Arap Müslümanlar (Ebu Ubeyd el-Teqafi) ile Pers Sasaniler (Behman Ceduya'nın liderliğinde) arasında gerçekleşmiştir. Geleneksel olarak 634 yılına tarihlenir ve Sasanilerin Raşidun Halifeliği ordusuna karşı kazandığı tek büyük zaferdir.

Bahman Jaduya komutasındaki ana Pers kuvvetiyle günümüz Kufa'nın yakınlarında karşılaştı. İki kuvvet, Fırat Nehri'nin karşı kıyılarında karşı karşıya geldi. Köprü tarafından geçildiği için bu savaş Köprü Savaşı olarak anılmaya başlandı. 

Komutanlarının ölümü ve Arap birliklerinin, köprüye yakın sert bir hat oluşturan Persleri geri püskürtmemesi, Arapların paniklemesine ve kaçmasına neden oldu. Ebu Ubeyd'in komutası, sırasıyla kardeşi ve oğlu olan el-Hakam ve Cebr tarafından üstlenildi; daha sonra El-Mutanna oldu. 

Anlatımlara göre, Pers ordusunda fillerin görülmesi Arapların atlarını korkutmuştur. Beyaz bir fil, Abu Ubeyd'i gövdesiyle atından koparmış ve gövdesine saldırmaya çalışan yanlış bir girişimde ayaklarının altına bastı.

İki ordu, Marwaha yakınlarında (güney Irak) Fırat Nehri üzerinde karşılaştı. Filler Arapların atlarını korkutarak savaşı Sasanilerin lehine çevirdi. Ebu Ubeyd öldürüldü ve yaklaşık 4.000 Arap boğuldu ya da öldürüldü. Bu çatışma—Köprü Muharebesi olarak bilinir—Arap-Sasani savaşlarının tek erken büyük çatışması oldu ve kesin bir Sasani zaferiyle sonuçlandı. 

&

Amr ibn el-As

Amr ibn al-As yaklaşık 573 yılında doğdu. Babası el-As ibn Wa'il, Mekke'deki Kureyş kabilesinin Banu Sahm klanından zengin bir toprak sahibiydi.  Al-As'ın yaklaşık 622'de ölümünden sonra, Amr ondan Taif yakınlarındaki kârlı al-Waht mülkü ve bağlarını miras aldı.

Amr'ın İslam'ı ne zaman benimsediğine dair; en güvenilir versiyon ise Muhammed'in Mekke'yi fethetinden kısa bir süre önce, 629/630 yıllarına aittir. Bu anlatıma göre, Kureyşlilerle birlikte Halid ibn al-Walid ve Osman ibn Talha ile birlikte din değiştirmiştir.  Amr'ın kendi ifadesine göre, dördüncü nesil soyundan gelen Amr ibn Şuayb tarafından aktarıldığı belirtildiği için, Aksum'da Kral Armah'ın (Najashi) huzurunda din değiştirmiş ve Muhammed 628'de Haybar Savaşı'ndan döndüğünde Medine'de onunla buluşmuştur. 

Gerçekten de, Ekim 629'da Amr, Muhammed tarafından muhtemelen kuzey Hicaz'da (batı Arabistan) bulunan Dhat al-Salasil'e baskınını yönetmekle görevlendirildi.

M.S. 600 yılında Arap Yarımadası'nın haritası, çeşitli Arap kabilelerini ve yerleşim alanlarını gösteriyor. Lakhmidler (sarı) Sasani İmparatorluğu'nun müvekkilleri olarak bir Arap monarşisi kurarken, Ghasaniler (kırmızı) Roma İmparatorluğu'nun müşterileri olarak bir Arap monarşisi kurdu.

Tarihçi İbn Hişam (ö. 833), Amr'ın bölgedeki göçebe Arapları "Bizans Suriye'ye savaş açmak için bir araya getirdiğini" savunur. 

Baskında hedef alınan kabile grupları arasında genel olarak Quda'a ve özellikle Bali vardı. Amr'ın baba tarafından büyükannesi Bali'dendi, ve bu, Muhammed tarafından komutanlığa atanmasına neden olmuş olabilir; çünkü Amr, Balli ve Balqayn ile Banu Udhra'nın diğer Quda'a kabilelerinden kabile üyeleri toplaması için görevlendirilmişti. Baskının ardından Bali heyeti İslam'ı benimsedi. 

Tarihçi Al-Baladhuri, Sohar'a ayrıldıklarında Muhammed'in onlara şöyle dediğini bildirir:

"Eğer bu (Ummanlılar) doğruluk tanıklığını kabul eder ve Allah'a ve Peygamberi'ne itaat ederlerse, Amr komutan olur ve Ebu Zeyd namaz kılacaktır. İslam'ı yaymak ve Kur'an'ı ve Peygamber'in kurumlarını öğretmek."         

Muhammed, Amr'ı Umman valisi olarak atadı ve Muhammed'in 632'de öldüğüne kadar orada kaldı.

Mısır'ın Fustat (Eski Kahire) Camii'ndeki Amr ibn al-As Camii.

Amr ibn al-As ibn Wa'il al-Sahmi (yaklaşık 585 – 664), Muhammed'in Arap komutanı ve yoldaşıydı; Mısır'ın Müslüman fethetini yönetmiş ve 640–646 ile 658–664 yıllarında valisi olarak görev yapmıştır.

Zengin bir Kureyşli bir çocuğun oğlu olan Amr, yaklaşık 629'da İslam'ı benimsedi ve yeni kurulan Müslüman topluluğunda İslam peygamber Muhammed tarafından önemli rollere atandı. İlk halife Ebu Bekir (632–634 yılları arasında hükümdarlık), Amr'ı Suriye'nin fethetiğine dönüşen operasyonun komutanı olarak atadı. Filistin'in çoğunu fethetti, vali olarak atandı ve 634 ile 636'da Ajnadayn ve Yarmuk savaşlarında Arapların Bizanslılara karşı kesin zaferlere ulaşmasına yardımcı oldu. 

Yönetim

Tarihçi A. J. Wensinck'e göre, Amr "ülkenin [Mısır] yönetimini, adaletin yönetimini ve vergilerin uygulanmasını düzenledi". Babil kuşatması sırasında Amr, kalenin yakınında bir kamp kurmuştu. Başlangıçta İskenderiye'nin Mısır'daki Arapların başkenti olmasını planlamıştı, ancak Umar bunu reddetti; çünkü hiçbir su kütlesi, yani Nil, halifeyi ordusundan ayırmamalıdır. Bunun yerine, İskenderiye'nin teslim olmasının ardından, 641 veya 642'de^, Amr, Babil yakınlarındaki kampını Araplar tarafından Mısır'da kurulan ilk kasaba olan Fustat'ın kalıcı garnizon kasabası (miṣr) yaptı. Nil Nehri'nin doğu kıyısı boyunca, Nil Deltası'nın başında ve Doğu Çölü'nün kenarında yer alması, Mısır'ın Üst ve Alt yarısını kontrol edecek stratejik konumunu sağladı. Fustat'ın Babil'e yakınlığı, Amr'ın ayrıca bir Arap garnizonu kurduğu yer, Arap yerleşimcilere Babil'de yaşayan Kıpti bürokratik yetkilileri işe almak ve denetlemek için uygun bir araç sağladı ve Arap hükümetinin günlük işlerini yürütmede kritik rol oynadı.

Amr, 639 sonlarında kendi inisiyatifiyle Mısır'ı fetheden seferi başlattı ve 641 veya 642'de İskenderiye'nin teslim olmasıyla sona eren bir dizi zaferle Bizanslıları yendi. Erken Müslüman fetihlerinin en hızlıydı. Bunu Amr'ın batıya doğru ilerlemeleri, günümüz Libya'daki Trablus'a kadar takip etti. Bizans valisi Cyrus ile imzalanan bir antlaşmada Amr, Mısır halkının güvenliğini garanti etti ve gayrimüslim yetişkin erkeklere oy vergisi koydu. Kıpti egemenliğindeki bürokrasiyi ve Kıpti patriği Benjamin ile samimi ilişkileri sürdürdü. 

Fustat'ı eyalet başkenti olarak kurdu ve merkezinde daha sonra onun adını alan cami yer aldı.

&

1882 haritası

Heliopolis'teki güneş kültünün önemi hem eski pagan hem de günümüzdeki tek tanrılı inançlarda yansımaktadır. Klasik mitolojiye göre, Mısır bennu'su, yani anka kuşu olarak yeniden adlandırılmış, selefinin kalıntılarını her yeniden doğduğunda Heliopolis'teki güneş tanrısının sunağına getirmiştir. İbranice İncil'de Heliopolis, genellikle önde gelen pagan kültüne atıfta bulunmak için doğrudan ve dolaylı olarak anılır. İsaya, Mısır'a karşı yaptığı kehanetlerde, "Güneş Şehri"nin (İbranice: עיר החרס) gökyüzün ordusunu takip eden ve İbranice konuşan beş Mısır şehrinden biri olacağını iddia etti.

Eserler arasında minyatür güneş barkaları ve Benben tepesinden Atum'un yaratılış mitini anımsatan yazıtlar bulunuyordu. Yayınları, Heliopolis'in Mısır'ın teolojik "Vatikan'ı" rolünü vurguladı ve Giza'daki piramit hizalanmasını etkiledi.

İmparator Trajan, Firunik bir şekilde, hiyeroglif isimiyle (), Mısır tanrılarına sunular sunarken, Mısır'daki Dendera Tapınağı kompleksindeki Roma Mammisi'sinde yer alır.

Trajan'ın yeniden inşası 103'te tamamlandı ve Trajan tarafından mütevazı bir şekilde Roma halkı için "yeterli" olarak tanımlandı. Yanıcı ahşap oturma katlarını taşla değiştirdi ve Sirk'in zaten geniş kapasitesini yaklaşık 5.000 koltuk artırdı. Yüksek, yükseltilmiş İmparatorluk izleme kutusu, oturma katları arasında yeniden inşa edildi; böylece izleyiciler imparatorun ailesi ve tanrı imgeleriyle birlikte yarışların tadını paylaşmasını görebildiler.

108 veya 109 yılları boyunca bir zaman, Trajanus, Dak zaferini kutlamak için 123 gün boyunca maçlar düzenledi. Bu katluplar "tam 10.000" gladyatörü ve binlerce, "muhtemelen on binlerce" hayvanların, hem vahşi hem de evcil hayvanların katledilmesini içeriyordu. 

Aqmar Camii veya el-Ekmar Camii (Arapça: الجامع الأقمر, latinçe: al-jāmiʿ al-aqmar, kelime anlamı 'Ay ışığı Camii'), Mısır'ın Kahire'sinde bulunan bir camidir.

Cami, 1121-1125 yılları arasında Halife al-Amir'in döneminde bu görevde bulunan Fatimi veziri al-Ma'mun al-Bata'ihi tarafından inşa edilmiştir. Birinci Haçlı Seferi'nin ani saldırısından kısa bir süre sonra, Fatimi Halifeliği için büyük siyasi ve manevi kriz döneminde görev yaptı.

Aziz Sergius ve Bacchus kilisesi, 7. yüzyılın sonlarında, Mısır'ın Emevî valisi Abdülaziz ibn Marwan'ın (685–705) yazımanı Athanasius tarafından kurulmuştur.

Kapı panelleri ve nefi kutsal alandan ayıran ikonostaz, geometrik desenlerle fildişi kakmalı ahşap işleriyle süslenmiştir.

Kahire'de Fumm al-Khalij'de kanalın yıllık açılışının tasviri, Description de l'Égypte (yaklaşık 1809) eserinde. Sağda ayrıca bir Memlük su kemeri su alma kulesi de görünür.

Erken yaşam

Cassius Dio'nun Roma tarihinin özeti Trajan'ı "bir İberyalı, ne bir İtalyan, ne de İtalyan" olarak tanımlar, ancak bu iddia diğer antik kaynaklarla çelişir ve modern akademisyenler tarafından reddedilir; çünkü Trajan'ın İtalik soyunu yeniden inşa edilmiştir. Appian, Trajan'ın memleketi Italika'nın Scipio komutasındaki İspanya'da savaşan İtalik gaziler tarafından yerleşildiğini ve adını aldığını belirtir ve sonraki yüzyıllarda İtalya'dan yeni yerleşimciler buraya gelmiştir. İtalik yerleşimciler arasında ya orijinal kolonistlerin bir parçası olan ya da MÖ 1. yüzyılın sonlarına kadar gelmiş Ulpii ve Traii vardı. Epitome de Caesaribus'ta Trajan'ın "Ulpius Traianus ex urbe Tudertina" olarak tanımladığı gibi, orijinal evleri, orta İtalya'nın Umbria bölgesindeki Tuder (Todi) kasabasıydı. Bu, arkeoloji tarafından doğrulanmıştır; epigrafik kanıtlar hem Ulpii hem de Traii'lerin genel olarak Umbria'da, özellikle Tuder'de olduğunu gösterir ve Ulpius ve Traius aile isimlerinin dilsel çalışmaları her ikisinin de Osco-Umbrian kökenli olduğunu gösterir. ^{[sayfa gerekli]}

Trajan'ın atalarının İspanya'ya vardıklarında Roma vatandaşı olup olmadığı bilinmemektedir. Sosyal Savaş'tan (MÖ 91–87) sonra, Tuder'ın Roma vatandaşlarından oluşan bir municipium haline geldiği zaman, kesinlikle Roma vatandaşlığına sahip olacaklardı. İspanya'da ise yerli İberyalılarla evlenmiş olabilirler, bu durumda vatandaşlıklarını kaybetmiş olurlardı. Roma vatandaşı statüsünden mahrum ya da kaybetmiş olsaydılar, Italica MÖ 1. yüzyılın ortalarında Latin haklarına sahip bir municipium olduğunda bunu elde etmiş veya geri kazanmış olacaklardı.

Tarihçe

Antik ve Roma

 

Bölgede MÖ 6. yüzyıla kadar yerleşime dair kanıtlar vardır; Persler, Memphis'in kuzeyinde, Nil Nehri üzerinde bir kale inşa etmişlerdir. Persler ayrıca Nil Nehri'nden (Fustat'ta) Kızıldeniz'e bir kanal inşa ettiler. Pers yerleşimi, Fırat boyunca bulunan antik şehri anımsatan Babil olarak adlandırıldı ve yakınlardaki Memphis şehri gerilediği dönemde önem kazandı, Heliopolis de geriledi. Ptolemeos döneminde Babil ve halkı büyük ölçüde unutulmuştu.  

Geleneksel olarak Kutsal Aile'nin Mısır'a Kaçış sırasında bölgeyi ziyaret ettiği ve Herod'dan sığınak aradığı kabul edilir. Ayrıca, Hristiyanlığın Mısır'da Aziz Markus'un İskenderiye'ye gelmesiyle yayılmaya başladığı ve ilk Patrik olduğu kabul edilir; ancak Romalılar döneminde din yeraltında kalmıştır. Yerel halk isyana doğru örgütlenmeye başladığında, Romalılar bölgenin stratejik önemini fark ederek kaleyi ele geçirdi ve yakınlara Babil Kalesi olarak yerleştirdi. Trajan kanalı Kızıldeniz'e yeniden açtı ve ticareti artırdı.

285-299 yılları arasında Sarmatlar ve Carpi'leri, 288'de Alamannileri ve 297-298 yılları arasında Mısır'da gasp edicileri yendi. Galerius, Diocletian'ın yardımıyla imparatorluğun geleneksel düşmanı olan Pers'e karşı başarılı bir sefer yürüttü ve 299'da başkentleri Ktesiphon'u yağmaladı.

Özellikle 300 yılında Diocletian olmak üzere bazı Roma imparatorları tarafından zulme uğradılar. Zulümler, dini hoşgörü ilan eden Milano Fermanı'nın ardından sona erdi. Kıpti Kilisesi daha sonra Romalılar ve Bizanslılar kilisesinden ayrıldı.

Babil Kalesi 

Diospolis, Aziz George'un mezarı üzerinde harabe kilisesi ve bitişiğindeki Al-Khadr Camii, Konrad von Grünenberg, 1487

&

19. yüzyıl illüstrasyonunda Babil Kalesi'nin güney kapısı. 

Nikiu'lu John, Babil adında bir kalenin ilk olarak MÖ 568 civarında II. Nebukadnetsar tarafından, antik bir Mısır kanalının Nil ile Kızıldeniz'i bağlayan yerinde kurulduğunu bildirir. Bir ayaklanma sırasında, Babilli esirler Memphis ile Heliopolis arasında, Nil'in doğu kıyısındaki bir yükseltmede bir kale kurdular. ^{[daha iyi kaynak gerekli]} Kanal, Pers kralı Darius (MÖ 521–486 yılları arasında hükümdarlık) tarafından yeniden kazıldı.Kalenin kökenleri genellikle Kızıldeniz kanalının yeniden inşası olan Amnis Traianus'u (98–117) ile ilişkilendirilir. Trajan'ın kanalın ağzını eski konumundan daha güneyde, günümüzde Eski Kahire'nin bulunduğu yere taşıdığı ve burada tahkim edilmiş bir liman inşa ettiği söyleniyor.

7. yüzyıl yazarı Nikiu'lu John'a göre, "Babil" adı, Neo-Babil İmparatorluğu'nun ikinci kralı II. Nebukadnetsar tarafından verilmiştir; o, yaklaşık MÖ 568 yılında bölgeyi fethetmiş veya sefer düzenlemiştir. Babil Kalesi (Arapça: حصن بابليون; Kıpti: ⲡⲁⲃⲓⲗⲱⲛ veya ⲃⲁⲃⲩⲗⲱⲛ⁾ Nil Deltası'nın doğu kıyısında, günümüzde Eski Kahire veya Kıpti Kahire'si olarak bilinen bölgede yer alan antik bir Roma kalesidir. 

Kale, yaklaşık 300 yılında İmparator Diocletian tarafından, Trajan tarafından yeniden inşa edilmiş ve Nil'i Kızıldeniz'e bağlayan eski bir kanalın girişini korumak amacıyla inşa edilmiştir.

Aşağı ve Orta Mısır sınırında, nehir gemileri Nil'e çıkış veya iniş sırasında ücret ödeyordu. 

Firavunlar Kanalı'nın yaklaşık konumu.

Nil Nehri'ni Wadi Tumilat üzerinden Kızıldeniz'e bağladı. Çalışmalar firavunların döneminde başladı. Büyük Darius'un Süveyş Yazıtları ve Herodot'a göre, kanalın ilk açılışı Pers kralı Büyük Darius döneminde olsa da, daha sonraki antik yazarlar Aristoteles, Strabon ve Yaşlı Plinius, işi tamamlayamadığını iddia eder. 

Khalij üzerinde bir köprünün tasviri Description de l'Égypte (yaklaşık 1809)

Mısır ve Fars

En azından Aristoteles'e kadar uzanırken, Yunanlılar tarafından Sesostris olarak adlandırılan Firavun Senusret III'ün (MÖ 1878–1839) Nil Nehri'ni Kızıldeniz'e bağlayan bir kanal başlatmış olabileceği yönünde öneriler vardır. Aristoteles Meteoroloji'de şöyle yazmıştır:

Krallarından biri ona bir kanal açmaya çalıştı (çünkü bölgenin tamamının seyirlenebilir hale gelmesiyle bu onlara pek bir avantaj olmazdı; Sesostris'in antik krallar arasında ilk deneme yapan kişi olduğu söylenir), ancak denizin karadan daha yüksek olduğunu fark etti. Bu yüzden önce o, sonra Darius kanalı yapmayı bıraktı, yoksa deniz nehir suyuna karışıp suyu bozmasın diye.

Muhtemelen ilk olarak MÖ 7. yüzyılın sonlarında Necho II (MÖ 610–595 yılları arasında hükümdarlık) tarafından kazılmış veya en azından başlanmış ve ya yeniden kazılmış ya da muhtemelen Darius the Great (MÖ 550–486 yılları arası) tarafından tamamlanmıştır. Klasik kaynaklar, nihayet ne zaman tamamlandığı konusunda aynı fikirde değildir. ^{[kaynak gerekli]}

Büyük Darius'un Süveyş Yazıtları, Chalouf ^Stele'i de dahil olmak üzere beş Mısır anıtından oluşur ve bu anıtlar, Nil Nehri'ni Kızıldeniz'e bağlayan kanalın İran Kralı I. Darius tarafından inşa edilip tamamlanmasını anmaktadır. Onlar, Wadi Tumilat vadisi boyunca Darius Kanalı boyunca yer alıyor ve muhtemelen kanalın bazı bölümlerini de kaydetmiştir. 

19. yüzyılın ikinci yarısında, Fransız haritacılar, Darius Kanalı'nın kuzey–güney kısmının kalıntılarını Timsah Gölü'nün doğu yakasından geçip Büyük Acı Göl'ün kuzey ucuna yakın yerde keşfettiler. 

Yaşlı Plinius şöyle yazdı:

165. Sonra Tyro kabilesi gelir ve Kızıldeniz'de, Mısır kralı Sesostris'in Nil Nehri'nin Delta olarak bilinen yere bir gemi kanalı taşımayı planladığı Kızıldeniz'de; Bu mesafe 60 milden fazladır. Daha sonra Pers kralı Darius da aynı fikri benimsedi ve yine II. Ptolemaios, 100 feet genişliğinde, 30 feet derinliğinde ve yaklaşık 35 mil uzunluğunda bir hendek açarak Bitter Lakes'e kadar uzandı. 

Hatra Planı.

Hatra, Partlar döneminde, M.S. 1. ve 2. yüzyıllarda dini ve ticaret merkezi olarak gelişmiştir. Daha sonra, şehir, kuzeydoğuda Hatra'dan başlayıp güneybatıda Palmyra, Baalbek ve Petra üzerinden uzanan, büyük ölçüde Arap kontrolündeki şehirler zincirindeki muhtemelen ilk Arap yönetimindeki krallığın başkenti oldu. Hatra'dan kontrol edilen bölge, Arap prensleri tarafından yönetilen Part İmparatorluğu'nun batı sınırlarında yarı özerk bir tampon krallık olan Hatra Krallığı'ydı. M.S. 2. yüzyılda şehir, hem Trajan (116/117) hem de Septimius Severus (198/199) tarafından yapılan kuşatmaları püskürttü. Hatra'nın kuvvetleri, 238'de Shahrazoor Muharebesi'nde yükselen Sasani Perslerini yendi ancak kısa süre sonra, 241'de Sasaniler kralı Şapur I'in ordusuna yenildi ve yok edildi.

&

!!! = Kilise, Roma dönemindeki Babil kalesinin kalıntılarının merkezine inşa edilmiştir. Geleneklere göre, Kutsal Aile Beytüllahem'den Mısır'a yolculukları sırasında burada dinlenmiştir.Kilise, ikinci yüzyılda inşa edilen Roma kanalı Amnis Traianus'un girişinin kalıntısı olduğu söylenen 6,5 metrelik kireçtaşı duvarın üzerinde yer almaktadır. ^{[kaynak gerekli]} Trajan, kanalı MS ikinci yüzyılın başlarında Roma ile Akdeniz'i Nil üzerinden Kızıldeniz'e ve doğu ticaret yollarına bağlamak için kazmıştır. 

Kutsal alan, nef ve sütunların görünümü, 2022

Nil ile Kızıldeniz'i bağlayan eski bir kanal, muhtemelen Firavun döneminden beri bölgede vardı; muhtemelen II. Necho'nun (MÖ 610–595 yılları) saltanatı döneminde başlamıştır. Kanal, Pers kralı Darius (MÖ 521–486 yılları arasında hükümdarlık) tarafından yeniden kazıldı. En son Roma imparatoru Trajan tarafından restore edilmiştir^, ağzını Nil üzerindeki daha güneye, günümüzde Eski Kahire'ye taşımış ve Amnis Traianus veya Traianos potamos (kelime anlamı: 'Trajan'ın Nehri') adını vermiştir.) kendi adına bir şey söyledi. Trajan kanalının girişini oluşturan büyük taş duvarların kalıntıları, günümüzde Kıpti Aziz Sergius Kilisesi ve Kıpti Aziz George Kilisesi'nin altında bulunmuştur. 

Kanalın Nil'e birleştiği yerde Trajan bir liman ve tahkimatlar inşa etti. M.S. üçüncü yüzyılda Diocletian, tahkimatları genişletti ve kanalın ağzında Babil Kalesi'ni inşa etti.

Kanal, Roma imparatoru Trajan tarafından yeniden inşa edildi^, Kanal ağzını Nil üzerindeki daha güneye, günümüzde Eski Kahire'ye taşıdı ve adını vererek adını vererek Amnis Traianus adını verdi.  Trajan kanalının girişini oluşturan büyük taş duvarların kalıntıları, günümüzde Kıpti Aziz Sergius Kilisesi ve Kıpti Aziz George Kilisesi'nin altında bulunmuştur. 

Duvarlar 6 metre (20 ft) kalınlığındadır ve 40 metre (130 ft) arayla yerleştirilmiştir. Kanalın Nil'e birleştiği yerde, Trajanus bir liman ve tahkimatlar inşa etti; M.S. üçüncü yüzyılda Diocletian, tahkimatları genişletti ve kanalın ağzında Babil Kalesi'ni inşa etti.

Diocletian'ın kalesi, kanalın Nil girişini çevreliyor ve her iki tarafından korunuyordu. Kanal, iki devasa yuvarlak kulenin arasından geçer ve ardından kalenin ortasından geçerdi. Sonraki yüzyıllarda, bu giriş kuleler arasında yeni bir duvar inşa edilmesiyle kapatıldı. 

İslami metinler, kanalın çamurla kaplandığını söyler; ancak Mısır'daki Müslüman ordusunun komutanı 'Amr ibn al-'As tarafından 641 veya 642'de yeniden açılmıştır.  Amr tarafından kazılan yeni kanal, daha kuzeyde kazıldı ve Nil nehri'ne şu anda Kahire'nin Seyyida Zaynab mahallesi yakınlarında birleşti. Kızıldeniz'e bağlantısı, 767'ye kadar açık kaldı; o yıl isyan halinde olan Mekke ve Medine'ye ulaşan ikmalleri durdurmak için kapatıldı. 

19. yüzyılın başlarında Khalij boyunca evlerin illüstrasyonu (çizim tarafından yapılmıştır) Pascal Coste)

Kanalın Nil yakınlarındaki kalan kısmı, Khalij olarak bilinen, 1890'ların sonlarına kadar Kahire'nin su altyapısının bir parçası olarak yerel bir işlev görmeye devam etti; o zaman tamamen doldurulup günümüzde Port Said Caddesi olarak bilinen yere dönüştürüldü. 

1200 CE öncesi Kahire planı, Stanley Lane-Poole tarafından yeniden inşa edilmiş (1906), Fatimî Kahire ve Khalij kanalının yaklaşık konumunu gösterir.

Firavunlar Kanalı, aynı zamanda Antik Süveyş Kanalı veya Necho Kanalı veya Darius Kanalı olarak da bilinir, antik zamanlarda inşa edilmiş ve 767 yılında stratejik nedenlerle bir isyan sırasında kapatılana kadar ara ara verilmiş Süveyş Kanalı'nın öncüsüdür. 

Kanalın Açılışı Festivali (yaklaşık 1862) tasviri

1860'larda Kahire'deki iddialı genişleme projesinin bir parçası olarak, Khedive İsma'il, kuzeydeki araziyi geliştirmeye hazırlayan ve ayrıca Süveyş Kanalı'nın inşası için tatlı su sağlayan yeni bir kanal olan İsma'iliyya Kanalı'nı kazdı. ^[39][40] İsmayıl'ın inşaat projeleri sırasında Khalij al-Nasiri tamamen dolduruldu ve bölgedeki birçok eski gölet (birkas) yok oldu. 

1896 ile 1899 yılları arasında ana Khalij kendisi temizlik nedenleriyle dolduruldu ve geniş bir bulvara dönüştürüldü; böylece Kahire Tramvay Şirketi tarafından inşa edilecek tramvay hattı yapıldı.

Yeni cadde, kanalın adını taşıyan Khalij al-Masri Caddesi (Shari'a el-Khalig el-Masri) olarak adlandırıldı; 1957'de ise 1956 Süveyş Krizi sırasında İngiliz ve Fransız güçlerine karşı direnişi onuruna Port Said Caddesi (Şeriat Bur Sa'id) olarak yeniden adlandırıldı.

&

Fustat

İsmin

Efsaneye göre, Fustat'ın yeri bir kuş tarafından seçilmiştir: Bir güvercin, Mısır'ın Müslüman fatihi 'Amr ibn al-'As'ın (585–664) çadırına yumurta bırakmıştır; bu çadırda, 641'de İskenderiye'ye yürümek üzere gidecekti. O dönemde kampı, Roma kalesi Babil yakınında bulunuyordu. Amr, güvercin yuvasını Tanrı'dan bir işaret olarak ilan etti ve çadır dokunulmadan bırakıldı, kendisi ve askerleri savaşa giderken. Zaferle döndüklerinde, Amr askerlerine çadırlarını kendi çadırının etrafına kurmalarını söyledi ve yeni başkentine adını verdi: Miṣr al-Fusṭāṭ ya da Fusṭāṭ Miṣr^{, halk} arasında 'çadırlar şehri' olarak çevrilir, ancak bu tam bir çeviri değildir.

Roma kanalını koruyan iki kuleden birinin kalıntıları. 

Miṣr kelimesi, Mısır'ı belirten eski bir Semitik köktüydü, ancak Arapça'da 'büyük şehir, metropol' (veya fiil olarak 'medenileştirmek' anlamına gelir), bu nedenle Miṣr al-Fusṭāṭ adı 'çadırın metropolü' anlamına gelebilir. 

Fusṭāṭ Miṣr 'Mısır'ın köşkü' anlamına gelir. (Miṣr kelimesi hakkında makale olmadığı için 'metropol pavyonu' olmaz.) Mısırlılar bugün bile Kahire'ye Miṣr ya da Mısır Arapçasında Maṣr derler, oysa bu tam Mısır ülkesinin adı olarak kullanılıyor. Ülkenin ilk camisi olan Amr Camii, 642 yılında komutanın çadırının bulunduğu aynı yere inşa edilmiştir.

Rappoport'un Mısır Tarihi'nden Fustat'ın bir çizimi.   

Fusṭāṭ (Arapça: اَلۡفُسۡطَاط, latınca: al-Fusṭāṭ), Müslüman yönetimi altındaki ilk Mısır başkentiydi, ancak Kahire'ye entegre edilmiştir. Mısır'ın Mısır'ı Müslümanlar fethetinden hemen sonra, MS 641'de Rashidun Müslüman generali Amr ibn ul-ʿĀṣ tarafından günümüzde Eski Kahire olarak bilinen yerin yanında inşa edilmiştir ve Mısır'da inşa edilen ilk cami olan Amr Camii'ni barındırmaktadır.

Arap Halifesi Ümer'in ordusu bölgeyi 7. yüzyılda, Muhammed'in ölümünden kısa bir süre sonra ele geçirdikten sonra yeni bir başkent kurmak istedi. İskenderiye Eylül 641'de düştüğünde, fetheden ordunun komutanı Amr ibn al-As, nehrin doğu kıyısında yeni bir başkent kurdu. 

Şehrin ilk nüfusu neredeyse tamamen askerler ve ailelerinden oluşuyordu ve şehrin düzeni garnizon düzenine benziyordu. Amr, Fustat'ın Kuzey Afrika'yı fethetmek ve Bizans'a karşı yeni seferler başlatmak için bir üs olmasını amaçladı. 670'te Tunus'ta Qayrawan kurulana kadar Afrika'daki Arap genişlemesinin ana üssü olarak kaldı. Fustat, merkezi cami ve idari binalar etrafında bir dizi kabile alanı, yani khittalar olarak gelişmiştir. Yerleşimcilerin çoğunluğu Yemen'dendi, ikinci en büyük grup ise Batı Arabistan'dan, bazı Yahudiler ve Roma paralı askerleriyle birlikteydi.

Arap soy ağacı geleneğinde, kabilenin atasının adı Kalb'dır; bu Arapça'da 'köpek' anlamına gelir. Kalb'ın babası Wabara'ydı ve annesi Bahra'dan Asma bint Duraym ibn al-Qayn ibn Ahwad, tüm çocuklarının vahşi hayvanların adını taşıyan Umm al-Asbu (kelime anlamı 'vahşi hayvanların annesi') olarak biliniyordu. Kalb, kuzey Hicaz'dan kuzey Suriye bozkırına kadar uzanan varlık olan Quda'a abile konfederasyonunun bir parçasıydı. 

İslam öncesi dönemde Bahra kabilesine dair çok az kayıt vardır, ancak onların Suriye Çölü'ndeki Bizans İmparatorluğu'nun Gassani liderliğindeki Arap kabilelerinin bir parçası oldukları açıktır. Kabile, o döneme ait bir Arapça şiirin tek bir dizesinde bahsedilir; bu şiir, Suriye Palmirası ile Mezopotamya Surası arasında bulunan ve ayrıca Aziz Sergius'a adanmış bir tapınağın bulunduğu Resafa (Sergiopolis) ticaret noktasında yer almaktadır; ikincisi, Arap Hristiyan federasyon kabileleri tarafından saygı görmüştü. Al-Mufaddaliyyat'da kaydedilen bu ayet şöyledir: "Bahra ise yerini bildiğimiz bir grup. Resafa etrafında açık bir yol var."

Bahra kabilesinin Bizans İmparatorluğu'nun kabile federasyonları olarak korumakla görevli olduğu Resafa'daki Aziz Sergius bazilikasının harabeleri.

Kalb, deve yetiştirmesiyle tanınan bir Bedevi (göçebe) kabilesidir. 7. yüzyılda İslam'ın ortaya çıkmasından önce, kabilenin otlakları kuzeybatı Arabistan'daydı. 

Arapça genellikle Mısır'da birincil konuşulan lehçe olup, yazılı iletişim diliydi. 8. yüzyılda Fustat'ta hâlâ Kıpti konuşuluyordu.

Fustat, Muaviye I. yönetimiyle başlayan ve 660-750 yılları arasında İslami halifeliğe başlık eden Emeviler hanedanı döneminde Mısır'da güç merkeziydi. Ancak Mısır, sadece daha büyük güçlerin sahip bir eyaleti olarak kabul ediliyordu ve Şam, Medine ve Bağdat gibi diğer Müslüman merkezlerinden atanan valiler tarafından yönetiliyordu. 

Kalb, yaklaşık 570'te Taghlib kabilesinin geri çekilmesinin ardından otlama alanlarını doğuya, Fırat Nehri'ne doğru genişletmeye başladı. Kalb'ın Wadi Sirhan ve al-Jawf üzerindeki egemenliği, kabilelerini kuzeye, Suriye'ye göç etmeleri için iyi bir konuma getirdi. 630'larda İslam'ın ortaya çıkmasıyla birlikte, Kalblar büyük sayılarla Suriye'ye girmeye başladı; önce Golan Tepeleri, kuzey Ürdün Vadisi ve Şam çevresinde yerleştiler. Kabile üyeleri sonunda Şam'ı çevreleyen Guta bahçelerinde büyük toprak sahipleri oldular ve Ghuta'nın kenarındaki Marj otlaklarında yarı göçebe bir yaşam sürdüler. Ayrıca Homs ve Palmyra çevresinde de yerleştiler. Kabilenin küçük bir kısmı aynı dönemde Irak'taki garnizon kasabası ve idari merkezi Kufa'ya yerleşirken, birçok Kalbit kabilesi üyesi 8. yüzyılda gönderilen Suriye seferi kuvvetlerinin bir parçası olarak Müslüman İspanya'da yerleşti.

Fustat büyük bir şehirdi ve 9. yüzyılda yaklaşık 120.000 nüfusa sahipti.  

9. yüzyıl tarihçisi İbn A'tham, Amr'ın ordusunun 3.300 Kureyşi ve müttefik süvari, 1.700 Banu Sulaym'dan ve 200 Yemenli Medhij kabilesinden oluştuğuna inanır.

10. yüzyıl ortalarında coğrafyacı İbn Havkal döneminde, Kalb'ın diyarı (kabile toprakları), Fırat'ın batı kıyısındaki Raqqa yakınlarındaki Siffin bölgesinden Tayma'ya kadar uzanıyordu. Kalb, 10. yüzyılın sonlarında Fatimi yönetiminin başında Suriye'nin en büyük üç kabilesi arasında kaldı, ancak artan yerleşim eğilimi nedeniyle, daha çok ve göçebe olan Tayy ve Kilab kabilelerine karşı dezavantajlı kaldı. 

Fatimler döneminde, Kıpti Patrikhanesi, Kıpti papasının başkente yakın kalmasını isteyen Fatimi başveziri Badr el-Cemali'nin talepleri nedeniyle II. Kiril (1078–1092) patrikliği sırasında İskenderiye'den Fustat'a taşındı. 

Mısır'da idari güç merkeziydi, ancak 1168'de kendi veziri Şawar tarafından, servetini işgalci Haçlıların elinden korumak için yakılmasına karar verildi. Şehrin kalıntıları zamanla yakınlardaki Kahire'ye dahil edildi; bu şehir, 969'da Fatimiler bölgeyi fethettiğinde ve Halife için kraliyet bir çevresi olarak yeni bir şehir kurduğunda Fustat'ın kuzeyinde inşa edilmişti. Tunus merkezli Fatimiler generali Gevhar bölgeyi ele geçirdiğinde, Mısır'ın kendi güç merkezi olduğu yeni bir dönem başladı. Gawhar, 8 Ağustos 969'da Fustat'ın hemen kuzeyinde yeni bir şehir kurdu ve ona El Kahira (Kahire) adını verdi ve 971'de Fatimi Halifesi el-Mu'izz, sarayını Tunus'taki el-Mansuriya'dan El Kahire'ye taşıdı. 

&

𒀭

Gökyüzü Tanrısı, Tanrıların Kralı

Sippar, Irak'tan Ritti-Marduk'un bir Kudurru'su üzerindeki Anu (sağ alt köşe) dahil olmak üzere çeşitli tanrıların sembolleri, MÖ 1125-1104

Örneğin, Sümerce "ok" anlamına gelen Tl işareti, aynı ses değerine sahip olduğu için, "yaşam" sözcüğüne de, aynı işaretle yazım olanağı sağlamıştır. 

Elbette Sümerce okumayı bilen biri, bu iki sözcük arasındaki "eş değerlilik"ten haberdar olduğu için, "ok" işareti ile gösterilmiş bir logogramın, metnin içeriğine göre, "hayat" olarak okunması gerektiğini fark edecektir. 

Bu Türkçede birden fazla anlamı olan sözcüklerle ("at", "yüz", "alay" vb. gibi) karşılaştırılabilir.

+

 Örneğin, Sümercede "GU", hem "boyun", hem de "öküz" anlamına gelen bir sözcüktür. Böylece GU, iki farklı işaretle yazılabildi. Bu "çok işaretlilik" (polysemie) ile daha geç dönemlerdeki kullanımlarla da birlikte, GU tam 14 farklı işaretle yazım olanağı buldu. Bundan başka işaretler, "çok seslilik" (polyphonie) kazandılar. Örneğin, tek başına kullanıldığında, "gün" anlamına gelen, aynı yazımla, /BABBAR/ diye okunup "beyaz" rengini ifade eden, UD işareti, sözcük içindeki yazılımlara göre, ud, pir, tam, par, lah, lih hece değerlerini de kazanmıştır.

&

Anu (Akadca: 𒀭𒀭 ANU), Sümer mitolojisinde ve daha sonra Asur ve Babil mitolojilerinde, (aynı zamanda An) gökyüzü tanrısı, cennetin tanrısı, takımyıldızların efendisi, tanrıların kralı olarak adlandırılır ve göksel katmanların en üstünde oturur. 

Önce büyük tanrılar üçlüsü, onların ardından da gezegen tanrıları üçlüsü gelir.

Sümer dini daha tarihinin şafağında "kadim" bir din olarak ortaya çıkmaktadır.

 An, Enlil ve Enki'den oluşan büyük tanrılar üçlüsünden de aynı süreç sezilmektedir. Adının da işaret ettiği gibi (an=gökyüzü), birincisi bir gök tanrısıdır.

Sümer'in kral Sargon tarafından Akkadlılar tarafından işgal edilmesinden sonra Akkadlılar tarafından Anu olarak adlandırılmıştır. Üç büyük tanrıdan oluşan üçlemenin ilk figürü olmasına dayanarak, Anu tanrıların ilk kralı ve babası olarak saygı görmüştür. Anu görünür bir şekilde Uruk ile özdeşleşmiştir. 

Yatar-Ami

Yatar-Ami, MÖ 1766 ile MÖ 1764 yılları arasında hüküm sürdüğü sanılan Karkamış kralı. Aplahanda'nın oğlu olan Yatar-Ami iki yıllık hükümdarlığından sonra ölmüş ve kardeşi Yahdul-Lim tahta geçmiştir. Yatar-Ami, Mari ile süregelen kereste ticaretini daha da geliştirmiştir.

Mari (antik kent)

Mari (bugün Tel el-Hariri, Suriye), bugün Suriye'de bulunan Abu Kemal kasabasının 11 km kuzey batısında, Fırat Nehri'nin batısında bulunan eski bir Sümer ve Amori şehir devletidir. Milattan önce 5. binyılda kurulduğu düşünülen kent, en parlak dönemini MÖ 2900 ile Hammurabi tarafından yıkıldığı MÖ 1759 yılları arasında yaşadı.

Amoriler

III. Ramses döneminden Amori adam tasviri, y. MÖ 1182-1151

Amoriler (Sümerce: 𒈥𒌅 MAR.TU; Akadca: Amurrūm veya Tidnum; Mısırca: Amar; İbranice: אמורי ʼĔmōrī; Antik Yunanca: Ἀμορραῖοι), Sami dilleri konuşmuş. Suriye ve Güney Mezopotamya kökenli eski bir halktır. Amorilerin kökensel olarak sürü güden ve şefliklerde yaşayan göçebe kabileler olduğu düşünülmektedir. Bu dönemin Akad edebiyatının bir kısmı, Amorilerden aşağı bir şekilde bahsederek, Mezopotamya'nın Akad ve Sümer sakinlerinin Amorilerin göçebe ve ilkel yaşam tarzlarına iğrenme duyduklarını ima etmekedir.

Akad ve Sümer metinlerinde geçen Amurru kelimesi hem halkı hem de halkın ana tanrısını tanımlamak için kullanılmıştır. Amorilerden ayrıca Kitâb-ı Mukaddes'te Kenan'ın Yuşa fethi öncesi ve sonrasındaki sakinleri olarak bahsedilir.

Aslen M.Ö. 1894'te kuruluşunda küçük bir devlet olan Babil, kısa bir süre için de olsa M.Ö. 18. yüzyıl Hammurabi döneminde, antik dünyadaki en büyük güç haline geldi ve o zamandan beri Güney Mezopotamya Babil olarak tanınmaya başlandı. Bölgenin kuzeyi ise çok daha sonra Asurya'ya dönüşmüştür.

!!!!!!!!           İslam medeniyetinin gelişmesinden önce Ankya/İskenderiye, Irak/Cündişapur ve Harran/Edessa  gibi üç büyük kültür merkezi bulunmaktaydı.  

   

Sargon’un kızı Enheduana (MÖ 2285-2250), edebi eserlerin, adıyla bilinen, ilk yazarıydı. Mari şehrindeki kütüphane 20.000’den fazla çivi yazılı tablet (kitap) vardı. 

Antakya’da bulunan iki okuldan birincisini milâttan sonra III. yüzyılın sonlarına doğru Ya’kūbî din adamları kurmuştu. 

⚠️(İlk müslüman coğrafyacılardan olan Ya‘kūbî, İbn Hurdâzbih’ten sonra Irak coğrafya okulunun ikinci önemli temsilcisi sayılır.) İslâm öncesinde özellikle bu okulda Grekçe’den Süryânîce’ye tercümeler yapılmıştır. 

2.)  ikinci aşama VIII-X. yüzyıllar arasında İslâm dünyasında Pehlevîce, Süryânîce ve Grekçe’den Arapça’ya yapılan tercümelerdir. 

Tarihin büyük astronomi ve matematik bilimcisi Eudoksus, doktor Euryphon, ünlü ressam Polygnotos ve dünyanın yedi harikasından biri sayılan İskenderiye Feneri'nin mimarı Sostratos burada yaşadı.

Doktor Euryphon ve öğrencileri zamanının ikinci büyük tıp okulunu Knidos'ta kurdular. Eudoksus'un geliştirdiği ve dönemin büyük buluşu olan güneş saati, ören yerinde bugün de görülebilir.

=  Ömer b. Abdülaziz’de Harran’da bir Tıp Okulu kurdurmuştur.

Antakya okulu diye bilinen ikinci merkez Ömer b. Abdülazîz devrinde Antakya’ya taşınan İskenderiye okuludur. Urfa ve Nusaybin okulları, birbirini izleyecek şekilde 363’te hıristiyanlaşmış İranlılar’a Yunanca öğretmek amacıyla Sâsânî/Pers kralları tarafından kurulmuştur. Urfa’da uzun asırlar boyunca Aristocu ve Yeni Eflâtuncu metinler Grekçe orijinalleriyle okutulmuş, V. yüzyılın sonunda eğitim dili Süryânîce olmuştur.

 Batılı Süryânî hıristiyanlar olarak nitelenen Ya‘kūbîler ile Doğulu Süryânî hıristiyanlar diye bilinen Nestûrîler arasında başlayan çekişme sonucunda medrese 489’da kapatılmıştır.

Medresenin bazı hocaları Nusaybin’e gitmiş ve burada Urfa’dakinin devamı sayılan bir okul açmıştır. Aristo mantığının bazı bölümleriyle Hipokrat ve Câlînûs’un tıp kitaplarının okutulduğu bu medrese IX. yüzyıla kadar açık kalmıştır. Sâsânî Hükümdarı I. Şâpûr tarafından Rum esirleri yerleştirmek için kurulan Cündişâpûr, I. Hüsrev/Enûşirvân’ın açtığı felsefe ve tıp okulu sayesinde büyük bir ilim merkezi haline gelmiştir. 

Suriye, Hindistan, Yunanistan ve İran asıllı bilim adamlarının toplandığı bir merkeze dönüşen Cündişâpûr felsefî ve tıbbî bilimlerin bölgeye aktarılmasında öncülük etmiştir. Iustinianos’un 529’da Atina felsefe ve bilimler okulunu kapatmasından sonra buradaki düşünürlerin büyük bir kısmı Cündişâpûr’a göç etmiştir.

- https://islamansiklopedisi.org.tr/tercume-hareketleri 

İbn Kuteybe

Abū Muhammed ʿAbd Allāh ibn Muslim ibn Quteyba al-Dīnawarī al-Marwazī, daha çok sadece İbn Qutaybah olarak bilinir (Arapça: ابن قتيبة, latinizme: Ibn Qutaybah; yaklaşık 828 – 13 Kasım 889 MS/213 – 15 Recep 276 H.)^[3], Fars kökenli bir İslam ^{bilginiydi[4]. [5][6][7][8]} Abbasi Halifeliği sırasında yargıç olarak görev yaptı, ancak en çok Arap edebiyatına katkılarıyla tanındı. ^[9][10] Athari ilahiyatçısı^[2][11] ve ^{çok kişilikli[12][13][14]} olup, çeşitli konularda yazmıştır; örneğin Kur'an tefsiri, hadis, teoloji, felsefe, hukuk ve fihhiyet, dilbilgisi, filoloji, tarih, astronomi, tarım ve botanik.

Biyografi

Tam adı Abū Muḥammad ʿAbdullāh b. Müslüman ibn Kuteybe ad-Dīnawarī. Günümüzde Irak'ın olduğu Kufa şehrinde doğdu. ^[15][16] Pers kökenliydi; babası Merv, Horasan'dandı. Gelenek ve filoloji eğitimi aldıktan sonra, Al-Mutawakkil döneminde Dinawar'da kadi oldu^,[10] ve ardından Bağdat'ta öğretmenlik yaptı. ^[15][16] Kufa ve Basra okullarının ardından Bağdat filolog okulunun ilk temsilcisi olmuştur. ^[17] "Gentile" veya shu'ubi İslam'ın, yani İslam dışı bilgelik ve değerlere açık olmanın açık bir karşıtı olarak biliniyordu.

Miras

Sünni Müslümanlar tarafından bir hadis ustası, önde gelen filolog, dilbilimci ve edebiyatçı olarak görülüyordu. Edebi eleştirisi ve antolojilerinin yanı sıra, Tefsir veya Kur'an yorumu sorunları üzerine yaptığı çalışmalarla da tanınıyordu. ^[9] Ayrıca astronomi ve hukuk teorisi üzerine çalışmalar da yazdı. ^[16][19] Uyun al-Akhbar adlı kitabı, Muhammed bin Dawud el-Zahiri ve İbn Abi Tahir Tayfur'un romantik edebiyatıyla birlikte, sözlükçi İbn Duraid tarafından, konuşmak ve yazmak isteyenler için en önemli üç eser olarak kabul edilmiştir. ^[20][21]

Ordu olmadan hükümet olmaz,
parasız ordu olmaz,
refah olmadan para olmaz,
ve adalet ile iyi yönetim olmadan refah olmaz.

— İbn Kutube, iyi yönetim üzerine. ^[22]

Taʾwīl Mukhtalif al-Hadīth adlı eseri, geleneğin doğası konusunda rasyonalistleri eleştiren etkili bir erken dönem Atharite incelemesidir. İbn Kutube, bu incelemesinde mutakallimūn'leri (skolastik teologları) din ilkeleri konusunda çelişkili ve farklı görüşlere sahip oldukları için eleştirir. 

Haybar Vahası, İslam öncesi dönemde kuzeybatı Arabistan'daki diğer büyük duvarlı vahalara benzer devasa bir duvarla tamamen çevriliydi ve Tunç Çağı'na kadar uzanır; MÖ 2250 ile 1950 yılları arasında, çölden çevredeki göçebe nüfus gruplarına karşı koruma amacıyla kullanılmış. Seferin kısa bir anlatımı İbn Kutube tarafından verilmiştir; bu kayıt altıncı yüzyıla ait Harran yazıtında da geçilebilir. 

İbn Muṭarrif al-Tarafī (ö. 1062 CE), İbn Kutayba'nın Kitāb Mushkil al-Qurʾān ve Kitāb Ghafīb al-Qurʾān eserlerinden pasajlar toplamış ve bunları ilgili Kur'an bölümleriyle aynı sırayla düzenleyerek Kitāb al-Qurṭayn adlı bir eserde düzenlemiştir.

• Kitāb al-'Arab wa 'Ulūmuhā; Arap bilginlerinin tarihi

&

Bilim, tüm insanlığın ortak mirasıdır.

Bu bölgeler aynı zamanda dönemin önemli birer tercüme merkezleriydi. Roma İmparatorluğu’nun baskısı altında olan bilim adamları ve filozoflar Suriye ve Irak toprakları üzerinde bulunan Edessa’ya sığındılar. 

((( Mopsuestialı Theodor, (350 – 428) MS 392 ve 428 yılları arasında Misis (Mopsuestia, Adana yakınları) piskoposu (II. Theodor olarak). Ayrıca doğum yeri ve rahipliğini yaptığı yer olmasından ötürü Antakyalı Theodor olarak da bilinir. Antakya Kateşistik Okulu'nun bilinen en iyi temsilcisidir. Günümüzde ihtilaflı da olsa, Nestûrîlik'un babalarından biri olarak kabul edilir. Mısır'dan Mezopotamya'ya gittiğinde yaklaşık 70 keşiş ona eşlik etti; burada Nisibis şehrinin üzerindeki İzla Dağı'nda bir manastır kurdu.  Mor Augin Manastırı (Süryani: ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܐܘܓܝܢ, latinleştirilmiş: Aziz Augin Manastırı, Arapça: دير مار أوجين), güneydoğu Türkiye'de bulunan ve Nusaybin'e 40 kilometre uzaklıkta bulunan bir Hristiyan manastırıdır. Manastır, Mısır'ın El Kulzom kentinden bir keşiş olan Aziz Awgin tarafından MS dördüncü yüzyılın ilk yarısında kurulmuştur. 

İzla Dağı (Süryani: ܛܘܪ ܐܝܙܠܐ Ṭūr Īzlā'), ayrıca Nisibis Dağı veya 9. yüzyılda kısaca Kaşyari Dağı olarak da bilinir. Sırtın bir ucu Dara'dır; bu Roma dönemine ait bir tahkimattır. Dara veya Daras (Türkçe: Dara Antik Kenti; Yunanca: Δάρας; Süryanice: ܕܪܐ ), Kuzey Mezopotamya'da, Sasani İmparatorluğu sınırında yer alan önemli bir Doğu Roma kale şehriydi.Bugün, Mardin Eyaleti'ndeki Dara köyü bu bölgeyi kaplamaktadır.  Dünyanın en eski Süryani Ortodoks kiliselerinden biri olan Mor Gabriel Manastırı, 397 yılında asket Mor Shmu'el (Samuel) ve öğrencisi Mor Shem'un (Simon) tarafından kurulmuştur. Geleneğe göre, Shem'un bir meleğin, üç büyük taş blokla işaretlenmiş bir yerde bir Dua Evi inşa etmesini emrettiği bir vizyon gördü. Shem'un uyandığında, öğretmenini oraya götürdü ve meleğin işaret ettiği taşı gördü. Mor Gabriel Manastırı da burada inşa edilmiştir.Manastır, Mısır'ın El Kulzom kentinden bir keşiş olan Aziz Awgin tarafından MS dördüncü yüzyılın ilk yarısında kurulmuştur.  Mor Augin, yetmiş öğrencisiyle birlikte Sasani İmparatorluğu'nun kontrolündeki Mardin Eyaleti'nde Hristiyanlığı vaaz etmek üzere geldi. Manastır, 17. yüzyıla kadar Doğu Assur Kilisesi'ne aitti. Doğu Kilisesi'ne mensup olan son keşişler 1838-1842 yılları arasında manastırdan ayrıldı.))) 

                                    

Burada Nesturi ve Ya’kubi bilim adamlarının Yunan felsefe ve tıp eserlerini önce Süryanice’ye daha sonra da Arapça’ya çevirmeleriyle birlikte büyük bir bilimsel atağa geçtiler. Bilim adamları yine bölgedeki baskıdan kaçmak için Pers ülkesindeki Cündişapur’a yerleştiler. 

Muaviye’nin torunu olan Hâlid b. Yezîd’in tıp alanındaki bilgi ve çalışmaları özellikle de Hind tıbbına ait “el-Künnaş fi’t tıbb” adlı eserini Arapça’ya tercüme ettirmesi Araplar arasında Hind tıp anlayışının tanınması açısından önemlidir. 

Ömer b. Abdülaziz’de Harran’da bir Tıp Okulu kurdurmuştur ancak İslâm tıbbının gelişmesinde M.350 yılında Sasanî hükümdarı II. Şâpûr tarafından kurulan Cündişâpûr Tıp Okulu’

Müslümanlar tarafından yapılan ilk hastane el-Velid bin Abdülmelik tarafından 706 yılında Dımaşk’da kurulmuştur. Ardından Mısır, Suriye, Irak ve Anadolu’da birçok hastane yapılmıştır.

Abbasîler döneminde Antik Yunan, Hind ve İran medeniyetine ait tıp alanındaki eserlerin tercüme edilmesiyle bilimsel alanda atağa geçmiş- lerdir. Abbasî halifesi Mansur döneminde çeviri faaliyetleriyle tıbbi anlamda büyük bir ilerleme kaydedilmiştir. Halife Mansur döneminde çeviri- si yapılan her kitabın ağırlığınca altın ödenerek hekimler ödüllendirilmiştir. Ayrıca bu dönemde Bağdat, Antakya ve Harran gibi şehirler tıp ilminin önemli merkezleri haline gelmişlerdir. Günümüz anlamında tıp fakülteleri ve hastaneler kurulması da bu dönemde gerçekleşmiştir.

Yine bu dönemde Süryanice ve Farsça yazılmış tıbbi eserler tercüme edilmiştir. 

Cündişapûr tıp ekolüne bağlı olarak yetişmiş Nastûrî hekimlerin katkısı büyüktür.

Aynı zamanda din adamı olan bu Nastûrî hekimler Sâsânîler döneminde İran dillerine ve Süryaniceye çevrilmiş olan antik Yunan, Roma ve İskenderiye tıbbına ait kitapları Arapçaya tercüme etmişlerdir. 

Abbasîler döneminde tıp alanında yaşanan bu gelişmeler neticesinde Antik Yunan, Roma ve Mısır tıp anlayışları İran ve Hind tıbbıyla birleşerek yeni bir sentez oluşturmuştur.

Yunanistan’dan Suriye’ye geçen tıbbi eserler başlangıçta Süryanî diline, ardından Arâmice ve Arapçaya aktarılarak Bağdat, Kahire ve Kurtuba gibi bilim-kültür merkezlerine ulaşmıştır. İspanya Yahudileri de bu eserleri Latinceye tercüme ederek Batı dünyasına aktarmıştır.

Bu dönemde İslam coğrafyasında eserleri yüzyıllar boyunca Batı üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulan Sâbit b. Kurre, Ebû Bekr er-Râzî, Ali b. Abbas el-Mecûsî, İbnü’l-Cezzâr ve İbn Sînâ gibi büyük tıp otoriterleri yetiştirmiş bulunuyorlardı.

İslam dünyasında VIII. yüzyıldan itibaren tıp ala- nında yaşanan bu gelişmeler neticesinde ilaçlar ve eczacılık alanıyla ilgili de birçok eser yazıl- maya başlanmıştır. İslâm etkisi altında eczacılık bilimi (farmakoloji) tıptan ayrıldı ve bir meslek olarak yeni bir statü kazandı. Emevîlerden Halid b. Yezid, İskenderiye’deki Yunan Okulu’nun ilaç hazırlama yöntemlerini öğrendi ve bunu İslam dünyasına kazandırdı. Ayrıca bu disipline, Cafer-i Sâdık, Cabîr b. Hayyân, el-Kindî ve er-Razî gibi dönemin önemli bilim insanları da katkı bu- lunmuşlardır. Abbasi Halifesi Me’mûn, ilâçların devlet kontrolü altında yapılması ilkesini getirerek tıp ve eczacılık alanına önemli bir katkı sağlamıştır.

Müslüman bilim adamlarının çalışmalarına ör- nek olarak el- Kindî birleşik ilâçlar konusunda da Kitâbü’l-Akrâbâzîn’i yazmıştır. İbn Sînâ’nın el-Kānûn Fi’t-Tıb adlı eserinin ikinci kitabında al- fabetik olarak 800’ün üzerinde ilâca yer verilmiş- tir. Bîrûnî de “Kitab el-Saydala” adlı eserinde ilaç yapımında kullanılan 720 bitkisel hammadde olan drogları alfabetik sırayla açıklamıştır. Ayrı- ca Bîrûnî, eczacılığın babası olarak kabul edilmiş ve yazmış olduğu bu eserinde eczacılık mesleğini tarif ederek eczacının görevlerini açık bir şekil- de belirtmiştir. 

_____Cundişâpûr, İslam öncesi dönemde ve Müslümanların hâkimiyetine girdikten sonra hem Emeviler hem de özellikle Abbasiler döneminde birçok Nestûrî Hristiyan tabibin yetiştiği bir ilim şehri olarak hizmet vermiştir. Hristiyan Nestûrî tabiplerin İslam dünyasındaki etkin hizmetleri 11. yüzyıla kadar devam etmiştir. ____

                                

   Elhamra Krallar Salonu'nun tavanında, Granada'nın (ISPANYA) on Sultanını tasvir eden resim.

Perslerin tarihi olan Hüdayname (Hüvadayname “Efendilerin Kitabı” olarak da bilinir) olarak bilinen bir eser vardı.

Tarih

Ras Shamra, Akdeniz kıyısında, Lazkiye'nin biraz 11 kilometre (7 mi) kuzeyinde, modern Burj al-Qasab yakınında yer alır.

Ugarit

Ugarit ya da Ras Şamra (ʼUgrt; Arapça: ْأُوغَارِيت) Suriye'de Lazkiye yakınlarında Akdeniz'e kıyısı bulunan antik bir liman şehridir. MÖ 1450 - 1195 yılları arasında bir ticaret kenti olarak hareketliydi ancak MÖ 1196 - 1179 arasında Deniz Kavimleri'nin ani bir baskınıyla yakılıp yıkılmıştır. 

1929 yılından itibaren harabelerinde yapılan kazılar, tarih açısından önemli tabletler ortaya çıkardı. Bu kazılarda, büyük bir kısmı saray ve çevresinde çoğunluğu Akadca, Ugaritçe olmak üzere Sümerce, Hurrice dillerinde çivi yazılı tabletlerle Antik Mısır dilinde hiyeroglif birkaç bin kil tablet bulunmuştur. Söz konusu belgeler “Rap’anu Arşivi” olarak bilinmektedir. 

Halkı Ugaritçe denilen bir Sami dili konuşmaktaydı. 

Ugarit eski çağların en önemli ticaret merkezlerindendir.

 Ugarit'te yapılan kazılar sonucunda bu bölgedeki yerleşmelerin Neolitik Çağ'a kadar dayandığını göstermiştir. 

Ayrıca Ugarit kazılarında Akadlar dönemine ait mühür bulunmuştur.

Kökenler ve ikinci binyıl

Kraliyet sarayının avlusunda bir mezar

MÖ 6000'de taş çağında Ugarit'in taş duvarlarla örülü olduğu bilinmektedir. Bu nedenle ilk yerleşimin çok daha önce olduğu düşünülmektedir. Ugarit'in konumu, Dicle-Fırat bölgesinden Anadolu'ya, Mısır'a ve Akdeniz ile kıyılara dağılmış yerleşimlere ulaşımı kolaylaştırması nedeniyle seçilmiştir.^[4] Özellikle Mısır ile olan etkileşimi nedeniyle kültürün en çok da sanatın Mısır etkisiyle şekillendiği düşünülmektedir.

Neolitik Ugarit, erken dönemde, belki de MÖ 6000'de bir duvarla tahkim edilecek kadar önemliydi, ancak burada daha önce yerleşim olduğu düşünülüyor. Ugarit belki de hem bir liman olması hem de Fırat ve Dicle topraklarına giden iç ticaret yolunun girişinde olması nedeniyle önemliydi. Şehir, ticarete dayalı bir kıyı krallığını yönettiği, Mısır, Kıbrıs, Ege, Suriye, Hititler ve Doğu Akdeniz'in çoğuyla ticaret yaptığı MÖ 1800 ve 1200 yılları arasında en parlak dönemine ulaştı.^[5]

Kentten bahseden ilk yazılı kanıt, yakınlardaki Ebla kentinden gelmektedir, c. 1800 M.Ö. Ugarit, sanatını derinden etkileyen Mısır'ın etki alanına girdi. Mısır ile en erken Ugarit temasının kanıtı (ve Ugaritik uygarlığın ilk kesin tarihlemesi), Orta Krallık firavun Senusret I 1971–1926 M.Ö. ile özdeşleşmiş bir carnelian boncuktan gelmektedir. Mısır firavunları Senusret III ve Amenemhet III'e ait bir stel ve bir heykelcik de bulundu. Ancak bu anıtların Ugarit'e ne zaman getirildiği belli değildir. MÖ 1350 Ugarit'ten Amarna harfleri, Ammittamru I, Niqmaddu II ve kraliçesinden birer harf kaydeder. 16. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar Ugarit, Mısır ve Alaşiya (Kıbrıs) ile düzenli temas halinde kaldı.

Buluntular

Akdeniz kıyısındaki Ras Şamra'da ortaya çıkarılmış harabeler

Kazılar, dokuz odadan oluşan sekiz kapalı avlusu olan bir kraliyet sarayını ortaya çıkardı. Şehrin yapıldığı tepeyi taçlandıran iki ana tapınak vardı: Bunlardan biri Baal'a, "kral", El'in oğlu ve diğeri yumuşak doğurganlık ve buğday tanrısı Dagon'a adanmıştı.

Ugarit'ten çıkan en önemli edebi belge, Kenan Baal'ın din ve kültünün temelini oluşturan Baal döngüsüdür. Dini metinler arasında, ay tanrıçası Nikkal'a dikkat çeken bir ilahi de dahil olmak üzere Hurri şarkılar da vardır; bu buluntu dünyadaki en eski müzik notasyonudur. Müziği, 2 tonlu içerir ve 9 telli lir ile çalınmaktadır.

Ördek

&

Deve Kusu

 Câhiz’in; KİTÂBÜ’l-HAYEVÂN

&

&

İlknur Taş, “M.Ö.13.Yüzyılda Kargamıš Krallığında Görevli İki Hitit Memuru: mâr šarri (DUMU.LUGAL) ve Lúkartappu” sh.: 98 dipnot 

Tarih öncesi Suriye	Levanten koridoru Natufyan kültürü Halaf kültürü Uruk dönemi Ebu Hureyhe Esvad Yarmukyan kültürü
Antik Suriye	Amoriler Akad İmparatorluğu Aramiler Kenan Eski Asur dönemi Orta Asur dönemi Ebla Yamhad Katna Mari Ugarit Aram-Şam Geç Hititler Yeni Asur İmparatorluğu Yeni Babil İmparatorluğu Eber-Nari Selefkî İmparatorluğu Part İmparatorluğu Roma Suriyesi Palmira İmparatorluğu Bizans Suriyesi
Orta Çağ Suriyesi	Müslüman fethi (636) Biladü'ş-Şam Tolunoğulları İhşîdîler Zengîler Hamdânîler Mirdasoğulları Fâtımîler Büyük Selçuklu İmparatorluğu Haçlı devletleri  Urfa Kontluğu Antakya Prensliği Trablus Kontluğu Eyyûbîler (1174-1260) Memlûk Devleti (1260-1516)

&

Karkamış (antik kent)

Hitit hükümdarı II. Murşili'nin analları Suriye'de Karkamış (KARKAMIS SAVASI) 

Bereketli Hilal içinde Seramik Öncesi Neolitik döneme (yaklaşık MÖ 7500) ait ana arkeolojik alanları gösteren Güneybatı Asya haritası. Siyah kareler tarım öncesi alanları gösterirken, kırmızı işaretler erken Neolitik yerleşimleri temsil eder.

Babil'deki ziggurat Etemenanki kompleksinin planı

Etemenanki, Babil Kulesi'nin İncil'de anlatılan hikâyesine olası bir ilham kaynağı olarak gösterilmiştir.

Şehrin merkezi özelliği, Etemenanki ziguratının ilişkili olduğu Marduk (Esagila) tapınağıydı.

"gök ve yerin temelinin tapınağı"), antik Babil kentinde Marduk'a adanan bir ziggurattır. 

Esagila:

Esagila (Sümerce: 𒂍𒊕𒅍𒆷 É-SAǦ-ÍL.LA, "üstü yüce olan tapınak"), Babil'in koruyucu tanrısı Marduk'a adanmış bir tapınaktır. Etemenanki zigguratının güneyinde yer alır.

Hakkında:

Bu tapınakta, MÖ 18. yüzyıldan kalma Babil İmparatorluğu'nun hegemonyası altında kalan şehirlerin kült görüntüleri ile çevrili Marduk heykeliile Babil rahipleri tarafından Abzu olarak adlandırılan küçük bir göl de vardı. Bu Abzu, suların tanrısı olan ve tüm tatlı suların kaynağı olan Abzu'da yaşayan Marduk'un babası Enki'nin bir temsiliydi. Yeni Asur İmparatorluğu'nun kralı Esarhaddon, tapınağı temelden siperlere kadar inşa ettiğini iddia etmiştir.

Esagila kompleksi Babil'in merkeziydi.

Kaynakça:

1. ^ W. F. Albright, reviewing Friedrich Wetzel and F. H. Weissbach, Das Hauptheiligtum des Marduk in Babylon: Esagila und Etemenanki in American Journal of Archaeology 48.3 (July, 1944), s. 305f.

Apsû:

Apsû (abzu veya engur olarak da bilinir) Sümerve Akad mitolojisindeki yeraltı tatlı su okyanusunaverilen isimdir. Göller, pınarlar, nehirler, kuyular ve diğer tatlı su kaynaklarının suyu apsû'dan çektiğine (aldığına) inanılırdı.

İnsanoğlu yaratılmadan önce Sümer tanrısı Enki'nin (Akad'da Ea) apsû'da yaşadığına inanılırdı. Karısı Damgalnuna, annesi Nammu ve uşakvari bir yaratık türünün de apsû'da yaşadığına inanılırdı.

Eridu'da Enki'nin tapınağı E-abzu ("abzu tapınağı") olarak bilinirdi. Babil ve Asur tapınak avlularında bulunan belirli kutsal su depolarına da apsû veya abzu denirdi. Bazılarına göre bu böylece İslam camilerindeki yıkama havuzlarının veya Hristiyan kiliselerindeki vaftiz pınarlarının öncüsüdür.

Şeria Nehri

Nehir. 

Şeria Nehri ya da Ürdün Nehri veya Erden Nehri, Orta Doğu'da Ürdün Vadisi boyunca akan ve Lût Gölü'ne dökülen bir nehir.

Şeria Nehri

Apokrif sayılan kitaplara göre Âdem ile Havvâ Aden bahçesinden atıldıktan sonra aç kalmışlar, cennette yediklerine benzer yiyecek bulamayınca tövbe etmeye karar vermişlerdir. Havvâ boynuna kadar Dicle sularına girerek otuz yedi gün, Âdem ise Erden ırmağında kırk gün kalmış, böylelikle Tanrı’nın lutfuna nâil olmak istemişlerdir.

Lut Gölü/Denizi"), doğuda Ürdün, batıda İsrail ve Batı Şeria ile sınırlanmış bir tuz gölüdür. Ürdün Rift Vadisi'nde yer almaktadır ve ana kolu Ürdün Nehri'dir.

İbranice "yam ha-Melah" anlamına gelen Ölüdeniz "tuz denizi" anlamına gelmektedir. Arapça "al-Bahr el-Mayyit" anlamına gelen Ölüdeniz'e az sıklıkla "bahr u lut a" (Lut Denizi) denilir. Yunancada "yam ha-‘avara" olarak ifade edilmiştir.

Şeria Nehri, İsa'nın Yahya tarafından vaftizedildiğine inanılan nehir olması nedeniyle Hristiyanlıkta önemli bir hac merkezidir.

Kaynakca:

Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410.

https://youtu.be/g2hK15LHAjw?si=yvklabbpSDA8b0kh 

https://youtube.com/shorts/0irel0XcNv8?si=5YRLuCxUhcWHCB7y

                                                              &

Yukarıdan aşağıya: Balıklıgöl ve Harran Antik Kenti,
Urfa Kalesi, Harran,
Mevlid-i Halil Cami,
Kızılkoyun Nekropolü

İbrânîce âzûr kelimesinden Arapçalaştırıldığı veya yine İbrânîce elizer kelimesinin galat-ı meşhuru olduğu gibi çeşitli görüşler ileri sürülmüştür.

Tevrat’ta ve diğer İbrânîce kaynaklarda Hz. İbrâhim’in babasının ismi Terah şeklinde geçmektedir. Nitekim Zemahşerî de buna işaret eder (II, 23). Batılı bazı araştırmacılara göre eski bir kaynaktaki Therra isminin değiştirilmiş şekli olan Athar, İslâm dünyasına Âzer olarak geçmiştir. Müslüman tarihçiler ve müfessirler bu kişiyi hem Âzer hem de Târih (veya Târah) b. Nahor diye anarlar ve bu isim farklılığını değişik şekillerde açıklarlar. Gerek eski dönemlerde gerekse zamanımızda bir dilden başka bir dile geçen isimlerin çeşitli değişikliklere uğradığı görülür.

 Hz. İbrâhim’in babasının ismi de Araplar’a Âzer olarak geçmiş, Kur’an’da da bu ismi zikredilmiştir. Çünkü eğer Kur’an’da bu kişi Târah diye anılsaydı, her konuda Hz. Peygamber’in açığını arayan müşrikler Resûlullah’ın sözünü ettiği kişinin ismini bile yanlış bildiğini söyleyerek itibarını sarsmaya kalkışacaklardı.

Âzer’in hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Ahd-i Atîk’te Nahor’un oğlu olduğu, putlara taptığı, 205 yaşında Harran’da öldüğü söylenir (Tekvîn, 11/31-32; Yeşû, 24/2). Tevrat tefsirlerinde put ustası olduğu, sonraları tövbe ettiği ileri sürülmüşse de Kur’an-ı Kerîm’e göre (Tevbe 9/114; Meryem 19/41-49) o, oğlu İbrâhim’in bütün ısrar ve ikazlarına rağmen putperestlikten vazgeçmemiş ve bu yüzden İbrâhim’in, onun affedilmesi için yaptığı dua kabul edilmemiştir (Hz. İbrâhim’in hayatı ve şahsiyeti hakkında bilgi için bk. Bakara 2/ 124).

↕️ İbrâhim, babası Âzer’e, “Putları tanrılar mı sayıyorsun? Doğrusu ben seni de kavmini de apaçık bir sapkınlık içinde görüyorum” demişti.~Enam,74 

Tanrı ona “milletlerin babası” anlamına gelen Abraham (İbrâhim) ismini vermiştir (Tekvîn, 17/5). Soy kütüğü, babadan oğula doğru Nûh, Sâm, Arpagşad, Şelah, Eber, Peleg, Reu, Seruc, Nahor, Terah, Abram (İbrâhim) şeklinde gösterilir (Tekvîn, 11/10-26).

Tevrat’a göre Hz. İbrâhimMezopotamya’da, Keldânîler’in Ur şehrinde doğmuş; eşi Saray (Sâre), babası Terah ve diğer akrabalarıyla birlikte buradan Harran’a gitmiş; babası burada ölmüş, kendisi de Tanrı’dan aldığı buyruk üzerine eşi Sâre ve kardeşinin oğlu Lût ile birlikte Filistin’deki Ken’an diyarına (Filistin) göç etmiştir. 

Tanrı’dan, bu ülkenin kendi soyuna verileceği müjdesini alan İbrâhim, ülkede başgösteren kıtlık yüzünden eşiyle birlikte Mısır’a gitmiş, orada Hâcer kendisine câriye olarak verilmiş, daha sonra tekrar Ken’an diyarına dönmüştür. Yine Tevrat’ın verdiği bilgilere göre İbrâhim’in Sâre’den çocuğu olmayınca onun isteğiyle Hâcer’le evlenir ve seksen altı yaşındayken ondan oğlu İsmâil (Tekvîn, 16/16), 100 yaşına geldiğinde de Sâre’den İshak dünyaya gelir (Tekvîn, 21/6).

⬆️ Vaktiyle rabbi İbrâhim’i bazı sözlerle sınayıp da İbrâhim onları eksiksiz yerine getirince, “Ben seni insanlara önder yapacağım” buyurmuştu. İbrâhim, “soyumdan da” deyince rabbi, “Vaadim zalimleri kapsamaz” buyurdu.~Bakara,124. 

Uygarlığın Doğduğu Şehir: Şanlıurfa

Efsânelere göre, Adem ile Havva'nın yeryüzüne ayak bastıkları ilk toprak Harran ovasıdır. İlk çift burada sürülmüş, İbrahim Peygamber burada doğmuş, putları kırmış ve ateşe atılmıştır. Eyyup Peygamber hastalığına burada sabır göstermiş ve vefat edince bu topraklara gömülmüştür.

İbn Sa'd'ın naklettiğine göre, Hz. İbrahim'in babası aslen Harranlı olup buradan Hürmüzcird'e göç etmiş, Hz. İbrahim (as) burada doğmuştur.(Tabakât, 1/46)

Bugünkü Urfa şehrine tarih içinde Edessa, Orhai, Urhay ve Ruha adlarının verildiği bilinmektedir. Tevrat'ta Hz. İbrahim (as)'e gösterilen hedefle takip ettiği güzergâh dikkate alındığında, doğduğu şehrin Kaldelilerin Ur şehri değil bugünkü Urfa olması, orada doğup ateşe atılmış, ardından Harran'a ve buradan da Filistin'e gitmiş bulunması daha makul görünmektedir. (bk. DİA, Hz. İbrahim md.)

 Evliya Çelebi;Doğu Anadolu yolculuğu ile ilgili olarak seyahatnamede Diyarbakır’ın bitki örtüsünü şöyle anlatıyor: "Büyük nehir akmakla iki tarafı gülistan, bostan ve fesligenliktir. Kudret helvası gökten meşe ağaçları yaprakları üzerine yağar, gayet latif bir müshil helvadır. Ama burada herkesin kendi sınırlarında bir türlü fesligen olur ki, bir ayda bunlar orman olup, mızrak boyuna çıkarlar, fesligenden içerisi görülmez olur. Bütün evlerin dört duvarları, kapıları fesligendendir. Fesligenlerin kökleri toprakta olup bütün dal ve yaprakları yeşil olarak durur ve daima topraktan tazelik bulup büyür." Asuman Baytop’un makalesinde de ifade ettiği gibiEvliya Çelebi'nin “fesligen” dediği ve çok yıllık olduğunu söylediği  bu kamış, büyük bir ihtimalle Pliragmites australis'tir. Bu bitki bugün de bütün Anadolu'da çit ve çatı yapımında kullanılıyormuş.

______Tevrat’ın beyanına göre; Ellasar Kralı Aryok, Goyim Kralı Tidal, Şinar Kralı Amrafel, Elam Kralı Kedorlaomer; Sevoyim Kralı Şemever’e, Gomora Kralı Birşa’ya, Bala –Soar– Kralına, Sodom Kralı Bera’ya ve Adma Kralı Şinav’a karşı savaş açtılar. Bu savaşlar esansında Hz. İbrâhim’in yeğeni   Lût (a.s) esir düşmüştür. Savaş açan Kral Amrafel’in, Hammurabi olduğu düşüncesinde olanlar Hz. İbrâhim’in yaşadığı dönem için MÖ. 2123-1905 tarih aralığını öne sürmektedir. Bunun dışında farklı tarihlendirmeler de söz konusudur. Ancak genel olarak MÖ. 2000-1400 yılları arasında yaşadığını söylemek mümkündür. 

İbn Meymûn ve Titus Flavius Josephus gibi Yahudi bilginler de bu düşüncededir.Tevrat’ta Hz. İbrâhim tarafından oğlu İshak için kız istenmesi konusunu haber verilirken Harran için “baba, ata yurdu” olarak bahsetmektedir. Bunun yanı sıra Tevrat’ta şunları da açıkça görmekteyiz: Hz. İbrâhim’in babası Harran’da vefat etmiştir. Kardeşi Nahor burada kalmıştır. Çocukları İshâk (a.s) ve Ya‘kûb’un (a.s) eşleri Harranlıdır. Ya‘kûb’un (a.s) çocuğu Hz. Yûsuf (a.s) Harran’da dünyaya gelmiştir. İshâk (a.s) ve Ya‘kûb’un (a.s) kayınbabaları ve dayıları burada yaşamaya devam etmişlerdir. Harran, Hz. İbrâhim’in Kenân diyarına hicretinde bir durak olsaydı bunların birçoğunun vuku bulması imkânsız olurdu” diye konuştu.______

🔻İbrahim Peygamber ve Kral Nemrud hikâyelerine konu olmuş olan, Peygamberler şehri ve kutsal şehir gibi tanımlamalarla anılmış olan şehrin Nemrud tarafından kurulduğuna inanılmıştır. MÖ 1. binyıldan başlayarak Asurlular, Medler, Ahamenişler (Persler), Makedonyalılar, Büyük İskender'in varislerinden biri olan Selevkoslar, Osroene Krallığı ve ardından Roma ile Bizansİmparatorluklarının hakimiyeti altında kalan bu şehir, Hristiyanlık tarihi açısından önemli bir yere sahip olup, Süryani kültürünün merkezi konumundaydı. Urfa, 7. yüzyılda Müslüman Araplar tarafından fethedildikten sonra bu özelliğini yavaş yavaş kaybetse de, ciddi bir Süryani ve Ermeni nüfus, 20. yüzyılın başlarına kadar şehirde varlığını korumuştur. 1516'da Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim'in Memlûk Devleti'ni Mercidâbık Muharebesi'nde yenmesiyle Osmanlı hakimiyeti altındaki şehir.

& 

Tarihçe

Seleukos İmparatorluğu, Selefkos veya Selevkos, İskender'in ölümünden sonra Makedonya İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla İskender'in generallerinden I. Seleukos tarafından kurulan Helenistik imparatorluk. 

Seleukia (Yunanca: Σελεύκεια, Süryanice: ܣܠܝܩ), Dicle üzerindeki Seleukia olarak da bilinir, Irak'ta bugünkü Bağdat vilayeti içinde Dicle Nehri'nin batı kıyısında yer alan önemli bir Mezopotamya şehriydi. I. Seleukos tarafından Selefki İmparatorluğu'nun ilk başkenti olarak MÖ 305 civarında kurulmuş ve imparatorluk başkentinin Antakya'ya (Seleucia Pieria) taşınmasından sonra önemli bir ticaret ve Helenistik kültür merkezi olarak kalmıştır.

Sekeukoslar Dönemi'nde Yunan kentleri kurulduğu öğrenilmektedir. Yalnız I. Seleukos’un 16 tane Antiokheia, 5 tane Laodikeia, 9 tane Seleukeia, 3 tane Apameia ve 3 tane Stratonikeia isimli kent kurduğu bilinmektedir. Yunan yöneticiler kendi dillerini Yunanca yazıp konuşuyor, yerli halk kendi dillerinde konuşuyordu. Ayrıca Seleukoslar çok tanrılı bir dine inanmakla birlikte yerel dinlerin uygulama ve inançlarına da karışmadılar

Doğu Kilisesi sinodlarının metinlerinde Seleucia-Ctesiphon (Tizpon) metropolünden bahsedilirken şehirden Salīq (Süryanice: ܣܠܝܩ)^[1] veya bazen Māḥôzē (Süryanice: ܡܚܘܙ̈ܐ) olarak bahsedilir.  Sasaniler doğu şehrini Veh-Ardashir (Farsça: ویه‌اردشیر), Araplar ise Bahurasīr olarak adlandırmışlardır. 

Antik çağ = MÖ 2. yüzyılın ikinci yarısında, Seleukos İmparatorluğu Partlarla (MÖ 145-129) savaşlar sırasında dağılırken, Edessa, Osroene krallığını (Edessa olarak da bilinir) kuran Abgarid hanedanının başkenti oldu. Bu krallık, Araplar tarafından kuzey Arap Yarımadası'ndan kurulmuş ve yaklaşık dört yüzyıl hüküm (MÖ 132 ila MS 214) sürmüştür. Edessa önceleri aşağı yukarı Partların, ardından Ermenistan kökenli Tigranes'in himayesi altındaydı, Edessa Ermeni Mezopotamya'nın başkentiydi, daha sonra Pompey döneminde Roma İmparatorluğu'na geçti. Trajan tarafından ele geçirilip yağmalanmasının ardından, Romalılar Edessa'yı 116'dan 118'e kadar işgal ettiler, ancak yerel halkın Partlara olan sempatilerin dolayı Lucius Verus'un daha sonra 2. yüzyılda şehri yağmalamasına yol açtı.

Hristiyanlık, 2. yüzyılda Edessa'da kısa süreliğine kabul görmüştür.; gnostik Bardaisan, kentin yerlisiydi ve sarayda bir filozoftu. 212'den 214'e kadar krallık bir Roma eyaletiydi.

Roma imparatoru Caracalla, 217 yılında muhafızlarından biri tarafından Edessa'dan Carrhae'ye (şimdi Harran) giden yolda öldürüldü. Edessa, Osroene eyaletinin sınır şehirlerinden biri oldu ve Sasani İmparatorluğu sınırına yakın bir yerde kaldı. Edessa Savaşı, imparator Valerian komutasındaki Roma orduları ile imparator I. Şapur komutasındaki Sasani kuvvetleri arasında 260 yılında gerçekleşti. Roma ordusu, Valerian'ın kendisi de dahil olmak üzere Pers kuvvetleri tarafından yenildi ve bütünüyle ele geçirildi. Bu Roma impratorluğunda bir ilkti.

Bu şehirde krallık kuran kabilelerin edebi dili, Süryanice'nin geliştiği Aramice'ydi. Müvekkil kral Abgar IX (179-214) hariç, sikkeler üzerinde Süryani efsaneleri kullanan Edessa'da Helenistik kültürün izleri kısa sürede boğulmuş ve buna karşılık gelen Yunan halk yazıtları eksikliği vardır.

Geç Antik Çağ = 540'tan sonra yazılmış bir Süryani vakayinamesi olan Edessa Chronicle'a göre, Edessa katedral kilisesi, Roma İmparatorluğu'ndaki Hristiyanlara yönelik genel zulmü sona erdiren Diocletianus Zulmünün ve 313 Licinius Mektubu'nun sona ermesinden hemen sonra kuruldu. Katedral kilisesi Kutsal Bilgeliğe adanmıştı. Şehirde yaklaşık 23 farklı manastır ve kilisenin var olduğu biliniyor ve en az bir o kadarı şehrin hemen dışında; bunlar birçok hacıyı cezbetti. Hatta Caesarealı Eusebius, Kilise Tarihi'nde 4. yüzyılın başlarında "bütün şehrin" "İsa'nın adına adandığını" iddia etti; aslında şehrin en azından 5. yüzyılın başlarında Yahudilerin yanı sıra bazı pagan sakinleri de vardı.

Eusebius ayrıca Abgar Efsanesinin temel metinleri olan Edessa devlet arşivlerinde Abgar'ın İsa'ya Mektubu ve İsa'nın Abgar'a Mektubu'ndan alıntı yaptığını iddia etti.

Yüksek statülü bir Romalı hanımefendi ve yazar olan Egeria, 384'te Kudüs'e giderken Edessa'yı ziyaret etti; Havari Thomas'ın bir şehitliğini ve şehrin surlarına yazılmış İsa Mektubu metnini gördü, şehri koruduğu söylendi. Harflerin daha önce bildiğinden daha uzun bir versiyonunu gördü ve kutsal sözlerin şehre bir Pers saldırısını püskürttüğünden emin oldu. Edessa Chronicle'a göre, 394'te Aziz Thomas'ın kalıntıları büyük St Thomas Kilisesi'ne çevrildi ve 442'de gümüş bir tabutla kaplandı. 6. yüzyılın sonlarında yaşamış Frenk menkıbe yazarı ve piskopos Gregory of Tours'a göre, kalıntıların kendileri Hindistan'dan getirilmişti, Edessa'da ise Temmuz ayında azizin onuruna kilisede yıllık bir panayır (ve gümrük vergilerinin hafifletilmesi) düzenlendi (3 Temmuz'da Aziz Thomas Bayramı kutlandı), bu sırada Gregory, sığ kuyularda suyun göründüğünü ve sineklerin ortadan kaybolduğunu iddia etti. Joshua the Styllite'ye göre, 346 veya 347'de şehir surlarının dışında bazı şehit azizler için bir türbe inşa edildi.

Abgar Efsanesinin daha ayrıntılı bir versiyonu, Edessa'nın devlet arşivlerine dayandığı iddia edilen ve hem Abgar V'den Tiberius'a (r. 14-37) hem de imparatorun sözde cevabına psödepigrafik bir mektup da dahil olmak üzere, Addai'nin 5. yüzyılın başlarındaki Süryani Doktrininde kaydedilmiştir. Bu metne göre, Edessenliler Hristiyanlığı erken benimseyen kişilerdi; Buna karşılık komşu şehir Carrhae'nin (Harran) sakinleri paganlardı. Edessa Chronicle of Edessa'ya göre, 5. yüzyılın başlarında ilahiyatçı ve piskopos Rabbula, bir sinagog olan bir binada Aziz Stephen'a adanmış bir kilise inşa etti.

Nisibis (Nusaybin), 363'te beş Transtigrit vilayeti ile birlikte Perslere devredildiğinde Suriyeli Efrem, memleketini Edessa'ya bıraktı ve burada ünlü Edessa Okulu'nu kurdu. Büyük ölçüde Pers Hristiyan gençlerinin katıldığı ve İskenderiyeli Cyril'in arkadaşı Rabbula'nın Nestorian eğilimleri nedeniyle yakından izlediği bu okul, Üç Bölümlük Tartışmalarla ünlü piskopos Ibas yönetiminde en yüksek gelişimine ulaşmış, 457'de ve son olarak 489'da geçici olarak kapatılmıştır. imparator Zeno ve Piskopos Cyrus'un emri, Edessa Okulunun öğretmenleri ve öğrencileri Nisibis'e tamir edip Doğu Kilisesi'nin baş yazarları olduklarında. 457'de ve nihayet 489'da, İmparator Zeno ve Piskopos Cyrus'un komutasıyla, Edessa Okulu'nun öğretmenleri ve öğrencileri Nisibis'e döndüler ve Doğu Kilisesi'nin baş yazarları oldular. Arap fethinden sonra Edessa'da Miafizitizm gelişti.

Sasani imparatoru I. Kavad (h. 488-531), Persler Edessa'ya saldırdı ve Stylite Yeşu'ya göre 340'larda kurulan surların dışındaki türbe yakıldı. 

Edessa, Justin I (h. 518-527) ve onun ardından Justinopolis adını aldı. Yunan tarihçi Procopius, Pers Savaşları'nda, İsa'nın Mektubu metninin Edessa'nın şehir kapılarına, savunmaları geçilmez hale getirdiğini belirttiği yazısını anlatır.

544'te başarısız bir Sasani kuşatması gerçekleşti. Şehir 609'da Sasani İmparatorluğu tarafından alındı ve Herakleios tarafından geri alındı, ancak 638'de Levant'ın Müslüman fethi sırasında Rashidun Halifeliği altındaki Müslüman ordusuna yenildi.

Erken Hristiyanlık merkezi =  Hristiyanlığın Edessa'ya girişinin kesin tarihi bilinmemektedir. Ancak, MS 190'dan önce bile Hristiyanlığın Edessa ve çevresinde güçlü bir şekilde yayıldığına ve kraliyet hanedanının kiliseye katılmasından kısa bir süre sonra olduğuna şüphe yoktur.^[3]

İlk olarak dördüncü yüzyılda Eusebius tarafından bildirilen bir efsaneye göre, Kral Abgar V, yetmiş iki havariden biri olan Edessalı Thaddeus tarafından kendisine "Thomas olarak da bilinen Yahuda" tarafından gönderildi. ". Ancak Hristiyan inancını benimseyen Abgar'ın IX. Abgar olduğu çeşitli kaynaklar tarafından doğrulanmaktadır. Onun altında Hristiyanlık krallığın resmi dini oldu.

Onun yerine Aggai geçti, Aggai'dan daha sonra da MS 200'lü yıllarda Antakyalı Serapion tarafından olarak atanan Aziz Mari geçti. İkinci yüzyılda ünlü Peshitta, yani Eski Ahit'in Süryanice tercümesi Hristiyan Avrupasına Edessa'dan geçti; ayrıca 172'de derlenen ve Edessa Piskoposu Rabbula'ya (412-435) kadar yaygın olarak kullanılan Tatian'ın Diatessaron'u, kullanımını yasakladı. Edessa Okulu'nun ünlü öğrencileri arasında, IX. Abgar'ın okul arkadaşı olan Bardaisan (154-222), Hristiyan dini şiirinin yaratılmasındaki rolü ve öğretimini oğlu Harmonius ve öğrencileri tarafından devam ettirilen rolü nedeniyle özel olarak anılmayı hak eden bir antik şehirdir.

Hristiyanlığa geçen Edessa o yıllarda yoğun olarak Paganist olan Roma İmparatorluğu tarafından hoş karşılanmadı. Roma egemenliği altında Edessa'da Hristiyanlığın önde gelen birçok ismi öldürüldü. Edessa'dan Hristiyan rahipler Doğu Mezopotamya Sasani İmparatorluğu'ndaki ilk Kiliseleri kurdular. Osroene metropolü olarak Edessa'nın on bir kadın oy hakkı vardı. Michel Le Quien, Edessa'nın otuz beş piskoposundan bahseder, ancak listesi eksiktir.

İslami dönem

Sebeos (Ermenice: Սեբեոս) 7. yüzyılda yaşamış Ermeni Piskopos ve tarihçi. Sebeos tarihi, Ermenistan'daki Sasani üstünlüğünün döneminden 661'deki İslami fetih dönemine kadar detaylı tanımlamalar içermektedir. Tarihi 1851'de İstanbul'da ilk kez yayınlanmıştır.

Ermeni tarihçi Sebeos, 660'lı yıllarda yazdığı kitaplarda, bugün İslam'ın herhangi bir dilde en eski anlatı anlatılarını veriyor. Sebeos, Bizanslılar Edessa'yı fethettikten sonra bir Arap şehrine (muhtemelen Medine'ye) giden bir Yahudi heyetini şöyle yazar:

Part askerlerinin Edessa'dan ayrıldıklarını gören Yahudilerin bütün kabilelerini temsil eden on iki halk Edessa şehrinde toplandı. Böyle bir ortamda Bizanslıların imparatoru Heraklius Edessa'yı kuşatma emrini verdi. Heraklius çölden geçerek İsmail'in oğullarına Taşkastan'a doğru yola çıktılar. Yahudiler, Arapları yardımlarına çağırdılar ve Ahit kitapları aracılığıyla aralarındaki ilişkiyi onlara anlattılar. [Araplar] aralarındaki yakın ilişkiden emin olmalarına rağmen, din tarafından birbirlerinden ayrıldıkları için kalabalıklarından bir fikir birliği sağlayamadılar. O dönemde içlerinden biri, İsmail'in oğullarından Mahmet adında bir tüccar öne çıktı. Onlara, sözde Allah'ın emriyle Hakikat Yolu hakkında bir vaaz vahyedildi. Hepsine bir araya gelmelerini ve imanda birleşmelerini emretti. Mahmet dedi ki: "Allah o memleketi İbrahim'e ve ondan sonraki oğluna ebediyen vaat etti. Ve vaat edilen şey, [Tanrı'nın] İsrail'i sevdiği o dönemde gerçekleşti. Ancak şimdi siz İbrahim'in oğullarısınız ve Tanrı, İbrahim'e ve oğluna sizin üzerinizde verdiği sözü yerine getirecektir. Yalnızca İbrahim'in Tanrısını sevin ve gidin ve Tanrı'nın babanız İbrahim'e verdiği ülkeyi alın. Tanrı sizinle olduğu için kimse savaşta size başarılı bir şekilde direnemez.    

Akabe Biatları ("Akabe Bey'atları" veya "Akabe Sözleşmesi" olarak da bilinir), İslam peygamberi Muhammed ile Medineli bir topluluk arasında yapılmıştır. İkinci Akabe Biatı Medine İslam Devleti'nin temeli olma özelliği ve Dar'ul Harp ve Dar'ul İslam fıkhı açısından oldukça önemlidir.

Müslüman geleneği, El-Akabe'deki ikinci biat olarak bilinen benzer bir hesaptan bahseder. Sebeos'un anlatımı, Muhammed'in aslında güneye doğru Mekkeli putperestlere karşı bir Yahudi-Arap ittifakı yerine Filistin'e yönelik bir ortak girişime öncülük ettiğini gösteriyor.

George Maniakes Edessa'yı savunuyor.

İsimler

Erken Hristiyanlık döneminde Yukarı Mezopotamya ve çevre bölgeler, sol üst kadranda Edessa ile.

  

Kentin en eski adı, MÖ 2.000 yılında Asur çiviyazısıyla kaydedilen Admaʾ (Adme, Admi, Admum; Aramice: אדמא) idi. Süryanicede ܐܕܡܐ Adme olarak geçmektedir.

Antik kent, MÖ 303 yılında I. Seleukos Nicator tarafından Helenistik bir askeri yerleşim yeri olarak yeniden kurulmuş ve adına da suyu bol olmasından dolayı Makedonya'nın eski başkenti gibi Edessa vermiştir. Daha sonra MÖ 2. yüzyılda Callirhoe'da Callirrhoe veya Antiochia olarak yeniden adlandırıldı. Bu isimler IV. Antiochus Epiphanes tarafından basılan Edessan sikkelerinde, MÖ 175-164 yılları arasında bulunur.

Antiochus IV'ün saltanatından sonra, şehrin adı Yunancada Edessa'ya geri döndü ve ayrıca Ermenicede Urha veya Urha (Ուռհա), Aramice'de (Süryanice) Urhay veya Orhay (Klasik Süryanice: ܐܘܪܗܝ, romanize: ʾŪrhāy / ʾŌrhāy) olarak geçiyor. Yerel Neo-Aramice'de (Turoyo) Urhoy, Arapçada ar-Ruhā (الرُّهَا), Kürt dillerinde Riha, Latinceye Rohais ve son olarak Urfa veya Şanlıurfa olarak Türkçeye geçmiştir. Aslen Aramice ve Süryanice olan bu şehir ismi Farsça Hüsrev (Khosrow) isminden türemiş olabilir.

Keldaniler

Sina Dağı'ndaki Azize Katerina Manastırı'ında bulunan "Edessa'nın Kara Agbarı" adındaki Osroene hükümdarının elinde tuttuğu İsa madalyonunu gösteren X. yüzyıla ait ikona.  

Keldani ismi ilk kez, Babil'in yönetimine geçen Kaldî Hanedanı'yla (MÖ 6. yüzyıl) ortaya çıkmış ve Kaldilerin ülkesine Helen (Antik Yunan) kültüründe Kaldi ülkesi (Antik Yunanca Χαλδαία, Kaldaya; Akadca māt Kaldu, İbranice כשדים, Kaśdim, Arapça كلدان‎, Keldan) denilmiştir. Keldan veya Kaldea, Mezopotamya'nın en güney kısmını, civarındaki günümüz Kuveyt'i ve Basra Körfezi'nin civardaki kıyılarını kapsardı. Kaldî ismi, Latince "occultus" (gizem) isminden, "okült ile (ve/veya okültizm ile) uğraşan" anlamına gelir (Latince occulere (gizlemek, üstünü örtmek) fiilinden). Kitab-ı Mukaddes'te, "Keldani" ismi yıldızbilimci veya kâhin anlamlarında geçer.  Keldaniler, Süryanilerin Katolik kısmını oluştururlar. Efes Konsili'nden sonra bağımsız bir diofizit kilise kuran Nasturiler, Orta Doğu ve Hindistan'da yayılırlar. Protestan Keldani grupları hâlen daha az da olsa İstanbul'da görülmektedir  

6. yüzyılın başlarında sel felaketinden sonra şehre yardım eden imparatorda I. Justinianus'a ithafen Justinopolis olarak da adlandırılmıştır. Bazı Yahudi ve Müslüman geleneklerine göre, İbrahim'in doğduğu yer olan Keldanilerin Ur'udur. Ancak bu tez MS 1. yüzyılda İbranice İncillerin Latinceye çevirmesi sonrası çeviri hatası nedeniyle Ur ve Urhay şehirleri karıştırılması sonrası ortaya çıkmıştır.   ===     Osroene'nin adı ya bu kabilenin adından ya da Edessa'nın orijinal Aramice adı olan Orhay'dan (Urhay) türetilmiştir. Bölgede Arap etkisi güçlüydü. 

#

Nestûrîlik

Nestûrî inanları törende, Bezeklik Mağaraları duvar resmi.    

Nestûrîlik, İsa Mesih’te biri ilahi biri de insani olan iki hipostazın bir arada olduğunu savunan Mesihsel doktrindir. Nestûrîlik Hristiyan teolojik akımının adı 428-431 yılları arasında Konstantinopolis Patriği olan Nestorius'tan gelir. Güney Hindistan'daki Malabar sahilindeki Hristiyan cemaatinin de 9. yüzyılda Nusaybinli Mar Thoma tarafından kurulduğu rivayet edilir. Moğolistan ve Çin'de ilk Hristiyan cemaatleri 630 yılı dolayında Nestûrîler tarafından kurulmuştur. 9. yüzyılda Uygur Türklerinin büyük bir bölümü Nestûrî mezhebini kabul etmiştir. (Uygur Türkçesiyle yazılmış Nestûrî dinî metinleri Türkçenin en eski yapıtları arasında yer alır.) Güney Hindistan'daki Malabar sahilindeki Hristiyan cemaatinin de 9. yüzyılda Nusaybinli Mar Thoma tarafından kurulduğu rivayet edilir.

İslamiyet'in doğuşundan sonra Nusaybin Akademisi etkinliğini kaybederken, Bağdat ve Musul'daki Asuri topluluklarının siyasi ve kültürel etkinliklerinin devam ettiği, bilhassa Antik Yunanca, tıp, felsefe ve mantık metinlerinin Arapçaya çeviri hareketinde öncü oldukları görülür. Nestûrîler ayin ve ibadetlerinde Asuricenin Doğu lehçesini kullanırlar.

Harran Antik Kenti

İbrahim peygamber Harran'dan ayrılırken, Francesco Bassano

🔻Edessa ismi Yunan dilinde “suyu bol” anlamına gelmektedir. Urfa da içinden akan Karakoyun (Daysan) deresi ve kaynayan pınarlardan dolayı suyu bol bir şehirdi. Fakat Süryaniler, Yunanca olan bu ismi kullanmamış, Urhay'ı kullanmışlardır. Urfa kelimesinin de genellikle Süryanice Urhay'den (Orhai) geldiği ileri sürülmektedir. Bir başka görüş ise Yunanca Osrhoëne, Latince Orrpei'ye dayandığı yolundadır. Bu dillerdeki anlamı “kale” veya “pınar”dır. Osmanlı döneminde yazılı kaynaklar vasıtasıyla yaygınlaşan Ruha kullanımı şehrin Arapça adı olan Ruhâ'dan gelmiştir. 20. yüzyılın başlarına kadar Osmanlı döneminde Ruha adı kullanılmış olup daha sonra muhtemelen halk dilinde Türkçe söylenişi kabul görerek Urfa’ya dönüşmüştür.🇹🇷

Tarih öncesi çağlar Neolitik ve Kalkolitik dönem

Göbekli Tepe. 

Urfa Adamı diğer adıyla Balıklıgöl heykeli. M.Ö 9000. Şanlıurfa Müzesi.

bugünkü Balıklıgöl'ün kuzeyinde yapılan bir keşif sonucu bulunan Urfa Adamı olarak adlandırılan insan şeklindeki tarih öncesi heykel ile Urfa şehir merkezinde insan yerleşiminin tarihinin MÖ. 9500'e Neolitik Dönemekadar uzandığı görülmüştür. 1997'de Şanlıurfa il merkezinin yaklaşık olarak 22 km kuzeydoğusunda, Örencik köyü yakınlarında Göbeklitepe Höyüğü'nde yapılan kazılarda elde edilen bulgularda ise, insanlığın en eski tapınaklarından biri ortaya çıkarılmıştır. Yüksek boyda karşılıklı olarak yerleştirilmiş dikilitaşların üzerinde insan, el ve kol, çeşitli hayvan ve soyut semboller, kabartılarak veya oyularak betimlenmiştir. 

Orfeus Mozaiği. 

Edessa Kalesi

Harran şehrinin adına ilk defa M.Ö. 2. binyılın başlarına ait çivi yazılı tabletlerde rastlanır. Bu tabletler arasında, Harran'daki Sin Mabedi'nde bir antlaşma imza edildiğine dair bir belge bulunmaktadır. Mezopotamya pagan inanışının en önemli merkezlerinden biriydi ve burada ay tanrısı Sin ile güneş tanrısı Şamaş'ın mabedleri bulunuyordu.

 2. binyılın ortalarında Hititler'le Mitanniler arasında yapılan bir antlaşmaya Harran'daki ay tanrısı Sin ve güneş tanrısı Şamaş şahit tutulmuştur. Bundan sonra Bâbil, Hitit, Asur tabletlerinde Harran'dan sık sık bahsedildiği görülmektedir. Asur tabletlerine göre bölge M.Ö.2000'lerde Hurriler ile Mitannilerin yerleştiği bir yerdi. Süryânîlerin atası olan Ârâmîlerin bölgeye yerleşmesi M.Ö 11.yüzyıldan sonra da Mezopotamya'dan kuzeye doğru göç ederek Fırat'ın iki yakası boyunca uzanan topraklarda Bit-Adini Devleti'ni kurdukları döneme denk gelmektedir. 

Harran, M.Ö.857'de Asur İmparatorluğuna bağlandı. MÖ 609'de Medler ve Keldânîler'in işbirliğiyle Asur İmparatorluğunun başşehri Ninova'nın ele geçirmelerinden sonra son Asur kralı II. Asur-Uballit, Harran Kalesi'ne sığındı ve Asur İmparatorluğu üç yıl daha burada devam etti. MÖ 612'de Asur İmparatorluğu tamamen ortadan kaldırıldı ve Harran'a sırasıyla Medler ve Keldânîler hakim oldu.

MÖ 722 yılında Asur Kralı II. Sargon'un, İsrail devletini istila ederek Yahudileri Mezopotamya'ya ve Harran'a sürmesiyle bölge ilk kez bir Yahudi topluluğu ile tanışmış oldu. Babil kralı Keldânîler'in hükümdarı Nebukadnezar'ın MÖ 586 yılında Kudüs'ü ele geçirerek şehir ile birlikte Süleyman Mabedini de yıkıp Yahuda Krallığı'nı ortadan kaldırarak Yahudileri bölgeden sürmesi neticesinde tüm Mezopotamya'da önemli bir Yahudi nüfus ortaya çıkmıştı. 

Tarihe Babil Sürgünüolarak geçen bu hadisenin bir sonucu olarak Mezopotamya kentlerinde Yahudi kolonileri kurulmuştu. MÖ 539'da Perslerin, Keldânîlerin hakimiyetine son vererek Babil İmparatorluğunu ortadan kaldırması neticesinde Harran Perslerineline geçti. Pers Kralı I. Darius Yahudilerin sürgününe son vererek ülkelerine gitmelerine müsaade etse de Yahudilerin bir kısmı Mezopotamya ve Harran'da kalmaya devam ettiler.

 Bu dönemde Harran'da da güçlü bir Yahudi kolonisi vardı. Şehirdeki Yahudi nüfusun varlığı, Kitâb-ı Mukaddes'de şehrin adının geçmesiyle kendini göstermiştir. Yahudi Kutsal Kitabı Tanah'ta Hārān biçiminde geçen şehir İbrani anlatıları ve mitolojisine göre tufandan sonra yeryüzünde tesis edilen ilk şehir olup Nuh peygamberin torunlarından Kaynan tarafından kurulmuştu. Yahudi Kutsal Kitabı Tanah'ta İbrahim peygamber ve atasının yaşadığı mekan olarak geçen Harran, Yahudilik için kutsiyeti olan bir mekandır. Harran, İbrahim peygamberin yanı sıra Lut peygamber, Şuayb peygamber ve Elyesa peygamber ile de ilişkilendirilen mekanlardandır. İbrahim peygamberin ateşe atılması hadisesi ise Yahudi Kutsal Kitabı Tanah'ta yer almamakla birlikte Kitab-ı Mukaddes dışı Yahudi literatüründe ayrıntılı şekilde anlatılmaktadır.

Harran ve civardaki bölgeler, Büyük İskender'in MÖ 331'de Pers İmparatorluğuna son vermesinden sonra Yunan hâkimiyeti altına girmiş ve sonraki dönemlerde Harran, önemli bir Yunan kolonisi haline gelmiştir. Öyle ki Abbasîler döneminde yaşayan ünlü İslâm hukukçusu Ebû Yûsuf, Harran'dan bahsederken buranın halkının Süryânîce konuşan yerli halk ve Rumlar'dan oluştuğunu söyler.

Edessa Kralı V. Abgar.

Helenistik krallıklardan Selevkos İmparatorluğu döneminde Edessa şehri kurulmuştur. Dönemin Yunanca ve Latince kaynaklarda şehrin adı Edessa olarak geçerken şehrin yerli halkının da dili olan Süryanice kaynaklarda Urhay olarak geçmektedir. 

Selevkoslar'ın MÖ 132 yılında İranlıların baskısına dayanamayarak yıkılması üzerine Urfa'da bu tarihten itibaren Osroene ismi ile bir bağımsız bir krallık kuruldu. Osroene Krallığı, Urfa'da kurulan ilk bağımsız krallıktır ve MS 244 yılına kadar hüküm sürmüştür. Başkenti Edessa yani Urfa olan Osroene krallarının çoğu Abgar ismi ile çağrıldığından bu devlete Abgarlar devleti denildiği gibi Abgarlar dönemi de denilmiştir.

⚠️Tarihi kayıtlarda ve Abgar efsanesinde, Kral V. Abgar Ukkama'nın ilk Hristiyan kral olduğu ve Edessa'da hüküm sürdüğü, İsa Peygamber'in tebliğinden hemen sonra bu dini kabul ettiği ve kendi halkına da benimsettiği belirtilir. Cüzzam hastalığına yakalanan ve bu nedenle oldukça acı çeken V. Abgar'ın, İsa Peygamber'in gönderdiği mucizevi mendil sayesinde iyileştiği rivayet edilmektedir.‼️

2016 yılında Şanlıurfa'nın Balıklıgöl yerleşkesi civarında yürütülen "Kale Eteği Projesi" kapsamındaki kazı çalışmalarında Abgar Krallığı dönemine ait olduğu tahmin edilen Süryanice yazıtlar ve ince işlemelerin yer aldığı bir taban mozaiği bulunmuştur. Osroene Krallığı devrine ait Şanlıurfa'daki tarihî eserlerin en kıymetlisi Kale'deki çifte sütundur. Halk tarafından bu sütunlara mancınık denilmektedir. Bu sütunlar Osroene krallarından Eftuha tarafından eşi Şalmet adına dikilmiştir. Kentte, Yunan-Roma üslubunda bezenmiş 30 civarında renkli taban mozaiği, kent içinde ve civarında bulunmuş Süryânice kitabeler ve kaya mezarları Osroene Krallığı dönemine aittir. 

Bu mozaiklerin büyük bir kısmı yurt dışına kaçırılmış, bir kısmı da bazı müzelerde sergilenmektedir. Bu mozaiklerden en önemlisi, Antik Yunan'da müzik ve şiirle özdeşleştirilen Orpheus'un lir çaldığı ve onun etrafına toplanan çeşitli hayvanların müziği dinlerken tasvir edildiği MS 194 tarihli, 1.64-1.52 m. boyutlarındaki mozaiktir.

Mozaik 1980'li yıllarda ABD'ye götürülmüştür. Ancak daha sonra ABD'de Dallas Sanat Müzesi'nde tespit edilince 2015 yılında Urfa'ya iade edilmiştir. Osroene Krallığı döneminde Urfa'da ilmi, edebi bilhassa felsefi çalışmalara önem verilmiştir. Süryaniler ilk edebi ve felsefi çalışmaları MS 2. yüzyılda yapmışlardır. Süryani yazısının doğduğu kent Urfa'dır. 2. yüzyıldan itibaren Hristiyanlık tesiri altında gelişen "Süryani Edebiyatı" doğmuştur. İncil, Yunancadan Süryânice'ye ilk defa bu dönemde Urfa'da çevrilmiştir. Urfa'nın başlıca Hristiyan merkezlerinden biri haline gelmesine karşılık Harran, pagan kültürünün bölgedeki en önemli merkezi olmaya devam etti. 

♻️

Osroene

Arte Alhambra

Osroene veya Osrhoene (/ɒzˈriːniː/ ; Greek) Yukarı Mezopotamya'da eski bir bölge ve devletti. Başkentinin (şimdiki Şanlıurfa, Türkiye) "Edessa Krallığı" (Klasik Süryanice: ܡܠܟܘܬܐ ܕܒܝܬ ܐܘܪܗܝ / "Urhay Krallığı") olarak da bilinen Osroene Krallığı, MÖ 2. yüzyıldan MS 3. yüzyıla kadar var olmuş ve Abgarid hanedanı tarafından yönetilmiştir.^{[1][2][3][4] [5] [6]} Genellikle Partlarla ittifak yapan Osroene Krallığı, MÖ 132'den MS 214'e kadar tam bağımsızlığını sağlamak için yarı özerkliğe sahipti. Arap kökenli bir hanedan tarafından yönetilse de, krallığın nüfusu ağırlıklı olarak Arami'ydi ve Yunan ve Part karışımıydı. Ayrıca, Edessa'da bazı Arap kültleri de onaylanmış olsa da, şehrin kültürel ortamı, güçlü Part etkilerinin yanı sıra temel olarak Aramice idi.

İktidardaki Abgarid hanedanı, Roma İmparatoru Caracalla (r. 211-217) döneminde, muhtemelen 214 veya 216'da Romalılar tarafından devrildi ve Osroene bir eyalet olarak Roma imparatorluğuna dahil edildi, ancak Roma imparatoru Gordianus III (238-244) döneminde kısa bir süre içinde Osroene yeniden kuruldu. Hristiyanlık Osroene'ye erken geldi. 318'den itibaren Osroene, Doğu'nun Piskoposluğunun bir parçasıydı. 5. yüzyıla gelindiğinde, Edessa Süryani edebiyatının ve öğreniminin ana merkezi haline gelmişti. 608'de Sasani imparatoru II. Hüsrev (r. 590-628) Osroene'yi aldı. Kısa süre içinde Bizanslılar tarafından yeniden fethedildi, ancak 638'de Müslüman fetihlerinin bir parçası olarak Emevi Araplarının hakimiyetine girdi.

Krallığın hristiyanlığı kabul eden ilk devlet olduğuna dair efsaneler olsa da buna dair kanıtlar yoktur.

Yöneticileri Arap, ancak halkı Yunan ve Part karışımı olan Arami olan bir krallıktı.

Arka plan ve Roma Eyaletleri

Osroene veya Edessa, MÖ 136'dan itibaren Güney Kenan ve Kuzey Arabistan, Osrhoeni'den göçebe Nabati Arap kabilesinin bir hanedanı aracılığıyla çökmekte olan Seleukos İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazanan birkaç devletten biriydi. Osroene'nin adı ya bu kabilenin adından ya da Edessa'nın orijinal Aramice adı olan Orhay'dan (Urhay) türetilmiştir. Bölgede Arap etkisi güçlüydü. 

Osroene dört yüzyıl boyunca ayakta kaldı, yirmi sekiz hükümdar ara sıra sikkelerine "kral" adını verdi. Osroene krallarının çoğuna Abgar veya Manu deniyordu. Bu krallar şehir merkezi Edessa'da kalıyordu 

Osroene genellikle Part İmparatorluğu ile müttefikti. Part İmparatorluğu'nun egemenliği altındaki bir dönemden sonra, 114'te yarı özerk bir vasal devlet olarak Roma İmparatorluğu'na dahil edildi ve 214'te basit bir Roma eyaleti olarak birleştirildi. Osroene'nin Hristiyanlığı devlet dini olarak kabul eden ilk devlet olduğuna dair uydurma bir efsane mevcuttur, ancak bu iddiayı destekleyecek yeterli kanıt yoktur.

Nüfus ve Kültür

Osroene'nin yöneticilerinin çoğu Arap kökenli Abgarid hanedanından olsa da, krallığın nüfusu Yunan ve Part karışımıyla ağırlıklı olarak Arami'ydi. Buna ek olarak, Arap kültleri Edessa'da (ikizler Monimos ve Azizos) onaylanmış olsa da, kültürel ortamı, güçlü Part etkilerinin yanı sıra temel olarak Aramice idi. Maurice Sartre'a göre: "Dolayısıyla Edessa'yı yalnızca bir Arap şehri olarak görmek saçma olurdu, çünkü kültürü bölgenin göçebe Araplarına çok az şey borçluydu". Daha sonra Roma İmparatorluğu içinde Edessa, Süryani Hristiyanlığının en önemli merkeziydi. Nebati hanedanları döneminde Osroëne, Süryani Hristiyanlığından giderek daha fazla etkilenmeye başladı ve Helenizm'e karşı yerel bir tepkinin merkezi oldu.

Yaşlı Plinius yazılarında Osroene ve Kommagene Krallığı'nın yerlilerini Arap, bölgeyi Arabistan olarak adlandırır. Abgar II, Plutarch tarafından "Arap phylarch" olarak adlandırılırken, Abgar V, Tacitus tarafından "Arapların kralı" olarak tanımlanır.

Edessene onomastiği birçok Arapça isim içerir. Edessa'nın yönetici hanedanlığında en yaygın olanı, eski Arap toplulukları arasında iyi bilinen bir isim olan Abgar'dır. Hanedanlığın bazı üyeleri İranlı isimler taşırken diğerleri Arap isimlerine sahipti.  Judah Segal, "-u" ile biten isimlerin "şüphesiz Nabatça" olduğuna dikkat çeker. Abgarid hanedanları " Aramice'nin bir biçimini" konuşuyorlardı.

Roma yazılı kaynaklarında Osroene

MS 2. yüzyılın başlarında, Kral Abgar VII, İmparator Trajan'ın Mezopotamya seferine katıldı ve onu sarayda ağırladı. Ancak kral daha sonra Romalılara isyan etti ve bu da Romalı general Lucius Quietus'un Edessa'yı görevden almasına ve 116'da Osrhoene'nin bağımsızlığına son vermesine yol açtı.123'te, Hadrian döneminde, Abgarid hanedanı, Manu Vıı'nin kurulmasıyla restore edildi ve Osroene, Roma imparatorluğuna bağlı bir krallık olarak kuruldu.

Krallığın alanı belki de kabaca Roma eyaleti Osrhoene'ninkiyle sınırdaştı. Fırat'ın büyük ilmeği kuzeyde ve batıda doğal bir sınırdı. Güneyde Batnae, MS 115'te Roma tarafından ilhak edilene kadar yarı özerk Anthemusia prensliğinin başkentiydi. Doğu sınırı belirsizdir; MS birinci yüzyılda Nisibis'e ve hatta Adiabene'ye kadar uzanmış olabilir. Ancak, Edessa'nın sadece 40 km güneyinde bulunan Ḥarrān, bir Roma kolonisi olarak bağımsız statüsünü her zaman korumuştur.

Eski krallığın başkenti olan Edessa, hem büyük hem de Fırat'a en yakın olan önemli bir kale ve bir durak noktasıydı. Önemli bir yol kavşağıydı; Karavanların Çin ve Hindistan'dan Batı'ya mal taşıdığı eski bir otoyol, orada Ermeni Yaylalarını Antakya'ya bağlayan kuzey-güney yolu ile buluşuyor. 

Efsanelere göre (tarihsel bir gerekçe olmadan), MS 201 veya daha önce, Büyük Kral V. Abgar'ın yönetiminde Osroene ilk Hristiyan devleti oldu. Tomas İncili'nin 140 civarında Edessa'dan çıktığına inanılmaktadır. Edessa'ya Hadiab'dan (Adiabene) gelen Asurlu Tatian gibi, bölgede erken dönem Hristiyanlığın önde gelen isimleri yaşamış ve ortaya çıkmıştır. Roma'ya bir gezi yaptı ve 172-173 civarında Edessa'ya döndü. Tatian, 5. yüzyılda piskoposlar Rabbula ve Theodoret tarafından bastırılana ve Eski Süryanice Kanonik İncillerin bir revizyonunun yerine geçene kadar Süryanice konuşan Hristiyanlığın birincil kutsal metni olan Diatessaron'un editörüydü.  

                                   

Hıdırellez

Hızır ve İlyas peygamberlerin her yıl buluştuklarına inanılan 6 Mayıs günü

Kısas-ı Enbiya'dan bir Farsminyatüründe Hızır ve İlyas Mekke'de namaz kılarken, 427 H./1036 M.   

Orta Asya, Orta Doğu ile Anadolu kültürlerine ait olduğu, bazıları ise İslamiyet öncesi Orta AsyaTürk kültür ve inançlarına ait olduğu yönündedir. Eski Türkler 21 Haziran'da baharın gelişini kutlardı. Günümüzde de Anadolu'da dilek dilenmiş kâğıdı ağaca asma, ateşten atlama gibi eski Türk ritüelleri devam etmektedir. Yine de Hıdırellez'i tek bir kültüre mal etmek olanaksızdır. İlk Çağ'dan itibaren Mezopotamya, Anadolu, İran, Osmanlıitibarıyla Balkanlar ve hatta bütün Doğu Akdenizülkelerinde bahar ya da yazın gelişiyle belli başlı sevinç kutlamaları yapılmaktadır. Kimi yazılı eserler bu tipteki en eski ritüellerin milattan önce Mezopotamya'da Ur şehrinde yapıldığını göstermektedir. Kışın bitişiyle "Tammuz" ismi altında kutlanan bu ritüeller Mezopotamya ovasını sulayan Fırat ve Dicle nehirlerinin uyaran gücünü temsil etmektedir.

Hızır’ın abıhayatı (bengi su) içerek ölümsüzlüğe ulaşmış; özellikle de baharda insanlar arasında dolanarak bolluk ve sağlık dağıtan ayrıca darda kalıp başı sıkışanlara yardım eden bir ermiş (veli) veya peygamber olduğuna inanılır.

Halk arasında Hızır'ın sahip olduğuna inanılan vasıflar insanlara şifa, sağlık, uğur getirdiği tabiattaki diriliş, uyanış ve canlılığın insana yansıması şeklinde ortaya çıkar. İslamiyet öncesi "Gök Sakallı, Ak Sakallı Kocalar" gibi medet umulan, yardım istenen, akıl danışılan, kılavuzluk etmesi beklenen, barış, mutluluk, sağlık, refah getirdiğine inanılan bir kurtarıcı güç olarak düşünülür.

Anadolu'da halk, gün doğumu öncesi tercihen beyaz elbiseler giyerek yeşil ve bol sulu kırlara gider ve eğlenir. Kutlamalar yeşillik, ağaçlık alanlarda, su kenarlarında, bir türbe ya da yatırın yanında yapılmaktadır. Bu gibi yerlere bu nedenle Hıdırlık denildiği de olur. Hızır'ın gezdiği kabul edilen yeşil yerlerde dolaşıp çiçek toplanır, oyunlar oynanır, baharın ilk kuzusu kesilerek yenilir. Toplanan çiçekler kaynatılıp içilirse hastalıklara iyi geleceği, bu su ile kırk gün yıkanan kişinin gençleşip güzelleşeceğine inanılır. "Hızır Hakkı" için kuzu kesmek, Hızır geleneğinin yayıldığı her yerde görülen bir âdettir. Diyarbakır'da Ciğaretadıyla ayrı bir tören yapılır. Baharın bu taze kuzusunu yemekle bedenlerin sağlık ve canlılık kazanacağı inanışı vardır.

♻️

Bilim insanları, Ürdün'ün kuzeydoğu bölgelerinde, 14.500 yıllık birNatufianalanında dünyanın en eski bilinen ekmek üretim kanıtını buldular.

 

Xx

Amman, İbrani Kutsal Kitabı'nda birkaç kez geçmektedir. İncil anlatısına göre Ammon Krallığı Hanun, İsrail Birleşik Krallığı'na karşı Aram-Zobah Krallığı Hadadezer ile ittifak kurmuştur. Savaş sırasında, Kral Davud'un ordusunun komutanı Yoab , Hanun'un başkenti Rabbah'ı kuşatmış ve yıkmıştır. 

Yüzlerce yıl sonra, peygamber Yeremya şehrin yıkılmasını ve nihai haraplığını açıkça görmüştür.

dönemi

Yedinci yüzyıldaki geç Bizans döneminde şehirde birkaç piskopos bulunuyordu; orada Bizans dönemine ait bir dizi kilise alanı keşfedildi - bkz. Amman'daki Bizans kiliseleri listesi .

O dönemdeki sakinlerinin Şii Müslümanların olduğu bildirildi. Ayrıca el-Mukaddesi, Amman'ı Arap Bedevilerin sığındığı bir "çöl limanı" olarak kaldığı ve şehre bakan kalesinde küçük bir cami bulunduğunu belirtir. 

Amman Kalesi Tepesi'nde bulunan Emevi Sarayı ve camisi, yaklaşık MS 700 yılında inşa edilmiştir .

Haçlılar ve Eyyubiler (12.-13. yüzyıl)

Kudüs Krallığı'nınKale Tepesi'ni çizi, şimdiye kadar yalnızca Haçlızamanın yorumlarına dayanmaktadır .William of Tyre, 1161 yılında Historia'sındaPhilip of Milly'nin , beyliğinin bir parçası olarak Amman'ı işaret ettiği görülen Ahamant kalesini aldığını yazmaktadır ^{1166'da Philip,}askeri tarikatına katıldı . 1170 yılına gelindiğinde Amman, 

Memlük dönemi (13. yüzyıl - 16. yüzyıl başları)

Um ar-Rasas'takiAzizStephen Kilisesi'nin8. yüzyıla ait mozaiklerdePhiladelphia'nıntasviri.

Memlükdöneminde (13. yüzyıl sonu - 16. yüzyıl başı), Amman bölgesi, Mamlakat Dimashq'ın (Şam Vilayeti) en güneydeki bölgesi olan Wilayat Balqa'nın bir parçasıydı. ^[ 50 ] 14. yüzyıldaki ilk coğrafi bölgede, Ürdün ötesindeki diğer idari merkezler olanAjlun ve el-Karak'tan önemli ölçüde daha küçük bir garnizona sahip olan küçük bir idari merkez olan Hisban'dı. ^[ 51 ] 1321'de doğducucuAbu'l Fida, Amman'ın verimli topraklara sahip ve tarım alanlarıyla çevrili "çok eski bir şehir" olduğunu kaydetti. ^[ 44 ] Belirsiz, ancak muhtemelen mali olup olmadığı, 1356'da Balqa'nın başkenti Hisban'dan, bir medine (şehir) olarak kabul edilen Amman'a taşındı. ^[ 52 ] 1357'deEmir SırgıtmişAmman'ı tamamen satın aldı; muhtemelen şehirden elde edilecek gelirler, aynı yılKahire'deinşa ettiğinizSırgıtmiş Medresesi'nin finansmanına yardımcı olmak için kullandı. ^[ 52 ] Şehri satın almanın ardından Sırgıtmiş, Hisban'ın mahkemelerini, idari bürokrasisini, pazarlarını ve sakinlerinin çoğunu Amman'a taşıdı. ^[ 52 ] içeride, şehirde yeni inşaatlar finanse etti. ^[ 52 

1358'de Sirghitmish'in ölümünden sonra Amman'ın mülkiyeti, 1395'te soyundan gelenlerin ardışık nesillerine geçti ve bu tarihte soyundan gelenler, Amman'ı Şam'ın na'ib as-saltana'sı (vali) Emir Baydamur al-Khwarazmi'ye sattılar.^[ 52 ] Daha sonra Amman'ın eklenebilir topraklarının bir kısmı, Mısır'ınna'ib as-saltana'sıEmir Sudun el-Şeykhuni'ye (ölümü 1396) satıldı. ^[ 53 ] Amman'ın ve topraklarının farklı sahiplerine giderek daha sık yerde ve satılması, Amman'dan elde edilen gelirlerin azaldığını gösterirken, aynı zamanda Hisban, 15. yüzyılda Balqa'nın ana şehri olarak yeniden kuruldu. ^[ 54 ] O zamandan 1878'e kadar Amman, uzun süre eklenebilir toprakları mevsimlik çiftçiler ve otlaklarını ve suyunu kullanan Bedevi kabileleri tarafından periyodik olarak barınak olarak kullanılan terk edilmiş bir yerdi. ^{[ 55 ] [ 56 ]} Osmanlıİmparatorluğu1516'da Amman bölgesini ilhak etti, ancak Osmanlı döneminin büyük bir bölümündeel-Salt, Ürdün'ün fiili siyasi merkezi olarak işlevini gördü. ^[ 12

https://youtube.com/shorts/XYWdSYhw9Yc?si=JFtKXY5hNLYyZzA4

&

&

&

Mikrofiller ve megafiller

Megafiller karmaşık bir damar ağına sahiptir.

Bitki anatomisi ve evriminde mikrofil (veya likofill), tek bir dallanmamış yaprak damarı olan bir bitki yaprağı türüdür.

Kulüp yosunları ve at kuyruğu mikrofillere sahiptir; çünkü mevcut tüm türlerde her yaprakta sadece tek bir damar izi bulunur.

Eğrelti oğruları cinsleri, damar demetinin bir çıkıntısı ile psödosteleye bağlanan karmaşık yapraklar gösterir ve yaprak boşluğu bırakmaz.  At kuyruğu (Equisetum) # ( Bilimsel adı Equisetum Latince equus ('at') + seta ('kıl') kelimelerinden türemiştir.) yalnızca tek bir damar taşır ve mikrofil gibi görünür; ancak fosil kayıtları, atalarının karmaşık damarlı yapraklara sahip olduğunu ve mevcut durumlarının ikincil basitleştirmenin bir sonucu olduğunu göstermektedir.

Xyloglucan, tüm damarlı bitkilerin birincil hücre duvarında bulunan bir hemiselülozdur; ancak ksiloglukan metabolizmasından sorumlu tüm enzimler Charophyceae alglerinde bulunur. Xyloglucan endotransglukozizaz (XET), bitki dünyasının genelinde bulunan bir apoplastik enzimdir. Bu enzim, iki ksiloglukan polisakkaridin endotransglukozilasyonunu katalize eder ve onları etkili bir şekilde 'dikişler' yapar. XET aktivitesi ile hücre yaşı arasında gözlemlenen negatif korelasyon, hücre genişlemesi sırasında kontrollü duvar gevşemesinde XET'in endotransglikozilasyonu katalize ettiği önerisine yol açtı.

Koniferler, tohumlarını strobilus adı verilen koruyucu bir koni içinde üretirler. Çoğu tür tek kişiliklidir; erkek ve dişi kozalakları aynı ağaçta bulunur. Tüm iğne yaprakları rüzgarla tozlaşır. Sikadlar, küçük palmiye benzeri ^ağaçlar, iki veya üç familya, 11 cins ve yaklaşık 338 türden oluşan bir sonraki en çok bulunan gymnosperm grubudur. 

Welwitschia mirabilis

Bazı gymnospermler sadece bir damarlı iğne taşır, ancak bunlar daha sonra karmaşık yapraklı bitkilerden evrimleşmiştir.

Welwitschia, yalnızca Welwitschia mirabilis türünü içeren tek tipli bir gnetofit cinsidir. Adını 1850'lerde tesisi belgeleyen Avusturyalı botanikçi Friedrich Welwitsch'ten almıştır. Yaygın kullanımda bazen ağaç tumbo olarak da adlandırılır. Angola ve Namibya'ya özgü bir yerdir; burada Namib çölünün zorlu koşullarında yetişir, yüksek sıcak ve düşük yağışa dayanıklıdır. Welwitschia, Welwitschiaceae ailesi ve Welwitschiales tarikatının yaşayan tek cinsidir ve Gnetum ile Ephedra ile birlikte günümüzde var olan üç gnetophyte cinsinden biridir.

Gnetophyte türü ve bir Ginkgo türüdür. Ginkgo veya kız tüylü ağaçları uzun boylu ve iki yapraklı yapraklıdır, gnetofitler ise yatay olarak büyüyen Welwitschia dahil olmak üzere çeşitli bitki ve çalı gruplarıdır.

Welwitschia, 1859'da Angola'da bitkiyi belgeleyen Avusturyalı botanikçi ve doktor Friedrich Welwitsch'in adını taşımaktadır. Welwitsch bitkiye hayran kaldı ve şöyle yazdı: "Sadece diz çökerek [...] ve ona yarı korkuyla bak, bir dokunuşun hayal ürünü olduğunu kanıtlamasın diye." Londra Linnean Derneği'nden Joseph Dalton Hooker, Welwitsch'in tanımını ve koleksiyon materyallerini kullanarak türü resmen tanımladı ve sanatçı Thomas Baines'in materyalleriyle birlikte Namibya'da bitkiyi bağımsız olarak kaydetmişti. 

Bitki İngilizcede genellikle sadece welwitschia olarak bilinir, ancak ağaç tumbo adı da kullanılır. Nama'da kharos veya khurub, Afrikaans'ta tweeblaarkanniedood ('iki yaprak; ölemez'), Damara'da nyanka, Herero'da onyanga olarak adlandırılır.

Bitki yaşlandıkça, yapraklar genellikle kurdelelere ayrılır ve yıllarca süren hava koşulları nedeniyle yıpranır. Bireysel bitkilerin yaşını değerlendirmek zordur; radyokarbon tarihleme bitki yaşını belirlemede en yaygın yöntemdir.

Welwitschia sadece tek bir çift yaprak ürettiği için, bazıları bitkinin neotenik olduğu ve esasen "dev bir fidandan" oluştuğu düşünülürdü. Ancak araştırmalar, anatomisinin "dev bir fidan" ile tutarlı olmadığını göstermiştir. Bunun yerine, bitkinin alışılmadık morfolojisini erken bir aşamada "başını kaybetmesi" (apikal meristem) sonucu olarak daha doğru şekilde elde ettiği düşünülür. 

Mikrofiller tek bir damar izi içerir.

Eğrelti otları (Polypodiopsida veya Polypodiophyta), sporlar aracılığıyla üreyen ve ne tohumları ne de çiçekleri olan damarlı bitkiler grubudur (ksilem ve floem gibi damar dokularına sahip kara bitkileri). 

Damarsız bitkilerden (yosunlar, boynuzotlar ve ciğer otu) su ve besinleri köklerden ve köklere iletmeyen özel taşıma demetlerine sahip olmaları ile dallanmış sporofitin baskın evrende olduğu yaşam döngüleriyle farklıdırlar. 

                                                             

Bracken (Pteridium aquilinum) ve su eğrelti otu (Azolla filiculoides) gibi bazı eğrelti otları dünya çapında önemli yabani otlardır. Azolla gibi bazı eğrelti otları cinsleri azotu sabitleyebilir ve pirinç tarlalarının azot beslenmesine önemli katkı sağlayabilir. 

Eğrelti otları büyük ekonomik öneme sahip değildir, ancak bazıları yiyecek, ilaç, biyogübre, süs bitkileri ve kirlenmiş toprağı arıtmak için kullanılır.

İlginç bir örnek, (basit) bir protostele ve damar dokusu olmayan enasyonlara sahip Psilotum'dur. Bazı Psilotum türlerinin tek bir damar izi bulunur ve bu iz enasyonların tabanında sona erer. Sonuç olarak, Psilotum uzun süre erken kara bitkileriyle (rhyniophytes) yakından ilişkili bir "canlı fosil" olarak düşünülmüştür. Ancak genetik analizler Psilotomun küçültülmüş bir eğrelti otu olduğunu göstermiştir. 

1.) =  Rhyniophytes, Erken Devoniyen döneminde (yaklaşık 420 ila 393 milyon yıl önce) bulunan Rhynia cinsine benzer kabul edilen soyu tükenmiş erken damarlı bitkiler grubudur. Kaynaklar, bu grubun adı ve derecesi açısından farklılık gösterir; bazıları onu Rhyniopsida sınıfı olarak, bazıları ise Rhyniophytina alt bölümü veya Rhyniophyta bölümü olarak ele alır. Grubun ilk tanımı, Rhyniophytina adı altında, Banks ^tarafından, o zamandan beri birçok yeniden tanım yapılmıştır, bunlar arasında Banks'in kendisi de vardır. "Sonuç olarak, Rhyniophytina yavaş yavaş heterojen bir bitki koleksiyonuna karıştı ... grupta yalnızca bir tür bulunur ve tüm yazarlar bu konuda hemfikirdir: tip tür Rhynia gwynne-vaughanii". Çok geniş tanımlandığında, grup, ikili dallanmış, çıplak hava eksenlerine ("saplar") sahip ve terminal spor taşıyan yapılara (sporanjiler) sahip bitkilerden oluşur. Riniofitler, kök grup tracheofitleri (damarlı bitkiler) olarak kabul edilir. Grup, 1968'de Harlan Parker Banks tarafından Rhyniophytina adıyla Tracheophyta bölümünün bir alt bölümü olarak tanımlanmıştır. Orijinal tanım şuydu: "çıplak (çıkma yok), sporanjiler taşıyan, genellikle füsiform ve boylamasına açılabilen ikili eksenlere sahip bitkiler; bunlar küçük bitkilerdir ve bilindiği kadarıyla küçük bir teret ksilem zincirine ve merkezi bir protoksileme sahiptirler." Bu tanımla, sporofitleri sporanjiyonlar (spor oluşturan organlar) taşıyan dallanmış saplardan oluştuğu için polisoranjiyofitlerdir. Yaprakları veya gerçek kökleri yoktu ama basit damar dokusu vardı. Şu anda en çok kullanılan tanım D. Edwards ve D.S. Edwards'ın tanımıdır: "pürüzsüz baltalara sahip, iyi tanımlanmış dikenleri veya yaprakları olmayan, izotomik, anizotom, pseudomonopodial veya adventitious olabilecek çeşitli dallanma desenleri gösteren bitkiler. Ancak Edwards ve Edwards, "riniofitlere benzeyen ancak anatomik korunmanın yetersiz olması nedeniyle kesin olarak bu gruba atalamayan" rhyniophytoidleri de dahil etmeye karar verdiler; ancak kesinlikle tracheid içermeyen Aglaophyton ve Horneophyton gibi bitkileri hariç tuttular. 1966'da, Banks bu bölgeyi oluşturmadan biraz önce, grup Rhyniophyta adıyla bir bölüm olarak kabul edildi.Taylor ve ark. Paleobotany adlı kitaplarında Rhyniophyta'yı resmi bir takson olarak kullanır, ancak gevşek bir tanımla: bitkiler "ikili, dallanmış, çıplak hava eksenleriyle karakterize edilen, terminal sporanjiler". Bu nedenle, damar dokusu olmayan görünüşe göre "diğer riniofitler" altında bitkileri de kapsarlar. 2010 yılında, bu tür bitkileri 'gerçek' tracheophytes veya eutracheophytes'ten ayırt etmek için paratracheophytes adı önerildi. # Hititli Selda;Psilotales = Psilotum ikincil olarak yapraklarını kaybetmiş ve erken kara bitkilerinin mikrofillerine benzeyen enetler taşır.

Yaprak boşluklarının megafillus organizmaların homolog bir özelliği olup olmadığı veya birden fazla kez evrimleşip evrimleşmediği net değildir. 

2.) =   Homoloji, Aristoteles (yaklaşık MÖ 350) tarafından fark edilmiştir ve Pierre Belon tarafından 1555 tarihli Kuşlar Kitabı'nda açıkça analiz edilmiştir; burada kuş ve insan iskeletlerini sistematik olarak karşılaştırmıştır. Biyolojide homoloji, mevcut fonksiyonel farklılıklara bakılmaksızın, farklı taksonlara sahip organizmalar arasında ortak atadan kaynaklanan anatomik yapılar veya genler benzerliğidir. Evrimsel biyoloji, homolog yapıları, doğal seçilim sonucu farklı amaçlarla uyarlanabilir değişikliklere maruz kaldıktan sonra ortak bir atadan kalan kalıtsal olarak açıklar.Bu terim, anatomist Richard Owen tarafından evrimsel olmayan bir bağlamda biyolojiye ilk kez 1843'te uygulanmıştır. Homoloji, daha sonra 1859'daki Charles Darwin'in evrim teorisiyle açıklandı, ancak bundan önce Aristoteles'in biyolojisinden itibaren gözlemlenmişti ve 1555'te Pierre Belon tarafından açıkça analiz edildi. Homolog yapılara yaygın bir örnek, yarasa ve kuşların kanatları, primatların kolları, balinaların ön yüzgeçleri ve atlar ile timsahlar gibi dört bacaklı omurgalıların ön bacaklarının aynı atalı dört ayak yapısından türediği omurgalıların ön uzuvlarıdır.Gelişimsel biyolojide, embriyoda aynı şekilde ve benzer kökenlerden gelişen organlar, örneğin aynı hayvanın ardışık segmentlerinde eşleşen primordialardan kaynaklanan organlar, seri olarak homologdur. Örnekler arasında kırkayakın bacakları, bir böceğin maksiller ve labial palpları ile omurgalı omurgadaki ardışık omurgaların dikenli süreçleri bulunur.Protein veya DNA dizileri arasındaki dizi homolojisi de ortak atalar açısından benzer şekilde tanımlanır. DNA'nın iki segmenti, türleşme olayı (ortologlar) veya çoğaltma olayı (paraloglar) nedeniyle ortak ataya sahip olabilir. Proteinler veya DNA arasındaki homoloji, dizilerinin benzerliğinden çıkarılır. Önemli benzerlik, iki dizinin ortak bir atadan farklı evrimle ilişkili olduğuna dair güçlü kanıtlardır. Homolog bölgeleri keşfetmek için birden fazla dizinin hizalama sistemi kullanılır.

Basit tanımlar (mikrofiller: bir damar, makrofiller: birden fazla) modern botanikte hâlâ kullanılabilse de, evrimsel tarih daha zor çözülür.

Cyatheales; ağaç eğreltiotu otları, Enga eyaleti, Batı Highlands PNG

Yüzeysel olarak palmiye veya eğrelti otlarına benzemeleri nedeniyle bazen onlarla karıştırılır, ancak hiçbir grupla yakın akraba değildirler.

Cycadeoidea

C. marylandica örneği Ulusal Doğa Tarihi Müzesi'nde sergilenmektedir.

En eski olası sikad yaprakları, Güney Kore ve Çin'in en son Karbonifer döneminden erken Permiy dönemine (yaklaşık 300 milyon yıl önce) kadar bilinen Crossozamia gibidir.

Mezozoy dönemi bazen "Sikadlar Çağı" olarak adlandırılsa da, benzer yapraklara sahip uzak akraba olan nesli tükenmiş tohum bitkileri grupları, örneğin Bennettitales ve Nilssoniales, Mezozoik döneminde sikadlardan oldukça daha bol bulunuyordu: "gerçek" sikadlar Mezozoy bitki örtüsünün sadece küçük bileşenleriydi. Modern Cycas cinsinin en eski kayıtları Doğu Asya'nın Paleogen dönemine aittir.

William Buckland, ilk olarak 1828'de tanımladığı iki türe, C. megalophylla ve C. microphylla'ya, yaşayan sikadlara benzer özellikler görerek bu ismi vermiştir. 

Cycadeoidea'nın yeniden inşası)

Vachellia flava, Sahra'nın orta ve güney bölgelerine ve Sahel'in kuzey kısmına özgelidir, ancak batı Sahra'da nadirdir. Ayrıca Doğu Afrika ve Arabistan'da da görülür. 

Vachellia flava'nın yaprakları hayvan yemi olarak kullanılır ve ağaçlar bazen bu amaçla pollared edilir. Deve, keçi ve koyun için önemli bir yem bitkisidir ve çiçekleri nektardan "akasya balı" üreten arılar tarafından ziyaret edilir.  Ahşap kömür ve odun için kullanılır, kabuk lifin iplere sarılması için kullanılır ve özkuru, gövdenin hasar görmüş kısımlarından sızan düşük kaliteli bir sakız üretir. Bir merhem, bitkinin öğütülmüş dokularından yapılır.

Vachellia flava'nın yaprakları hayvan yemi olarak kullanılır ve ağaçlar bazen bu amaçla pollared edilir.

Pollarding, bir ağacın üst dallarının kaldırılmasını içeren bir budama sistemidir ve yoğun bir yaprak ve dalların büyümesini teşvik eder. Antik Roma'da Propertius, MÖ 1. yüzyılda pollarding'den bahsetmiştir. Bu uygulama Avrupa'da ortaçağlardan beri yaygındır ve bugün kentsel alanlarda, özellikle ağaçları belirli bir yükseklikte tutmak veya otlayan hayvanların erişemeyeceği bir yere yeni sürgünler yerleştirmek için kullanılmaktadır. 

Geçmişte, insanlar hayvanları beslemek veya odun için yem olarak ağaçları tozlardı. Yem pollardları hayvan yemi için "pollard samanı" üretirdi; yapraklı malzemenin en üst düzeyi için her iki-altı yılda bir budanıyordu. Ahşap pollardlar her sekiz-on beş yılda bir budanırdı; bu da çitler ve tekne yapımında tercih edilen dik direkler üretti. Esnek genç söğüt veya ela dalları, sepet, çit ve kavanlar gibi bahçe yapıları için malzeme olarak hasat edilebilir. 

Pollard olarak iyi performans gösteren ağaçlara örnekler arasında geniş yapraklar arasında kayın (Fagus), meşe (Quercus), akçaağaç (Acer), siyah çekirge veya sahte akasya (Robinia pseudoacacia), boğuzlu ağaçlar (Carpinus), lehmişler ve limes (Tilia), plane (Platanus), at kestanesi (Aesculus), dut mersini (Morus) bulunur), doğu kırmızı tomurcuksu (Cercis canadensis), gök ağacı (Ailanthus altissima), söğüt ağacı (Salix) ve birkaç iğne yapraklı agaç, örneğin yew (Taxus).

Taxus, bu ağacın Latince bir terimidir ve ağacı cirit yapmak için kullanılmıştır. Latince kelime muhtemelen Yunanca τόξον tóxon üzerinden taxša'dan ödünç alınmıştır; bu kelime İskiflerin "yew" ve "yay" ^{anlamına gelir} (Farsça تخش Taxš ile akrabadır ve yay anlamına gelir) çünkü Skifler yaylarını yapmak için onun ağacını kullanmışlardır.

Kozalak koni, ya da resmi botanik kullanımda strobilus, çoğulca: strobili, özellikle iğne yapraklı kuşlar ve sikadlarda gymnosperm bitkilerinde tohum taşıyan bir organdır. 

Genç bir dişi konisinin kesiti

Pinus coulteri adı, Latince'de çam anlamına gelir ve coulteri ismi, keşfedeni İrlandalı botanikçi ve doktor Thomas Coulter'dan (1793–1843) gelir.Coulter çamı, dağ eteği çam olan Pinus sabiniana ile yakından akrabadır. Daha uzak bir akrabadır ve aynı habitatları paylaştığı Jeffrey çam ve ponderosa çam ağacıdır.

Nimf

John William Waterhouse'un 1896 tarihli Hylas ve Nimfler tablosunda Hylas, Naiadlar, yani tatlı su perileri tarafından kaçırılır.

Bir nimf (Antik Yunanca: νύμφη, latinize: nýmphē; Attik Yunancası: [nýmphɛː]; bazen nymphe olarak da yazılır) antik Yunan folklorunda küçük bir kadın doğa tanrısıdır.

Liste

Nimfaların çeşitli sınıflarının tüm isimleri çoğul dişil sıfatlara sahiptir ve çoğu nimfai sayısı ve gruplarıyla örtüşmektedir. Kanonik ve kapsamlı olarak görülebilecek tek bir benimsenmiş sınıflandırma yoktur. Bazı nimf sınıfları genellikle örtüşür, bu da kesin sınıflandırma işini zorlaştırır. Örneğin, genellikle ağaçların nimfleri olarak dryadlar ve hamadryadlar, dişbudak ağaçlarının nimfleri olarak meliailer. Klasikçi Robin Hard'a göre, bu terimler "neredeyse gerçek isimler değildi, ancak istedikleri zaman nymphē ismine atfedilebilecek dişi sıfatlardı" ve ekledi: "[]Bu tür varlıkların ortodoks veya kapsamlı sınıflandırılması hiç denenmedi ve antik yazarlar bu tür unvanları uygulamada genellikle dikkatsiz veya keyfi davrandılar". 

Kalibrasyon

Yukarıda verilen hesaplamalar, radyokarbon yıllarında tarihler üretir: yani örneğin yaşını temsil eden tarihler, 14
C/12
C oran tarihsel olarak sabitti. Libby, bu varsayımın yanlış olabileceğini 1955 gibi erken bir tarihte belirtmiş olsa da, ölçülen yaşlar ile bilinen tarihi tarihler arasında tutarsızlıklar birikmeye başlayınca, takvim tarihlerini elde etmek için radyokarbon çağlarına düzeltme uygulanması gerektiği netleşti.

Takvim yıllarını radyokarbon yıllarıyla ilişkilendirmek için kullanılabilecek bir eğri oluşturmak için, radyokarbon yaşlarını belirlemek için test edilebilecek güvenli tarihli bir dizi örnek gereklidir. 

Ağaç halkalarının incelenmesi, ilk böyle bir diziyi ortaya çıkardı: bireysel ahşap parçaları, belirli bir yıldaki yağış miktarı gibi çevresel faktörler nedeniyle kalınlıkları değişen karakteristik halka dizilerini gösterir. Bu faktörler bir bölgedeki tüm ağaçları etkiler, bu nedenle eski ağaçlardan ağaç-halka dizilerini incelemek, örtüşen dizileri tespit etmeye olanak tanır. Bu şekilde, kesintisiz bir ağaç halkası dizisi çok geçmişe kadar uzatılabilir. Yayımlanan ilk sekans, bristlecone çam ağaç halkalarına dayanarak Wesley Ferguson tarafından oluşturulmuştur. Hans Suess, bu verileri 1967'de radyokarbon tarihlendirme için ilk kalibrasyon eğrisini yayımlamak için kullandı.Eğri, düz çizgiden iki tür varyasyon gösterdi: yaklaşık 9.000 yıllık uzun vadeli bir dalgalanma ve genellikle "wiggles" olarak adlandırılan kısa vadeli bir varyasyon, onlarca yıllık bir dönemde. Suess, kıvrımları gösteren çizgiyi "kozmik schwung" ile çizdiğini söyledi; bu da varyasyonların dünya dışı güçler tarafından oluştuğunu kastetti. Bir süre boyunca bu kıvrımların gerçek olup olmadığı belirsizdi, ancak şimdi iyi biliniyor.  Kalibrasyon eğrisindeki bu kısa vadeli dalgalanmalar artık Hessel de Vries'in esnafı olarak de Vries etkileri olarak bilinir.

Bir kalibrasyon eğrisi, laboratuvar tarafından bildirilen radyokarbon tarihi alınarak ve grafiğin dikey ekseninde o tarihin karşısına okunarak kullanılır. Bu yatay çizginin eğriyle kesiştiği nokta, yatay eksende numunenin takvim yaşını verir.

Bu eğrilerdeki iyileştirmeler, ağaç halkaları, varvlar, mercanlar, bitki makrofosilleri, speleotemler ve foraminiferlerden toplanan yeni verilere dayanmaktadır. Kuzey yarımküre (IntCal20) ve güney yarımküre (SHCal20) için ayrı eğriler vardır; çünkü bu eğriler sistematik olarak tam küre etkisi nedeniyle farklılık gösterir. 

&

Arkeolojide

Örneğin, metal mezar eşyaları radyokarbon tarihlendirilemez, ancak tabut, kömür veya aynı zamanda biriktirilmiş olduğu varsayılan başka bir malzemenin bulunduğu bir mezar içinde bulunabilirler. Bu durumlarda, tabut veya kömür için bir tarih, mezar eşyalarının bırakılma tarihini gösterir, çünkü ikisi arasında doğrudan işlevsel ilişki vardır. 

2014 yılında Thomas Higham ve iş arkadaşları, Neandertal eserleri için yayımlanan birçok tarihin "genç karbon" ile kirlenme nedeniyle çok yeni olduğunu öne sürdüler.

Bir ağaç büyüdükçe, sadece en dış ağaç halkası çevresiyle karbon değiştirir, bu yüzden bir ahşap örneği için ölçülen yaş, örneğin nereden alındığına bağlıdır. Bu, ahşap örneklerindeki radyokarbon tarihlerinin, ağacın kesildiği tarihten daha eski olabileceği anlamına gelir. Ayrıca, bir ahşap parçası birden fazla amaç için kullanılırsa, ağacın kesilmesi ile bulunduğu bağlamda nihai kullanım arasında önemli bir gecikme olabilir. ^[99] Bu durum genellikle "eski ağaç" problemi olarak adlandırılır. ^[5] Bir örnek İngiltere'deki Withy Bed Copse'daki Tunç Çağı pist yolu; Ray, başka amaçlarla işlenmiş ve ardından tekrar kullanılmadan önce açıkça başka amaçlarla işlenmiş ahşaptan inşa edilmiştir. Bir diğer örnek ise inşaat malzemesi olarak kullanılabilecek sürüklenmiş odun olabilir. Yeniden kullanımı her zaman tanımak mümkün değildir. Diğer malzemeler de aynı sorunu ortaya çıkarabilir: örneğin, bazı Neolitik topluluklar tarafından sepetleri su geçirmez hale getirmek için bitumun kullanıldığı bilinmektedir; Bitümün radyokarbon yaşı, bağlamın gerçek yaşı ne olursa olsun laboratuvarın ölçülenenden daha fazla olacaktır, bu yüzden sepet malzemesinin test edilmesi dikkatli görülmezse yanıltıcı bir yaş ortaya çıkarır. Yeniden kullanımla ilgili ayrı bir sorun ise uzun kullanım veya gecikmeli biriktirmedir. Örneğin, uzun süre kullanılan bir ahşap nesne, kondurulduğu bağlamın gerçek yaşından daha büyük görünen bir yaşa sahip olur. 

Two Creeks Fosil Ormanı'nda Pleistosen/Holosen

Pleistosen, yaklaşık 2,6 milyon yıl önce başlayan jeolojik bir çağdır. Holosen, yani günümüzdeki jeolojik dönem, yaklaşık 11.700 yıl önce Pleistosen sona erdiğinde başlar. ^[100] Bu sınırın tarihini − keskin iklim ısınmasıyla tanımlanan − mümkün olduğunca doğru belirlemek jeologların 20. yüzyılın büyük bir bölümünde bir hedef olmuştur. ^[100][101] Wisconsin'deki Two Creeks'te bir fosil orman keşfedildi (Two Creeks Buried Forest State Natural Area) ve sonraki araştırmalar, ormanın yok oluşunun, Pleistosen döneminin sonundan önce buzun güneye doğru son hareketi olan Valders buzunun yeniden ilerlemesi nedeniyle olduğunu ortaya koydu. Radyokarbon tarihlemenin ortaya çıkmasından önce, fosilleşmiş ağaçlar, Two Creeks'te yıllık biriktirilen tortu tabakalarının dizilerini İskandinavya'daki dizilerle ilişkilendirerek tarihlendirilmişti. Bu durum, ağaçların 24.000 ile 19.000 yıl arasında olduğu tahminlerine yol açtı ve bu tarih, Wisconsin buzulunun Kuzey Amerika'daki Pleistosen döneminin sonunu işaret eden son geri çekilmesinden önceki son ilerleme tarihi olarak alındı.

İskandinav varve serisi üzerinde çalışan paleobotanik Ernst Antevs bu sonuçlara başlangıçta direnç gösterdi, ancak itirazları sonunda diğer jeologlar tarafından reddedildi. 

İki Creeks radyokarbon tarihleri, Pleistosen sonunda Kuzey Amerika buzulunun modern anlayışının geliştirilmesinde önemli bir sonuç olarak kabul edilmektedir. 

Ölü Deniz Parşömenleri

Büyük İşaya Parşömeni'nin bir parçası, Ölü Deniz Parşömenlerinden biri

1947'de, Ölü Deniz yakınlarındaki mağaralarda bulunan ve içinde İbranice ve Aramice yazılar bulunan parşömenler bulundu; bunların çoğunun küçük bir Yahudi tarikatı olan Essenler tarafından üretildiği düşünülmektedir. Bu parşömenler, İncil metinlerinin incelenmesinde büyük öneme sahiptir çünkü birçoğu İbranice İncil'in bilinen en eski kitap versiyonunu içerir. Bu parşömenlerden biri olan Büyük İşaya Parşömeni'nden keten ambalajının bir örneği, Libby tarafından 1955 yılında yapılan bir analizde yer aldı; tahmini yaşı 1.917 ± 200 yıl olarak belirlendi. Yazım tarzının analizine dayanarak, 21 parşömenin yaşı paleografik tahminler yapılmış ve bunların çoğundan ve paleografik olarak tarihlendirilmemiş diğer parşömenlerden alınan örnekler 1990'larda iki AMS laboratuvarı tarafından test edilmiştir. Sonuçlar, MÖ 4. yüzyılın başlarından MS 4. yüzyıl ortalarına kadar değişen yaşlardı. İki durumda hariç tüm durumlarda, parşömenler paleografik olarak belirlenen yaşın 100 yıl içinde olduğu belirlendi. İşaya parşömeni teste dahil edildi ve kalibrasyon eğrisinin şekli nedeniyle 2σ güven seviyesinde iki olası tarih aralığı bulundu: 355 ile 295 MÖ arasında olma ihtimali %15, MÖ 210 ile 45 yılları arasında olma olasılığı %84. Daha sonra, bu tarihler, parşömenlerin test edilmeden önce yazının daha kolay okunması için modern hint yağı ile işlendiği gerekçesiyle eleştirildi; Hint yağının yeterince çıkarılmamasının tarihlerin çok genç olmasına yol açacağı savunuldu. Eleştiriyi destekleyen ve karşı çıkan birçok makale yayımlandı.

P.Berol'un detayı. inv. 9875 kol. v (MÖ dördüncü yüzyılın sonları veya üçüncü yüzyılın başları), Miletoslu Timotheus'un Persae'sindeki "sphragis"in başında kuş şeklindeki coronis gösterilir.

(((Berlin papirüsü 9875'in detayı, Timotheus'un Persae'sinin 5. sütununu gösteriyor ve sonunu işaret eden bir coronis sembolü)))

Miletoslu Timotheus (Antik Yunanca: Τιμόθεος ὁ Μιλήσιος; yaklaşık MÖ 446 – 357), Yunan müzisyen ve ditirambik şairdi, "yeni müzik"in temsilcisiydi. Lira bir veya daha fazla tel ekledi ve bu sayede Spartalılar ve Atinalıların hoşnutsuzluğunu yaşadı (E. Curtius, Hist of Greece, bk. v. ch. 2).

Liddell ve Scott'un Yunanca-İngilizce Sözlüğü, korōnis'in temel anlamını "eğri gagalı" olarak verir; bu anlamdan "eğri" kelimesinin genel bir anlamının türediği düşünülmektedir.  Pierre Chantraine de aynı fikirde olup kelimeyi κορώνη (korōnē) kelimesinden türemiştir; bu da epeyin metin sembolüne referans verdiği anlamı aynı "eğri" anlamsal aralığına atar. "Karga" ve Korōnis, yani "Curved" anlamına gelir. 

Etki

Radyokarbon tarihlendirmenin gelişimi, arkeolojide derin bir etki yaratmıştır – genellikle "radyokarbon devrimi" olarak tanımlanır. Antropolog R. E. Taylor'ın sözleriyle, "14
C veriler, yerel, bölgesel ve kıtasal sınırları aşan bir zaman ölçeğine katkıda bulunarak dünya öntarihini mümkün kılmıştır" diye anlattı. Önceki yöntemlere göre daha doğru tarihleme sağlar; önceki yöntemler genellikle stratigrafiden veya tipolojilerden (örneğin taş aletler veya çömlekler) türemiştir; Ayrıca büyük mesafelerde olayların karşılaştırılması ve senkronizasyonu mümkün olur. Radyokarbon tarihlemenin ortaya çıkışı, arkeolojide daha iyi saha yöntemlerine yol açmış olabilir; çünkü daha iyi veri kaydı, test edilecek örneklerle nesnelerin daha sıkı bir ilişkisini sağlar. Bu gelişmiş saha yöntemleri bazen bir 14
C Tarih yanlıştı. 

Taylor ayrıca, kesin tarih bilgisinin mevcut olmasının arkeologları bulgularının tarihlerini belirlemeye çok fazla enerji harcama ihtiyacından kurtardığını ve arkeologların araştırmaya istekli olduğu soruların genişlemesine yol açtığını öne sürdü. Örneğin, 1970'lerden itibaren insan davranışının evrimiyle ilgili sorular arkeolojide çok daha sık görülmeye başlandı. 

Radyokarbonun sağladığı tarihlendirme çerçevesi, tarih öncesi Avrupa'da yeniliklerin nasıl yayıldığına dair yaygın görüşte bir değişikliğe yol açtı. Araştırmacılar daha önce birçok fikrin kıta boyunca yayılarak ya da halkların istilalarıyla yeni kültürel fikirler getirmesiyle yayıldığını düşünmüştü. Radyokarbon tarihleri bu fikirlerin birçok durumda yanlış olduğunu kanıtlamaya başladıkça, bu yeniliklerin bazen yerel olarak ortaya çıkmış olması gerektiği ortaya çıktı. Bu, "ikinci radyokarbon devrimi" olarak tanımlanmıştır. Daha geniş anlamda, radyokarbon tarihlemenin başarısı, arkeolojik verilere analitik ve istatistiksel yaklaşımlara olan ilgiyi artırdı. Taylor, AMS'nin etkisini ve çok küçük örneklerden doğru ölçümler elde etme yeteneğini, üçüncü bir radyokarbon devriminin öncüsü olarak tanımlamıştır. 

Bazen radyokarbon tarihlendirme teknikleri, popüler ilgi çekici bir nesne, örneğin, bazılarına göre İsa Mesih'in çarmıha gerilmesinden sonra bir tasvir taşıyan keten kumaş parçası olan Torino Kefeni'ni tarihlendirir. Üç ayrı laboratuvar, 1988'de Kefen'den alınan keten örneklerini tarihledi; Sonuçlar 14. yüzyıla ait kökenlere işaret ediyor ve bu da kefenin iddia edilen 1. yüzyıl kalıntısı olarak gerçekliği konusunda şüpheler doğurmuştur. 

Araştırmacılar, kozmik ışınlarla oluşturulan diğer izotopları da inceleyerek arkeolojik ilgi çekici nesnelerin tarihlendirilmesine yardımcı olup olamayacaklarını belirlediler; Bu izotoplar şunlardır 3
O, 10
Be, 21
Ne, 26
Al, ve 36
Cl. 1980'lerde AMS'nin gelişimiyle birlikte, bu izotopları yeterince hassas ölçüp bilebilmek mümkün oldu ve bu teknikler öncelikle kayaların tarihlendirilmesine uygulanmış faydalı tarihlendirme tekniklerinin temelini oluşturdu. Doğal olarak bulunan radyoaktif izotoplar, potasyum–argon tarihlendirme, argon–argon tarihlendirme ve uranyum serisi tarihlendirme gibi tarihlendirme yöntemlerinin temelini oluşturabilir.  Arkeologların ilgilendiği diğer tarihlendirme teknikleri arasında termolüminesans, optik olarak uyarılmış lüminesans, elektron spin rezonansı ve fisyon izi tarihleme, ayrıca dendrokronoloji, tefrokronoloji ve varve kronolojisi gibi yıllık bantlara veya katmanlara bağlı teknikler bulunur. 

Kimyasal

Metan (ABD: /ˈmɛθeɪn/ METHayn, İngilizlik: /ˈmiːθeɪn/ MEE-thayn) kimyasal formülü CH4 (bir karbon atomu dört hidrojen atomuna bağlanmış) kimyasal bir bileşiktir. Grup-14 hidriddir, en basit alkan ve doğal gazın ana bileşenidir. Dünya'daki metan bolluğu onu ekonomik açıdan cazip bir yakıt yapar, ancak standart sıcaklık ve basınçta bir gaz olduğu için yakalamak ve depolamak zordur. 

Dünya atmosferinde metan görünür ışığa karşi şeffaftır 

ancak kızılötesi radyasyonu emer ve sera gazı olarak görev yapar.Metanın birincil kimyasal reaksiyonları yanma, buharın sengaza dönüşmesi ve halojenasyondur. Genel olarak, metan reaksiyonlarını kontrol etmek zordur.

Tarihçe

1939'da Berkeley'deki Radyasyon Laboratuvarı'ndan Martin Kamen ve Samuel Ruben, organik maddede yaygın olan elementlerden herhangi birinin yarı ömrü olan izotoplarının biyomedikal araştırmalarda değerli olup olmadığını belirlemek için deneyler yapmaya başladılar. Sentezlediler 14
C laboratuvarın siklotron hızlandırıcısını kullanarak atomun yarı ömrünün daha önce düşünüldüğünden çok daha uzun olduğunu keşfetti.

Bunu, o dönemde Philadelphia'daki Franklin Enstitüsü'nde çalışan Serge A. Korff'un termal nötronların etkileşimi ile etkileşime ilişkin bir öngörüsü izledi. 14
N üst atmosferde 14
C. Daha önce şu düşünülüyordu 14C deuteronların etkileşimde bulunmasıyla daha olası olurdu 13C.

II. Dünya Savaşı sırasında, o dönemde Berkeley'de olan Willard Libby, Korff'un araştırmalarını öğrendi ve radyokarbonun tarihlendirme için kullanılabileceği fikrini ortaya attı.

1945'te Libby, Chicago Üniversitesi'ne taşındı ve radyokarbon tarihlendirme üzerine çalışmalarına başladı. 1946'da bir makale yayımladı ve burada canlı maddedeki karbonun şunları içerebileceğini öne sürdü. 14
C ayrıca radyoaktif olmayan karbon da vardır. Libby ve birkaç işbirlikçi, Baltimore'daki kanalizasyon tesislerinden toplanan metan üzerinde denemeler yaptılar ve örneklerini izotopik olarak zenginleştirdikten sonra metan içerdiklerini gösterdiler 14
C. Buna karşılık, petrolden üretilen metan yaşı nedeniyle radyokarbon aktivitesi göstermezdi. Sonuçlar, 1947'de Science dergisinde bir makalede özetlendi; yazarlar, sonuçlarının organik kökenli karbon içeren materyallerin tarihlendirilebileceğini ima ettiğini belirttiler. Libby ve James Arnold, bilinen yaşlara sahip örnekleri analiz ederek radyokarbon tarihlendirme teorisini test ettiler. 

Örneğin, iki Mısır kralının mezarlarından alınan iki örnek, bağımsız olarak MÖ 2625 ± 75 yıl öncesine tarihlendirilmiş, radyokarbon ölçümüyle ortalama MÖ 2800 ± 250 yıl tarihlendirilmiştir. Bu sonuçlar Aralık 1949'da Science dergisinde yayımlandı. Duyurularından sonraki 11 yıl içinde, dünya çapında 20'den fazla radyokarbon tarihlendirme laboratuvarı kurulmuştu.  1960 yılında Libby, bu çalışması nedeniyle Kimya alanında Nobel Ödülü'nü aldı.

Döteryum

Spectrum = döteryum D₂ ile doldurulmuş gaz deşarj tüpü. 1,8kV, 18mA, 35kHz ile kullanıldı. ≈8" uzunluğunda.

Döterium–döteryum reaksiyonu ikinci en düşük enerji eşiğine sahiptir ve hem yıldızlarda hem de kahverengi cücelerde görülen en astrofiziksel erişimdir.

Gaz devi gezegenler, ilkel döteryum oranını gösterir. Kuyruklu yıldızlar, Dünya okyanuslarına benzer (10-6 hidrojen çekirdeğinde 156 döteryum çekirdeği) yüksek bir oran gösterir. Bu, Dünya'nın okyanus suyunun büyük bir kısmının kuyruklu yıldız kökenli olduğu teorilerini güçlendirir. Rosetta uzay probu ile ölçülen 67P/Churyumov–Gerasimenko kuyruklu yıldızının döteryum oranı, Dünya suyunun yaklaşık üç katıdır. Bu rakam bir kuyruklu yıldızda şimdiye kadar ölçülen en yüksek rakamdır, bu nedenle döteryum oranları hem astronomi hem de klimatoloji alanında aktif bir araştırma konusu olmaya devam etmektedir. 

(((( Döteryum (hidrojen-2, ^{sembolü 2}H veya D, ağır hidrojen olarak da bilinir), hidrojenin iki kararlı izotopundan biridir; diğeri ise protyum veya hidrojen-1, ¹H. Döteryum çekirdeği (deuteron) bir proton ve bir nötron içerirken, çok daha yaygın ^{olan 1}H çekirdeği nötron içermez.

Deuterium adı, Yunanca deuteros kelimesinden gelir ve "ikinci" anlamına gelir. Amerikalı kimyager Harold Urey, 1931'de döteryumu keşfetti. Urey ve diğerleri, ²H yoğun şekilde yoğunlaşmış ağır su örnekleri üretti.Döteryumun keşfi Urey'e 1934'te Nobel Ödülü kazandırdı. Harold Clayton Urey ForMemRS (/ˈjʊəri/ YOOR-ee; 29 Nisan 1893 – 5 Ocak 1981), izotoplar üzerinde öncü çalışmalar yürüten Amerikalı bir fiziksel kimyagerdi. 1934 yılında "ağır hidrojenin keşfi nedeniyle" Kimya Nobel Ödülü'nü kazandı.))))

Kimyasal sembol

Döteryum genellikle kimyasal sembol D ile temsil edilir. Kütle numarası 2 olan hidrojen izotopu olduğundan, ²H ile de temsil edilir. IUPAC hem D hem de ²H izotoplarına izin verir, ancak ²H tercih edilir.

Astronomik gözlemde bu, ışık hızının %0,0272'si olan mavi Doppler kaymasına karşılık gelir, yani 81,6 km/s. Farklılıklar, kızılötesi spektroskopi ve Raman spektroskopisi gibi titreşimsel spektroskopide ve mikrodalga spektroskopisi gibi dönme spektroskopisinde çok daha belirgindir çünkü döteryumun azalmış kütlesi protyumdan belirgin şekilde daha yüksektir.

Döterium, çoğu nükleer silahta, birçok füzyon güç deneyinde ve en etkili nötron moderatörü olarak, özellikle ağır su nükleer reaktörlerinde kullanılır. Ayrıca izotopik etiket olarak da kullanılır; biyojeokimya, NMR spektroskopisi ve deuterated ilaçlarda.

Hidrojen (yukarıda) ve döteryum (aşağıda) gaz deşarj tüplerinde parlıyor

ANLAMA TUTUNMAK.! - YouTube

XXXXXX